Leopold Calberg

Uit Milpedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Leopold Joseph Marie Julien Calberg (1889-1917) was een Belgische luitenant met stamnummer 18021. Hij diende bij de Compagnie Sapeurs-Pontonniers van het 2de Bataljon Genie van de 6de Legerdivisie die tijdens de Eerste Wereldoorlog de sluizen van het Sluizencomplex van Nieuwpoort bediende en onderhield. Tijdens zijn dienst aan de sluizen werd hij getroffen door een bombardement met gasgranaten. Op de plaats waar hij viel richtte zijn familie een monumentje op. Dat monumentje roept vragen op bij de talrijke bezoekers van het bezoekerscentrum Westfront Nieuwpoort, en de historische site met het Koning Albert I-monument , een Brits Oorlogsmonument |Brits memoriaal, een Demarcatiepaal, een Frans gedenkteken ter ere van de Franse 81ste Territoriale Infanteriedivisie, het IJzermonument, het Leopold Calberg monumentje, een naamsteen ter herinnering aan de onderwaterzetting in 1914, een bronzen plaat van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers, een monumentje ter ere van de Franse marinefuseliers en de Frans-Afrikaanse troepen in de Eerste Wereldoorlog, een memoriaal voor Nieuwpoortse weerstanders van de Tweede Wereldoorlog, een esdoorn als herinnering aan de Canadese eenheden die in september 1944 als bevrijders Nieuwpoort binnentrokken, het beeld “Reddende handen”, opgedragen aan de Britse en Commonwealth soldaten die tijdens WO I gesneuveld zijn aan de Belgische kust.

Luitenant Calberg monument
opschrift op Luitenant Calberg monument
Gedenkplaat Compagnie Sapeurs-Pontonniers
Marcophiel Postblad Nieuwpoort 1987
Luitenant Calberg Poststempel

Achtergrond

Leopold Calberg werd geboren te Luik op 8 december 1889 als zoon van Leopold Charles Joseph Calberg en Isabelle Jeanette Marie Julienne Docquier. Hij woonde in Angleur en was ongehuwd. Hij studeerde aan de faculteit techniek van de Universiteit van Luik. In 1913 behaalde hij het diploma van mijningenieur waarna hij actief was in de staalindustrie in Dudelange in het Groothertogdom Luxemburg.

Militaire loopbaan[1] [2]

De eerste jaren

Leopold Calberg nam op 1 augustus 1914 dienst als vrijwilliger en werd ingelijfd bij de compagnie pioniers van de 3e legerdivisie in het fort van Hollogne.[3] [4]

Na de aftocht uit Luik nam hij deel aan de verdediging van Antwerpen en de terugtocht naar de IJzer. Bij de gevechten nabij Diksmuide onderscheidde hij zich door grote moed en dapperheid. Hij slaagde erin om een honderdtal Franse marinefuseliers onder constant vijandelijk mitrailleurvuur veilig terug te brengen naar de andere oever van de IJzer. Voor deze heldendaad liet Admiraal Ronarc'h hem het Franse Oorlogskruis eerste klasse toekennen.

De Compagnie Sapeurs-Pontonniers

Na een opleiding in een van de militaire instructiecentra in Ardres, werd hij ingedeeld bij de Compagnie Sapeurs-Pontonniers die instond voor de bediening en onderhoud van het sluizencomplex Nieuwpoort. Op 1 januari 1915 werd hij onderluitenant benoemd, eervol vermeld in de dagorder van het veldleger en kreeg hij het Oorlogskruis.

Op 21 juli 1917 raakte hij tijdens een beschieting met gasgranaten geïntoxiceerd,[5] terwijl hij met de hulp van zijn sergeant verschillende door de gas getroffen Britse soldaten in veiligheid bracht. In september 1917 was hij terug op post te Nieuwpoort, waar hij felicitaties ontving van koning Albert I voor zijn inzet en toewijding.[6] Op 1 oktober 1917 werd hij tot luitenant benoemd.

Overlijden

Leopold Calberg overleed op 16 oktober 1917 in Nieuwpoort.[7]

Over de juiste datum van overlijden hebben misverstanden de ronde gedaan. Ze waren een gevolg van vergissingen in het boek “Nieuport 1914-1918” van Kapitein-commandant Robert Thys[8] die later door Thys zelf met een getypte lijst van correcties recht gezet werden.[9]

Omstandigheden van overlijden

Leopold Calberg overleed volgens het IV-NIOOO (Instituut voor Veteranen — Nationaal Instituut voor Oorlogsinvaliden, Oud-strijders en Oorlogsslachtoffers) als gevolg van gasintoxicatie.[10]

Een andere bron stelt dat hij dodelijk getroffen werd bij een artilleriebeschieting terwijl hij zich ervan wou verzekeren dat de schuilplaatsen van zijn manschappen voldoende bescherming boden en onderzocht of dringende herstellingen moesten uitgevoerd woorden aan de sluizen.[11]

Temidden het sluizencomplex, waar Luitenant Calberg dagelijks dienst deed, op de plaats waar hij zou gevallen zijn, werd een anderhalve meter hoge bakstenen gedenksteen met een hardstenen plaat met opschrift opgericht.[12] Het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid stelt dat hij op die plaats getroffen werd door een kogel. [13] Ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van het begin van de oorlog werd het ietwat verwaarloosde monumentje door de zorgen van de stad Nieuwpoort opgeknapt.[14][15]

Begraafplaats

Leopold Calberg werd op 18 oktober op de Belgische militaire begraafplaats van Adinkerke begraven.[16]. Na de oorlog werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar de gemeentelijke begraafplaats van Sainte-Walburge [17] nabij Luik waar hij nog steeds begraven ligt. Op de voorkant van de grafzerk staan de namen Calberg en Docquier, de naam van zijn moeder. Boven op de zerk ligt een kruis met in hoofddrukletters, de opschriften Leopold Calberg, Mort pour la patrie, 16 octobre 1917, Lieutenant de la Compagnie Sapeurs Pontonniers, Nieuport.[18]

Het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid stelt foutief dat hij begraven ligt op de Belgische militaire begraafplaats Adinkerke.[19]

Eerbewijzen

Eervolle onderscheidingen [20]

De Leopoldsorde is de oudste en belangrijkste Belgische Nationale Orde. De onderscheiding in de Orde wordt toegekend door de Minister van Defensie.

  • Franse “Medaille Militaire”

De Franse “Medaille Militaire” werd ingesteld in 1852. Ze wordt toegekend door de President van de Republiek, op voorstel van de Minister van Defensie.

  • Frans "Croix de Guerre"

Het Franse Oorlogskruis is is een militaire onderscheiding verleend voor moedig gedrag vermeld op de dagorder van het regiment, brigade of divisie.

Het Oorlogskruis is een militaire onderscheiding verleend voor moedig gedrag vermeld op de dagorder van het regiment, brigade of divisie.

De IJzermedaille 1914-1918 werd gegeven aan hen die, tussen 17 en 31 oktober 1914, streden aan de IJzer.

Luitenant Calbergkazerne

Na de Eerste Wereldoorlog werden de leegstaande gebouwen van een linoleumfabriek in Burcht aangekocht door de staat en ingericht als kazerne voor pontonniers, later de genie. De kazerne kreeg de toepasselijke naam van de gesneuvelde luitenant Calberg van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers.

Na de tweede Wereldoorlog bood de Luitenant Calbergkazerne onderdak aan het 11de Genieregiment dat de tradities overnam van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers. In 1956 verhuisde het Genieregiment naar een nieuw complex, het Kwartier Luitenant Victor Thoumsin, genoemd naar een andere gesneuvelde Genieofficier. De Luitenant Calbergkazerne werd in het voorjaar van 1975 met gebruik van explosieven afgebroken.[21] [22]

Gedenkplaat Compagnie Sapeurs-Pontonniers

Aan de ruïne van de Sint-Laurentiustoren is een bronzen gedenkplaat aangebracht die de rol en betekenis belicht van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers in de onderwaterzetting van het IJzergebied. De gedenkplaat heeft de vorm van een triptiek. Op het linkerluik staan de namen van zevenentwintig gevallenen en drieënvijftig gewonden van de compagnie. Lt Calberg L. met de datum 16.10.17 is de eerste die er vermeld wordt.[23] [24]

Luitenant Calbergstraat

In Nieuwpoort werd een straat naar Luitenant Calberg benoemd. De Rijksmiddenschool was er destijds gevestigd. Die middelbare school heet nu Atheneum Nieuwpoort met, zonder te verhuizen, als adres Arsenaalstraat 20. Die straat is niet langer beschikbaar als doorgangsweg. Ze is niet uitgetekend op courante stratenplannen van Nieuwpoort. Op "Google maps" is ze wel uitgetekend en vermeld als “Unnamed Road”. Ze verbindt de Arsenaalstraat met de Schoolstraat en de Elisabethlaan. Van het kruispunt met de Arsenaalstraat (51°07'52.7"N 2°45'16.4"E) tot het kruispunt met Schoolstraat (51°07'52.7"N 2°45'20.5"E) is ze toegankelijk voor voetgangers. Van de Schoolstraat tot het kruispunt met Koningin Elisabethlaan (51°07'53.4"N 2°45'24.5"E) is ze helemaal afgesloten.

Memoriaal van de universiteit van Luik[25]

In de inkomsthal van de academiezaal van de Universiteit van Luik is een memoriaal ingericht ter herinnering aan en ter ere van 497 studenten, oudstudenten en personeel van de unversiteit, slachtoffers van de beide wereldoorlogen. Het memoriaal bestaat uit acht marmeren platen met de namen van de gestorvenen per faculteit. Luitenant Calberg Leopold wordt er vermeld op de plaat "Faculté technique”.

Marcophiel eerbetoon[26] [27]

Op initiatief van de Koninklijke Postzegelclub van de Westhoek werd naar aanleiding van het jaarlijks “Huldebetoon aan Z.M. Koning Albert I en de Helden van de IJzer” op 2 augustus 1987 een geïllustreerd herdenkingsblad uitgegeven. Het herdenkingsblad draagt de tekst: “Herinnering aan Luitenant Calberg, gesneuveld in 1917 aan het sluizencomplex in Nieuwpoort” en afbeeldingen van Luitenant Calberg, koning Albert I, het IJzergedenkteken, het wapenschild van Nieuwpoort] en van de Compagnie Sapeurs - Pontonniers. Het werd met een speciale poststempel afgestempeld in het tijdelijk postkantoor van bpost in de Stedelijke Vismijn van Nieuwpoort. De stempel is cirkelvormig met rondom de teksten “Herinnering aan Luitenant Calberg en 8450 Nieuwpoort. In het midden is de naamsteen “de onderwaterzetting” afgebeeld, links het wapenschild van Nieuwpoort en rechts het wapenschild van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers en tussen beiden de datum 2-8-1987.

Herdenking [28]

Bij de honderdste verjaardag op 16 oktober 2017 van het overlijden van Luitenant Calberg werd geen bijzondere officiële herdenking georganiseerd. In afwezigheid ervan legde een plaatselijke geïnteresseerde in het WO I verleden op eigen initiatief een krans neer bij de gedenksteen.

Bronnen

Boek

  • Thys Robert, kapitein-commandant. Nieuport 1914-1918. Les inondations de l’Yser et la Compagnie des Sapeurs-Pontonniers du Génie Belge, Paris/Liège/Londres, Levrault/Henri Desoer/Constable and Co, 1922.

Externe koppelingen

  • [1]Afbeeldingen van het Lt. Calbergmonumentje
  • [2]Medaille Militaire Française
  • [3]Croix de Guerre Française
  • [4]Sainte-Walburge
  • [5] Belgian War Dead Register
  • [6] Levensbeschrijving en foto’s van Luitenant Calberg en zijn grafzerk
  • [7]Erratum à la Ière édition du livre Nieuport 1914-1918
  • [8] Gedenksteen Luitenant Calberg
  • [9] Belgische militaire begraafplaats (Adinkerke-WOI)
  • [10] Luitenant Calberg kazerne in Burcht
  • [11] Heemkundige kring Zwijndrecht Burcht
  • [12] Gedenkplaat Compagnie Sapeurs-Pontonniers
  • [13] Mémoriaal van de universiteit van Luik
  • [14] Definitie van “marcophilie”
  • [15] Marcophilie
  • [16] Korte levensbeschrijving van Luitenant Calberg
  • [17] Het Laatste Nieuws

Refertes

  1. Belgian War Dead Register
  2. Levensbeschrijving en foto’s van Luitenant Calberg en zijn grafzerk
  3. De datum 1 augustus wordt vermeld door het Belgian War Dead Register. Andere bronnen stellen dat hij zich op 4 augustus 1914, na de Duitse inval, meldde als vrijwilliger. België had wel reeds op 31 juli de algemene mobilisatie afgekondigd.
  4. Het Belgian War Dead Register is een initiatief van het Instituut voor Veteranen — Nationaal Instituut voor Oorlogsinvaliden, Oud-strijders en Oorlogsslachtoffers (IV-NIOOO). Dit instituut is een instelling van de Belgische overheid, onder voogdij van de minister van Defensie. Waar bronnen mekaar tegenspreken zonder overtuigende argumenten houden we ons aan de informatie van het IV-NIOOO. Het Instituut voor Veteranen – NIOOO is gevestigd in 1000 Brussel Regentlaan 45/46 Tel. : +32 (0)2 227 63 00)
  5. Het "Erratum à la Ière édition du livre Nieuport 1914-1918", p. 6 stelt uitdrukkelijk: “Gazé le 21 juillet 1917" en "Tué le 16 octobre 1917"
  6. Levensbeschrijving en foto’s van Luitenant Calberg en zijn grafzerk
  7. Belgian War Dead Register
  8. Thys Robert, kapitein-commandant, Nieuport 1914-1918. Les inondations de l’Yser et la Compagnie des Sapeurs-Pontonniers du Génie Belge, Paris/Liège/Londres, Levrault/Henri Desoer/Constable and Co, 1922. Op de bladzijden IX en XIII en op bladzijden 113, 123 en 126, wordt als datum van overlijden van Luitenant Calberg Léopold opgegeven " 16 Juillet 1917"
  9. Erratum à la Ière édition du livre Nieuport 1914-1918, p.2 en p.6
  10. Belgian War Dead Register. Het register vermeldt als plaats van hospitalisatie: ambulance, wat kan verstaan worden als zou hij gestorven zijn vooraleer een hulppost bereikt werd.
  11. Levensbeschrijving en foto’s van Luitenant Calberg en zijn grafzerk
  12. Het opschrift, gezien de achtergrond van Luitenant Calberg uitsluitend in het Frans, stelt expliciet "ici est tombé", hier is Luitenant Calberg gevallen; het opschrift vertoont een spelfout: “pontoniers” in plaats van correct “pontonniers”
  13. Gedenksteen Luitenant Calberg
  14. Dat hij waar nu de gedenksteen staat zou getroffen zijn door een kogel is onwaarschijnlijk. De dichtstbijzijnde Duitse posities waren meer dan een kilometer ver, achter een honderden meters brede watervlakte.
  15. Erratum à la Ière édition du livre Nieuport 1914-1918, p.2 stelt “…tué à l’écluse de l’Yser….(gedood bij de sluis van de IJzer) zonder in te gaan op de doodsoorzaak
  16. Gedenksteen Luitenant Calberg
  17. Sainte-Walburge
  18. Levensbeschrijving en foto’s van Luitenant Calberg en zijn grafzerk
  19. De site Belgische militaire begraafplaats (Adinkerke-WOI) stelt: “Tenslotte ligt Lt. Leopold Calberg hier begraven…”
  20. Thys Robert, kapitein-commandant, Nieuport 1914-1918. Les inondations de l’Yser et la Compagnie des Sapeurs-Pontonniers du Génie Belge, Paris/Liège/Londres, Levrault/Henri Desoer/Constable and Co, 1922, p. 123
  21. Luitenant Calberg kazerne in Burcht
  22. De heemkundige kring Zwijndrecht Burcht heeft negentien foto’s van de Luitenant Calbergkazerne in hun archief
  23. De Sint-Laurentiustoren wordt ook Tempelierstoren of Duvetorre geheten
  24. De compagnie telde ook 156 “zwaar gegazeerden”, door giftgassen ernstig getroffen manschappen. Ze staan vermeld op het rechterluik
  25. Mémoriaal van de universiteit van Luik
  26. Définitie van "marcophilie": La marcophilie est "l'étude et collection des marques et oblitérations postales figurant sur les objets de correspondance". Les marques postale [sic] sont des empreintes apposées aux lettres et courriers, de façon manuscrite ou à l'aide d'un outil, afin de traiter et d'acheminer lettres et courriers. Vertaling: Marcophilie is een bijzondere belangstelling voor de studie en het verzamelen van afdrukken van een stempel of handgeschreven opschriften op poststukken.
  27. Marcophilie
  28. Het Laatste Nieuws