Slag bij Aspern

Aspern en Essling(en) zijn twee voormalige dorpen in Oostenrijk aan gene zijde van de Donau die thans stadswijken van Wenen zijn. Ze zijn bekend door de veldslag die daar op 21 en 22 mei 1809 tussen Fransen onder Napoleon en Oostenrijkers onder aartshertog Karl werd geleverd en die bekend staat als de Slag bij Aspern (ook Slag bij Aspern-Essling genoemd).

Na de capitulatie van Wenen op 13 mei liet Napoleon van het eiland Lobau scheepsbruggen over de Donau slaan en begon op 21 mei, Eerste Pinksterdag, tussen de genoemde dorpen, naar de linkeroever over te steken, waar aartshertog Karl tussen de Bisamberg en Nussdorf stelling had genomen. De troepen van Masséna bezetten Aspern, die van maarschalk Lannes Essling. De aartshertog liet zijn leger, 75.000 man met 288 stukken geschut, in vijf colonnes om 12 uur 's middags tegen het Fransen, van wie er inmiddels 50.000 man waren overgestoken, optrekken. In de smalle laagvlakte tussen Aspern en Essling begon om 3 uur de in bloed gedrenkte slag met de beschieting van de Franse cavalerie door de batterijen van het naar Breitenlee opgerukte 2de legerkorps (prins van Hohenzollern). Daar stonden drie Franse ruiterdivisies, achter welke zich de grenadiers, de garde-infanterie en de divisies van het 2de en 3de korps langzaam aansloten. Alles hing af van het bezit van beide dorpen. Aspern werd direct bij het begin van de slag door het 6de en 1ste Oostenrijkse korps (Hiller en graaf Bellegarde) bestormd en ofschoon het hun driemaal weer werd ontrukt, vanaf 5 uur definitief ingenomen. In Essling echter vermochten ze geen stand te houden. Steeds weer poogde Napoleon het Oostenrijkse centrum door massale aanvallen van de cavalerie (een kurassiersdivisie en twee lichte divisies, samen 44 eskadrons) op te blazen, maar deze aanvallen liepen allemaal stuk op de onverzettelijkheid van de Oostenrijkse infanterie, die hier voor het eerst volledige carrés formeerde.

Op 22 mei trachtte Napoleon opnieuw, nadat hij het gevecht reeds bij het aanbreken van de dag had hervat, door het Oostenrijkse centrum heen te breken. Massaal vuur uit 400 Franse kanonnen leidde de aanval in, en de overwinning leek zich voor de Fransen af te tekenen. Toen wierp aartshertog Karl zijn nog frisse grenadiersreserves (16 bataljons) in de strijd en ging nu zelf tot de aanval over. Met de banier van het infanterieregiment Zach in de hand stelde hij zich persoonlijk aan het hoofd van zijn infanterie en dreef de Fransen, die zich reeds van een groot deel van beide dorpen hadden meester gemaakt, op alle punten naar hun eerdere posities terug, en richtte een verwoestend vuur op de vluchtende massa's.

Napoleon beval 's avonds de terugtocht naar het eiland Lobau, die door de infanterie in Essling tot de andere morgen gedekt werd. Daarna gaf hij het bevel over aan Masséna; rond middernacht voer hij met Berthier en Savary de rivier over naar Ebersdorf. De Oostenrijkers verloren 23.340 man aan doden en gewonden, onder wie 12 generaals; de Fransen inclusief gevangenen 44.373 man, bijna de helft van alle manschappen die aan de gevechten hadden deelgenomen.

Lit.: Strobl, Ad.: Aspern und Wagram (1897); Smekal, G.: Die Schlacht bei Asparn und Esslingen (1899); Menge, A.: Die Schlacht von Aspern (1900); Bleibtreu, K.: Aspern und Wagram in neuer Beleuchtung (1902).