Giuseppe Garibaldi

Giuseppe Garibaldi, vrijheidsstrijder en nationale held van Italië, * Nizza (Nice), 4 juli 1807, † Caprera, 2 juni 1882. Hem stond slechts één doel voor ogen: Italië te bevrijden van vreemde (d.i. Oostenrijkse en Franse) overheersing, en te verenigen in één stabiele natie.

G. was oorspronkelijk zeeman, nam in 1834 deel aan de samenzwering van Mazzini (1805-72, een berucht revolutionair in die dagen) en moest naar Frankrijk vluchten, was daarna in dienst van de Bey van Tunis, vervolgens in de Zuid-Amerikaanse republieken Rio Grande do Sul en Montevideo (als guerrillastrijder tegen Argentinië), keerde in apr. 1848 naar Europa terug en kreeg van het comité voor de gewapende strijd in Milaan opdracht een vrijwilligerskorps te vormen, bood de Oostenrijkers dapper verweer, maar moest zich op Zwitsers grondgebied terugtrekken.

In dec. 1848 trad G. in dienst van de regering in Rome, verdedigde Rome tegen de Fransen, onderscheidde zich bij de aanvallen op de Napolitanen bij Palestrina en Belletri (9 en 19 mei), moest echter later naar Piëmont (Noord-Italiaans deel van het koninkrijk Sardinië) vluchten en werd in 1850 door de Sardische regering, die hem als een lastige avonturier beschouwde, gedwongen te emigreren (Tanger, Amerika). In mei 1854 keerde hij naar Sardinië terug en trok zich voorlopig terug op het rotseiland Caprera, dat hij deels gepacht had. Daar Cavour, de premier van Sardinië-Piëmont, steeds duidelijker aanstuurde op een verenigd Italië, trad G. in juli 1856 toe tot de Italiaanse eenheidsbeweging waarna Cavour hem opriep naar de regeringszetel Turijn te komen. In 1859 (&rarr; Italiaanse Oorlog (1859)) stak G. als Sardisch generaal aan het hoofd van zijn vrijscharen de Ticino over. Maar het werd hem na de vrede van Villafranca niet toegestaan ook in Rome en Napels een opstand te ontketenen.

In 1860 protesteerde G. in het parlement in Turijn tegen het afstaan aan Frankrijk van Savoye en Nizza (waar hij immers geboren was). Spoedig daarop zette hij zich in voor de bevrijding van Sicilië, landde op 11 mei 1860 met 1000 man bij Marsala, dwong de troepen van het Koninkrijk der Beide Siciliën (= Zuid-Italië, waar een Spaanse tak van het Huis Bourbon een dictatuur uitoefende) in Palermo tot overgave en nam het in naam van de Sardische koning Victor Emanuel in bezit. Nadat hij naar het vasteland was overgestoken, nam hij Reggio in, ging naar Napels en belegerde Capua. Op 7 nov. hield hij samen met Victor Emanuel een triomfantelijke intocht in Napels, Zuid-Italië was bevrijd en Napels en Sicilië werden opgenomen in het koninkrijk Italië. G. deed afstand van zijn verkregen macht en ging naar het eiland Caprera terug.

Eind juni 1862 deed hij van Palermo uit een poging om Rome van de Franse bezetting te bevrijden, maar raakte bij een gevecht bij Aspromonte op 29 aug. gewond en werd op het eiland Palmeria gevangen gezet. Na zijn genezing keerde hij naar Caprera terug.

In de oorlog van 1866 vormde G. weer een vrijkorps. Hij werd in 1867 bij de strijd om Rome op 3 nov. bij Mentana door pauselijke en Franse strijdkrachten vernietigend verslagen en op de vlucht naar Florence gevangengenomen, maar mocht eind nov. naar zijn eiland Caprera terugkeren. In dit teruggetrokken bestaan schreef G. enkele romans met een antiklerikale tendens. Na het uitroepen van de Franse republiek in sept. 1870 spoedde hij zich met zijn zoons Menotti en Ricciotti naar Gambetta, begon in Bourgondië een guerrillaoorlog, maar keerde toen dit geen succes had, naar zijn eiland terug.

G. was een gedreven patriot, dapper, energiek, onbaatzuchtig, maar miste staatsmansschap en politiek inzicht. Zijn memoires ("Memorie autobiografiche") werden in 1888 door zijn zoon Menotti uitgegeven. "Garibaldi" staat ook voor een bepaald type hoed, die G. gedragen zou hebben; sommigen spreken van "puntige vilthoed" (Verschueren), anderen weer van bolhoed (Van Dale).

Lit.: Vecchi, C.A.: Garibaldi a Caprera (1862); Loevinson, E.: Giuseppe Garibaldi e la sua legione nello Stato romano 1848-49 (1902); Palomba, L.: Vita di Giuseppe Garibaldi (3 dln., 1908); Messineo, G.: I mille e la spedizione garibaldina in Calabria (1925); Hibbert, Ch.: Garibaldi and his enemies. The clash of arms and personalities in the making of Italy (1965); id.:Garibaldi. Hero Of Italian Unification (2008).