Slag bij Novi

Novi Ligure of kortweg Novi is een stad in Italië ca. 40 km noordelijk van Genua. Bij Novi versloegen op 15 aug. 1799 de Oostenrijkers en Russen onder Soeworow de Fransen onder Joubert (die toen sneuvelde) en Moreau, de Slag bij Novi.

De Fransen hadden in korte tijd 45.000 man aan de kust van Genua samengetrokken, en waren bezig om een Alpenleger van 30.000 man uit te rusten. Championnet moest het bevel voeren over het Alpenleger, Joubert over het leger in Italië. Joubert had in de veldtocht van 1797 onder moeilijke omstandigheden naam gemaakt; hij was jong, vurig en ondernemend en ook vertrouwd met wat er in de politiek speelde: het Directoire zag in hem al een tweede Bonaparte.

Op 5 aug. kwam hij bij het leger aan. Hij besloot, nog voordat het Alpenleger strijdvaardig was, de vijand direct al een beslissende nederlaag toe te brengen, om wellicht Mantua (waarvan hij het lot niet kende) en de andere plaatsen die belegerd werden snel te kunnen ontzetten. Met een leger van een 40.000 man marcheerde hij in de richting van Tortona. Ook Soeworow was met de hoofdmacht van zijn strijdkrachten, 30.000 man, naar deze stad opgerukt. Een Oostenrijks korps van 11.000 man onder Bellegarde had Alessandria belegerd en stond sinds de overgave daarvan (22 juli 1799) tot zijn beschikking; een andere divisie bestookte de citadel van Tortona; kleinere korpsen hielden de passen van de Apennijnen, andere de verbinding met de Alpen bezet. Daarbij kwamen nu nog de troepen die Mantua hadden belegerd, waarmee Kray na de val van deze vesting onderweg was. Jouberts hoop was er op gevestigd, dat deze steden nog niet gecapituleerd waren en dat hij dus alleen met de hoofdmacht van Soeworow te maken zou hebben. Soeworow daarentegen was alleen in afwachting van de komst van Kray, om de aanval op het kustgebied van Genua te beginnen.

Op dat moment (Kray was zojuist op 12 aug. gearriveerd), trok Joubert met zijn 35.000 man ten aanval. Pas toen hij op 14 aug. op de hoogten bij Novi aankwam, schijnt de Franse veldheer absolute zekerheid te hebben gekregen over de val van Mantua en de troepenversterkingen bij de tegenstander, want hij aarzelde de aanval door te zetten. De Russische veldheer hoopte eerst dat Joubert naar de laagvlakte zou afdalen, waar hij hem met zijn overmacht wel aan zou kunnen; Joubert, die door de sterke natuurlijke stelling op de hoogten een gunstige positie innam, scheen daar echter te willen blijven, zodat Soeworow zelf besloot aan te vallen. Hij had ongeveer 35.000 man bij zich en een korps van 14.000 man onder Melas was groot genoeg, om in geval van nood nog te kunnen ingrijpen om een beslissing te forceren.

Op 15 aug. 1799 's morgens vroeg begon Kray de bestorming van de hoogten, die door de linkervleugel van de Fransen bezet werden; even leek het of de Oostenrijkers de terreinwinst konden vasthouden, maar ze werden weer naar beneden gejaagd. Het verhitte gevecht was amper begonnen, toen Joubert door een kogel werd geveld. De troepen raakten een moment in verwarring, tot het Moreau, die het commando overnam, lukte om de discipline te herstellen. Een gevecht van vier uur in de vroege ochtenduren leidde al evenmin tot een beslissing, als de hernieuwde aanval later die morgen. Kray werd steeds weer teruggeslagen, en ook de Russische troepen, die van Novi uit de hoogten bestormden, slaagden er niet in, vaste voet te krijgen. Zo golfde de strijd heen en weer tot aan de middag; de Fransen waren licht in de meerderheid en hadden het voordeel van de uitstekende stelling. Maar beide legers raakten uitgeput, en een met verse krachten uitgevoerde aanvalsstoot moest de beslissing brengen.

Deze aanval werd geleid door Melas. Zodra hij vernam dat de eerdere aanvallen waren mislukt, spoedde hij zich naar het slagveld. Onderweg kreeg hij bevel van Soeworow, de vijand in de rechterflank aan te vallen. De slag had juist zijn hoogtepunt bereikt; in een woeste worsteling vochten beide legers een verbeten duel uit. Melas kwam met zijn 14.000 man frisse troepen precies op tijd om het treffen een beslissende wending te geven. De laatste acte van de 16 uur durende titanenstrijd eindigde met de ordeloze terugtocht van de Fransen; slechts de nacht redde ze van de totale ondergang. Bijna een derde van het Franse leger was gewond of gesneuveld en 37 stukken geschut werden op het slagveld achtergelaten. Maar ook de overwinnaars hadden zware verliezen geleden; het succes had ze 8.000 man gekost. Enkele weken later viel de citadel van Tortona.

Een gevecht op kleinere schaal vond eveneens bij Novi plaats toen de Fransen onder Saint-Cyr op 6 nov. 1799 de Oostenrijkers onder Kray versloegen. De Oostenrijkers verloren 694 man aan doden en gewonden en 5 stukken geschut, de Fransen rond de 400 man.

Lit.: Hüffer, H.: Der Krieg des Jahres 1799 und die Zweite Koalition (dl. 1, 1904).