M-fregat

Vanaf medio 1977 begon men bij de Nederlandse Koninklijke Marine voor het eerst na te denken over nieuwe fregatten ter vervanging van de Wolf- en Van Speijk-klasse fregatten. De Wolf-klasse bestond uit een zestal hulp-escortevaartuigen die onder het 'Mutual Defense Assistance Program' (MDAP) gedurende de jaren 50 van de US Navy waren overgenomen. Deze vaartuigen werden voornamelijk nog gebruikt voor visserij-inspectie en konden technisch en operationeel niet meekomen met de rest van de vloot. De schepen van de Van Speijk-klasse waren in de jaren 60 gebouwd en ondergingen in de loop van de jaren 70 een 'Mid-Life Modernisatie' (MLM). Omdat de KM op het punt stond alle A- en B-jagers uit te faseren, bleven de schepen van de Van Speijk- klasse de enige binnen de vloot met een stoomvoortstuwing. Deze uitzonderingspositie was ondanks de modernisering van deze schepen t.a.v. opleiding en logistiek op den duur ongewenst, zodat de vervanging van deze eenheden vanaf midden jaren 80 noodzakelijk zou moeten worden.

In 1978 werd aanvankelijk nog gedacht aan een betrekkelijk kleiner type S-fregat met een waterver- plaatsing tussen 1700-1800 ton. Een dergelijk klein type fregat had ook duidelijke nadelen, zoals een te kleine actieradius, beperkte missieduur en begrenzingen aan de inzet van een boordhelikopter waardoor een dergelijk ontwerp weinig aantrekkelijk was voor de KM. Nieuwe voorstudies volgden waarbij langzaam maar zeker de afmetingen toenamen tot ca. 2250 ton en vanaf eind 1978 voor het eerst gesproken werd van een 'Multi-purpose' fregat. Door diverse andere lopende projecten bij de KM kreeg dit plan vooralsnog geen uitvoering en bleef het bij alsmaar nieuwe studies. In 1982 was de ontwerp-waterverplaatsing al toegenomen tot 2700 ton en een jaar later zelfs tot 3050 ton, vrijwel gelijk aan dat van de S-fregatten. In 1984 was zelfs sprake van een ontwerp-waterverplaatsing van 3200 ton om voldoende plaats te bieden voor een grotere helikopter en een gesleepte sonar (TACTAS). In eerste instantie werden vier schepen voldoende geacht om de zes Van Speijk-klasse fregatten te vervangen, omdat de kleine Roofdieren ook al door vier aanzienlijk competentere schepen werden afgelost. Aangezien er nogal wat tijd voorbij was gegaan sinds de eerste studies van 1977 was er voldoende gelegenheid om de opgedane ervaringen met de S-klasse fregatten en de Britse ervaringen tijdens de Falklandoorlog te verwerken in het nieuwe ontwerp voor de M-klasse. Een zo'n noviteit was o.a. het plaatsen van rompplaten in verschillende hoeken om de radarreflectie van het schip te verminderen.

De KM wenste een verlaging van de exploitatiekosten, waardoor men o.a. deze nieuwe schepen uitgerust wilde zien met dieselmotoren. Op de GW- en S-fregatten waren alleen gasturbines toegepast. Deze eenheden bezaten dus geen diesels, die met name bij kruisvaart kostengunstiger waren dan gasturbines. Diesel- motoren gebruiken minder brandstof, maar zijn op hun beurt weer gevoeliger voor belastingvariaties en kunnen bij onderbelasting vervuilen (extra onderhoud). Daarnaast kunnen bij grote en snelle belasting- variaties defecten optreden. Een ander nadeel van diesels is dat deze machines duurder in aanschaf, groter en zwaarder zijn. Voor de KSG was het dus gunstiger om een ontwerp met alleen gasturbines aan te bieden, maar de KM wilde er niet aan.

Een andere noviteit in het ontwerp van de M-fregatten was de stabilisatie van het schip. De GW- en S- fregatten waren nog uitgerust met vinstabilisatie, maar op de nieuwe schepen werd gekozen voor de geruis- arme roer-/rolstabilisatie, waarbij de twee richtingsroeren schuin werden geplaatst en zodanig aangestuurd konden worden om niet alleen de koers te bepalen maar ook te kunnen compenseren voor de slingering van het schip. Deze manier van stabilisatie vroeg wel een groter vermogen van de stuurmachines. Tevens bleek dat bij ruw weer het systeem niet optimaal werkte en het schip in dat geval een enigszins grillige koers voer, hetgeen voor landende boordhelikopters vrij lastig was. Men kon dit probleem slechts ten dele verhelpen met aanpassingen in de besturingssoftware.

De kiellegging van het eerste schip vond uiteindelijk plaats bij de KSG in februari 1985 en na een bouw- tijd in het dok van ruim 3 jaren in april 1988 te water gelaten, waarna het aan de afbouwkade gedurende een periode van nog eens 3 jaren werd voltooid en in mei 1991 aan de KM werd overgedragen. Tijdens de bouw van de eerste vier eenheden werd definitief besloten om nog een tweede serie van vier eenheden te laten bouwen. Hierdoor duurde de gehele periode van dit nieuwbouwproject ruim 10 jaren, van februari 1985 tot september 1995 toen het laatste schip ceremonieel in dienst werd gesteld.

Er worden nu plannen gemaakt om de M-fregatten klasse van de Belgische en Nederlandse Marine te moderniseren (MLU, Mid-life Update). Er worden aanpassingen gedaan aan het helikopterdek en de hangaar om te kunnen opereren met de NH-90. Deze helikopter werd aangekocht door beide landen ter vervanging van de huidige boordhelikopters, de Alouette III (BE) en de Lynx (NL).

De grootste aanpassingen zullen zijn op het gebied van SEWACO en Technisch gebied. Zo komt er onder andere een nieuw controlecentrum (Technische Centrale), een nieuwe gevechtscentrale (Commando Centrale) en worden ook aanpassingen gedaan op gebied van bewapening, zoals een nieuw radarsysteem en upgrades aan de missiles.

Medio 2009 zal het eerste schip van de Belgisch-Nederlandse vloot het moderniseringsplan ondergaan. Het gaat hierbij om de F930 Leopold I, die tegen dan gepland staat voor het groot onderhoud. De werken zullen mogelijks 18 maanden duren en per schip 50 miljoen euro kosten.

Staat van dienst
M-fregatten hebben deelgenomen aan diverse nationale en internationale oefeningen en crisis- en vredesoperaties, waaronder blokkades en hulpverlening. Zo hebben de M-fregatten sinds 1996 regelmatig deelgenomen aan de "Multinational Interception Force" (MIF) ter handhaving van het handelsembargo tegen Irak. Daarnaast zijn de fregatten succesvol ingezet in WEU- en NAVO-verband bij de blokkadeacties tijdens de crisis in Bosnië (1997) en in NAVO-verband bij het uitvoeren van het handelsembargo in de Adriatische Zee tijdens de Kosovo-crisis (1999). Naast crisisbeheersing hebben de M-fregatten deelgenomen aan diverse hulpverlenings-operaties, zoals bij de bovenwindse eilanden na de orkaan Georges (sept.1998), in Midden-Amerika na de orkaan Mitch (nov.1998) en in het zuiden van de VS na de orkaan Katrina (sept.2005). Ook heeft een fregat deelgenomen aan een hulpverlenings- operatie bij Eritrea (juni 1998), waarbij 135 personen zijn geëvacueerd.

De M-fregatten hebben verder meerdere malen deelgenomen aan de permanente NAVO eskaders "Standing Naval Force Atlantic" en "Standing Naval Force Mediterranean" en vervullen deze schepen ook een belangrijke rol in de Counter Drug-operaties in het Caribisch gebied.

In november 2004 is de Abraham van der Hulst uit dienst gesteld. Het schip is op 16 december 2005 aan de Chileense Marine overgedragen en hernoemd in FF15 Almirante Blanco Encalada. De Tjerk Hiddes is ook aan Chili verkocht. Dit schip zal in april 2007 worden overgedragen en dan hernoemd worden in FF18 Almirante Riveros. Op 22 december 2005 werd een overeenkomst getekend tussen de Staatssecretaris van Defensie en de Belgische minister van Landsverdediging over de verkoop van 2 M-fregatten. Het zou hierbij gaan om de Karel Doorman en de Willem van der Zaan. Deze schepen zijn in 2007 en 2008 aan de Belgische Koninklijke Marine opgeleverd. De Karel Doorman werd gedoopt tot de F930 Leopold I en de Willem van der Zaan tot F931 Louise-Marie.

De Van Nes en de Van Galen zijn 2009/10 verkocht aan Portugal.