Slag bij Trafalgar



Keizer Napoleon zag in Engeland zijn voornaamste tegenstander en meende deze volledig te kunnen verslaan, wanneer hij naar dit land zou kunnen oversteken. Voor de overtocht uit Boulogne was het noodzakelijk, voor korte tijd de heerschappij over Het Kanaal af te dwingen. Er werd een zeer ambitieus plan ontworpen om de Engelsen uit Het Kanaal te verdrijven door een verrassingsaanval met de Franse vloot. Deze voer hiertoe naar West-Indië en verdween volledig uit het zicht van de Engelse admiraliteit, die zich ernstige zorgen maakte. Vanwege de besluiteloosheid van admiraal Villeneuve, die de Franse vloot aanvoerde, moest Napoleon zijn plan voor een invasie van Engeland opgeven en begon toen maar een veldtocht naar Ulm in Duitsland. Admiraal Nelson, die de Fransen de hele oceaan over had achtervolgd en naar Engeland was teruggekeerd, kreeg op weg naar de Middellandse Zee eindelijk de gecombineerde Frans-Spaanse vloot te pakken bij Kaap Trafalgar aan de Atlantische kant van de Straat van Gibraltar (Slag bij Trafalgar, 21 okt. 1805).

De Engelse vloot onder admiraal Nelson was 27 linieschepen sterk en rukte op in twee colonnes, zodanig dat deze marsformatie bij een zeeslag onmiddellijk in een gevechtsformatie kon worden veranderd (afb. 1). De sterkere lijcolonne, onder aanvoering van admiraal Collingwood, moest de schepen van de vijand die achteraan voeren vernietigen, terwijl de zwakkere loefcolonne, onder admiraal Nelson zelf, de rest van de vijandelijke schepen voortdurend moest bezighouden en de aanval moest concentreren op het centrum van de linie van de tegenstander, vooral op het vijandelijke admiraalsschip. De gecombineerde vloot van de opponent onder Villeneuve en Gravina telde 18 Franse en 15 Spaanse linieschepen.

De beide Engelse colonnes volgden nauwkeurig de plannen van Nelson. Beroemd is het signaal "England expects that every man will do his duty", dat Nelson voor het begin van de slag liet hijsen. Het kwam in het centrum tussen het Engelse admiraalsschip "Victory" en de grote driedekkers "Santissima Trinidad" en "Redoutable" tot zware gevechten. De Frans-Spaanse vloot werd vernietigend verslagen, hoofdzakelijk ook, omdat de Franse voorhoede zich niet in de strijd mengde (afb. 2) en verloor 19 schepen en bijna 10.000 zeelieden en soldaten. Admiraal Villeneuve werd gevangen genomen; Gravina stierf aan zijn verwondingen. De Engelsen verloren één schip. De Engelse overwinning werd door de dood van Nelson duur betaald; hij viel door een kogel van een vijandelijke scherpschutter, die hem aan zijn onderscheidingen herkend had.



De Slag bij Trafalgar vormt een hoogtepunt in de ontwikkeling van de Engelse tactiek bij de oorlogvoering met zeilschepen. Het toont het bundelen van de aanvalskracht op dat deel van de tegenstander, dat door de andere delen niet tijdig genoeg ondersteund kan worden. De grondgedachte achter deze tactiek komt volkomen overeen met die welke reeds door admiraal De Ruyter werd toegepast. Veel overeenkomst met "Trafalgar" vertoont de doorbraak van Rodney bij Dominica (1782) en de aanval van Duncan bij Kamperduin (1797). Politiek gezien betekende de Engelse zege in de Slag bij Trafalgar het vestigen van de Engelse heerschappij ter zee ten koste van Frankrijk, en daarmee over het toenmalige Europa en de wereld.

Lit.: Newbold, H.J.: The year of Trafalgar being an account of the battle and of the events which led up to it, with a collection of the poems and ballads written thereupon between 1805 and 1905 (1905).