Erich Ludendorff

Erich Ludendorff, Duits generaal en politicus, * Kruszewnia bij Posen, 9 apr. 1865, † München, 20 dec. 1937, 1877 in het cadettenkorps, 1882 luitenant, 1895 bij de Grote Generale Staf (GGS), 1904 bij de "Aufmarschabteilung" (afd. Operatiën) van de GGS, chef van deze afdeling 1906-12.

Reeds destijds was hij de belangrijkste en invloedrijkste adviseur van stafchef Moltke en drong voortdurend aan op versterking van de krijgsmacht. De grotendeels door L. ontworpen defensieplannen voor 1913 werden maar voor een deel goedgekeurd; door een ander deel werd door rijkskanselier en rijksdag een streep gehaald. Als gevolg van de hierdoor ontstane wrijvingen werd kolonel L. op 27 jan. 1913 overgeplaatst naar het leger. Bij het uitbreken van de oorlog stond L. Moltke dus niet ter zijde (ware dit wel het geval geweest, dan was de Slag aan de Marne anders afgelopen, zo is vaak beweerd), maar was opperkwartiermeester van het 2de leger, werd toegevoegd aan generaal v. Emmich, nam deel aan de opmars naar Luik (5/6 aug. 1914), werd commandant van een brigade, waarvan de bevelhebber gesneuveld was, had een groot aandeel in de val van de vesting van deze stad (6/7 aug.) en ontving de "Pour le Mérite" op 22 aug. 1914 voor zijn inzet.

Toen het leger door de Russische invasie van Oostpruisen moest terugtrekken, stelde Moltke, die L. beschouwde als de enige, die de zaak nog redden kon, deze aan als chef van de generale staf van het 8ste leger, waarvan het opperbevel aan Hindenburg werd opgedragen. Deze combinatie bleek de hele oorlog door een gelukkige; de eerbiedwaardige grijsaard Hindenburg werd weldra een soort volksheld, hoewel L. in feite het strategische brein achter de operaties was. Bij de veldslagen van Tannenberg en Mazoerië en in Polen werd in de herfst van 1914 de Russische opmars gestuit, niet alleen naar het hart van Duitsland, maar ook naar Hongarije en Moravië.

Het plan van L., de Russen in de zomer van 1915 in een grote strategische omklemming de genadestoot toe te dienen, werd niet uitgevoerd omdat het door de chef van de generale staf, v. Falkenhayn, werd afgewezen. In de winter van 1915 verstarde ook het Russische front tot een stellingenoorlog. Pas in de zomer van 1916, toen Duitsland voor het eerst op alle fronten in het defensief gedrongen werd en door de deelname van Roemenië aan de oorlog het oprollen van het Karpatenfront en het afsnijden van de verbinding Wenen - Sofia - Konstantinopel dreigde, leidde de gespannen verhouding tussen L. en v. Falkenhayn tot het aftreden van laatstgenoemde.

Op 29 aug. 1916 werd Hindenburg chef van de generale staf van de landmacht met L. als 1ste kwartiermeester-generaal aan zijn zijde. Van dit koppel was L. in feite de sterke man die ook de politiek verregaand beïnvloedde. Door de capitulatie van Roemenië werd de situatie gered, maar in het westen wachtte nog een zware strijd. L. drukte de onbeperkte onderzeebootoorlog door om Engeland tot vrede te dwingen. Nadat door de Russische revolutie in mrt. 1917 de spanning in het oosten afnam, werd de situatie overzichtelijker.

L. was een militair en geen politicus. Toen pogingen een wettelijke basis te vormen om het thuisfront voor de oorlog te mobiliseren politiek schipbreuk leken te lijden, dwongen Hindenburg en L. op 12 juli 1917 echter door met opstappen te dreigen de keizer de besluiteloze kanselier Bethmann Hollweg te ontslaan. Maar tegelijkertijd verzwakte de rijksdag onder leiding van Erzberger door diens "vredesresolutie" de positie van Duitsland internationaal, zodat de Wereldoorlog tot afgrijzen van L. niet op het slagveld, maar in het parlement beslist leek te worden, temeer daar het de opvolgers van Bethmann Hollweg, Michaelis en Hertling, eveneens aan daadkracht ontbrak.

De machtsgreep van het bolsjewisme in Rusland (nov. 1917) maakte de Duitse militaire overwinning en het doorbreken van de economische blokkade in het oosten mogelijk. Het grote Duitse offensief in het westen in het voorjaar van 1918 (&rarr; Duits Voorjaarsoffensief 1918) moest Frankrijk en Engeland op de knieën dwingen, nog voordat de Verenigde Staten in Europa kon ingrijpen. Toen dit offensief ondanks groot tactisch succes faalde omdat het strategische doel niet bereikt werd, eiste L. op 29 sept. 1918 dat de Duitse regering onmiddellijk een vredesaanbod zou doen, doch daarvoor bleek onvoldoende politieke steun. Een Duits voorstel voor een wapenstilstand dat uiteindelijk volgde, werd door de Amerikaanse president Wilson beantwoord met de eis tot onvoorwaardelijke capitulatie. L. riep vergeefs op tot verzet, en werd op 26 okt. 1918 door de keizer ontslagen.

Na de oorlog en de novemberrevolte begaf L. zich in de politiek, en riep op tot verzet tegen de Weimarrepubliek en het Verdrag van Versailles. Na het mislukken van de Kapp-Putsch (mrt. 1920) verhuisde hij van Berlijn naar München, destijds het middelpunt van de nationalistische oppositie, en nam contact op met de leider van de NSDAP, Adolf Hitler. Op 8 nov. 1923 nam hij deel aan een poging om samen met de Reichswehr een mars naar Berlijn te organiseren en de dictatuur van het volk te vestigen, en werd door Hitler in de Bürgerbräukeller uitgeroepen tot bevelhebber van het Duitse nationale leger. Op 9 nov. ging hij samen met Hitler en een aantal volgelingen op weg, doch nauwelijks waren ze bij de Feldherrnhalle aangekomen, of de kogels vlogen hun om de oren: ze werden door de oproerpolitie onder vuur genomen (14 doden, talrijke gewonden) en gearresteerd. L. werd aangeklaagd wegens hoogverraad, doch vrijgesproken.

Terwijl Hitler gevangen zat, leidde L. de "Nationalsozialistische Freiheitsbewegung" en stelde zich in 1925 op verzoek van Hitler kandidaat voor het presidentschap (Hindenburg werd rijkspresident, L. viel al in de eerste ronde af). In 1926 trok L. zich uit de actieve politiek terug. Hij schreef o.m. "Meine Kriegserinnerungen" (1919).

Lit.: Schäfer, Th. v.: Ludendorff, der Feldherr der Deutschen im Weltkriege (1935); Uhle-Wettler, F.: Erich Ludendorff in seiner Zeit (1996).