Slag bij Landeshut

Landeshut is een stad in Silezië (niet te verwarren met Landshut in Beieren alhoewel soms ook zo geschreven) en in de historie bekend door de Slag bij Landeshut tijdens de Tweede Silezische Oorlog op 23 mei 1745, toen Winterfeldt met 3.300 Pruisen 7.000 Oostenrijkers onder Nádasdy versloeg; nóg bekender is Landeshut door de Oostenrijkse aanval op 23 juni 1760 tijdens de Zevenjarige Oorlog, toen Fouqué door Laudon werd overvallen en verslagen. In de bergen rond Landeshut hadden zich tot 6 km in de omtrek 30.000 man verschanst, terwijl de Pruisen slechts 10.000 man en 68 stukken geschut tot hun beschikking hadden. Toen Laudon samen met Beck aanviel, verdedigde het Pruisische korps zich zeven volle uren lang, maar moest zich ten slotte overgeven.

Koning Frederik II van Pruisen vermoedde terecht, dat de vijand zou trachten hem uit Silezië te verdrijven. Terwijl hij de leiding over de in Saksen opgestelde strijdmacht zelf in handen hield, moest prins Heinrich (des konings broeder) Silezië en de Oder tegen de Russen dekken. Heinrich stelde hiertoe zijn leger in een lange keten van waarnemingsposten op, die zich van het Reuzengebergte, waar zich bij Landeshut het korps van Fouqué bevond, langs de rivieren de Queis en de Bober tot aan de Oder, door de Neumark tot dichtbij de Oostzee uitstrekte. In Opper-Silezië stond Laudon tegenover generaal Goltz. Eerstgenoemde was vast van plan om niet, wat de Oostenrijkers steeds gedaan hadden, de aanval van de koning af te wachten, maar de campagne in Silezië zelfs te openen.

Een aanval op het niet zo talrijke korps van Goltz leek Laudon een goed begin van dit plan. De vijandelijke troepenbewegingen verrieden de voorzichtige Pruisische generaal echter de Oostenrijkse bedoelingen. Hij kon zich daardoor nog tijdig terugtrekken; slechts het infanterieregiment van Manteufel werd bij Neustadt door de vijandelijke cavalerie ingehaald en scheen, daar het volledig geïsoleerd van de overige troepen in het open veld marcheerde, niet aan gevangenschap te kunnen ontkomen. De eis van Laudon, om de wapens neer te leggen, werd niettemin door de dapperen eenstemmig verworpen. Het regiment vormde een carré, plaatste de wagens en de uitrusting in het midden en zette de mars voort. Verwoede aanvallen van de cavalerie van de vijand werden evenwel door de onverzettelijkheid en het moordend vuur van dit kleine aantal krijgers met succes afgeslagen. Twee mijl rukten ze al vechtend op en bereikten ten slotte met een verlies van slechts 140 man Steinau, waar ze zich weer bij de overige troepen aansloten.

Na deze mislukte poging ging Laudon naar Bohemen terug, waar hij zijn leger bij Kosteletz verzamelde en rukte pas op 30 mei weer naar Silezië op. Zijn plan was nu, de sterke vesting Glatz te belegeren, waarvan de verovering een stevig steunpunt voor zijn verdere operaties beloofde.

Fouqué meende dit voornemen van de vijand te moeten verhinderen, zodat hij haastig zijn onderkomen bij Landeshut verliet en optrok naar de omgeving van Schweidnitz. Laudon zag in, dat de nadering van de Pruisen de voorgenomen belegering zeer bemoeilijkte, wellicht zelfs onmogelijk maakte, en trachtte generaal Fouqué, die hij in zijn gunstige stelling niet durfde aan te vallen, door schijnmanoeuvres tot de terugtocht te bewegen. Hij deed, alsof hij van plan was, Breslau aan te vallen en bereikte zijn doel volkomen, want Fouqué zwenkte op 6 juni plotseling naar de Oder af en sloeg in de buurt van Breslau zijn tenten op.

Door deze terugtocht kreeg Laudon niet alleen de vrije hand, maar kon ook Fouqués vroegere stelling door zijn generaals Jahnus en Geisruck laten bezetten. Toen het bericht hiervan het hoofdkwartier van de koning bereikte, toonde deze zich zeer ontstemd over de handelwijze van Fouqué en zond deze het bevel, ogenblikkelijk naar Landeshut terug te keren. Hij liet zich daarbij vooral leiden door de gevolgen, die dit voor de destijds zeer belangrijke industrie van de steden en dorpen van het Reuzengebergte zou kunnen hebben, want de ruïnering of het uitbuiten daarvan door de vijand zou een gevoelig verlies voor de schatkist betekenen.

Fouqué brak na dit bevel onverwijld op en nam, nadat hij beide zwakke Oostenrijkse korpsen moeiteloos verdreven had, zijn oude stelling op de bergen rond Landeshut weer in. Omdat zijn onderdeel slechts 15 zwakke bataljons, ongeveer 10.000 man, telde, waarmee hij een gebied moest bezetten, waarvan een doelmatige verdediging minstens 30.000 man vergde, zag hij zich genoodzaakt, zijn troepen ver uiteen op te stellen, zodat ze een aanval vermoedelijk wel niet zouden kunnen tegenhouden. Verscheidene malen bracht Fouqué de koning het gevaar van deze situatie onder ogen en verzocht zijn stelling door een minder riskante te mogen vervangen. Maar Frederik, die de bergdorpen niet zonder bescherming wilde laten, weigerde dit en Fouqué werd, het ergste vrezend, aan zijn lot overgelaten.

Die vrees bleek geenszins ongegrond. De ervaren Laudon had al snel de gebreken van de Pruisische stelling ontdekt en besloot meteen tot een krachtige aanval. Hij verliet met zijn leger het graafschap Glatz, versterkte zich met enkele in Bohemen gelegerde korpsen en verscheen op 23 juni met 31.000 man voor Landeshut.

De Pruisen stonden, zoals gezegd, op verscheidene door diepe dalen en bospartijen gescheiden hoogten, waarvan de Kirchberg, de Buchberg en de Galgenberg wel de belangrijkste waren. Fouqué had door sterke verschansingen en versperringen compensatie gezocht voor zijn gebrek aan mankracht, maar de aanval van de Oostenrijkers, die op 23 juni in vier colonnes gelijktijdig tegen de rechter- en linkervleugel van de Pruisen oprukten, geschiedde zo onstuimig, dat ze direct al tussen de bergen doorbraken en vaste voet kregen in de onbezette ruimtes tussen de Pruisische troepen in. Een massaal artillerievuur ondersteunde de opmars en veroorzaakte wanorde op de Pruisische linkervleugel. Ondanks de vastberaden weerstand van de regimenten "Fouqué" en "Wobersnow" bestormde de vijand de Buchberg en viel de Pruisen tegelijkertijd frontaal en in de rug aan, zodat het deze met moeite gelukte zich op de lagere en dichterbij de stad gelegen Kirchberg terug te trekken. Ook de versperringen op de Galgenberg werden nu door de generaals Jahnus en Wolfersdorf met 16 bataljons en 13 eskadrons aangevallen, doch zonder succes. Met ware heldenmoed werden de aanstormende Oostenrijkers telkenmale teruggeslagen en tot aan de Bober naar beneden gedreven, zodat de Pruisen, door in dit belangrijke steunpunt stand te houden, alsnog de goed voorbereide operatie van Laudon leken te verijdelen.

Deze bekwame veldheer veranderde hierop zijn aanvalsplan, en dat bleek effect te hebben. De zo hardnekkig verdedigde Galgenberg voorshands ongemoeid latend, verdeelde hij zijn troepen in twee eenheden, die van verschillende kanten naar de Kirchberg oprukten. Een batterij van 12 zware kanonnen, die hij op een hoogte tegenover de genoemde bergen liet opstellen, zaaide dood en verderf onder de Pruisen, die nochtans vastbesloten waren, zich tot het uiterste te verzetten. De eerste vijandelijke colonne, die frontaal aanviel, werd ook inderdaad met behoorlijke verliezen teruggeslagen, maar de tweede maakte zich meester van de aan de voet van de Kirchberg liggende stad en stortte zich van daaruit op de Pruisische regimenten. Er ontstond een bloedig gevecht; de Pruisen vochten in hun verschansingen als leeuwen maar moesten desondanks wijken, toen ook de eerste vijandelijke colonne opnieuw aanviel en ze nu door een drievoudige overmacht bijna omsingeld werden.

Fouqué verloor de moed intussen niet. Hij verzamelde zijn uitgedunde troepen op de Galgenberg en besloot een doorbraak te wagen en de terugtocht over de Bober af te dwingen. Hij liet zich met zijn troepen naar het dal afzakken, formeerde hier een carré en trachtte in een geforceerde mars de rivier te bereiken. Als een donderstorm stortte nu de vijandelijke cavalerie zich van alle kanten op de reeds volledig omsingelde Pruisen, maar keer op keer werden de Oostenrijkers door een hevige kogelregen teruggedreven en gelukte het hun niet, hoe ze zich ook inspanden, door de gesloten rijen het carré binnen te dringen. Pas toen ook de infanterie toesnelde, om de niet aflatende aanvallen van de ruiterij te ondersteunen, leek de Pruisische teloorgang nabij. Afgemat door het verhitte, acht uur durende gevecht, zonder kruit en lood en voor de verdediging nog slechts op de bajonet aangewezen, moesten ze wijken voor een aanvalsstoot van enkele Oostenrijkse regimenten en het carré, dat zich tot dan toe als vier muren van ijzer had voortbewogen, werd opengebroken. De cavalerie benutte dit noodlottige moment door als een stormwind door de ontstane bres heen te jagen en het carré viel uiteen.

Toen was het lot van de Pruisen bezegeld. Weliswaar verweerden ze zich in de ongelijke strijd nog manmoedig, maar er was geen hoop op redding meer. Fouqué zelf, die te midden van het strijdgewoel vocht als een held uit de klassieke oudheid, werd gewond en stortte met zijn door een geweerschot getroffen paard ter aarde. Hij zou ongetwijfeld zijn gedood of onder de hoeven van de vijandelijke paarden zijn vertrapt, als niet een kleine schare trouwe soldaten zich rond hem had verzameld en de geliefde generaal had verdedigd. Maar ook zij werden neergesabeld en slechts de heroïsche opoffering van zijn rijknecht, die hem met zijn lichaam beschermde en de sabelhouwen van de ruiters opving, redde Fouqué van een wisse dood. Hij werd ten slotte door de kolonel van het keizerlijke dragonderregiment "Löwenberg" herkend en gevangen genomen, een lot dat door het hele korps werd gedeeld.

Generaal Schenckendorf, die met de reserve op de Galgenberg was blijven staan, trachtte nu op zijn beurt de Bober te bereiken en vormde eveneens een carré. Maar door de haast ontstond wanorde op de flanken; de vijandelijke cavalerie forceerde een doorbraak en wie zich niet wilde overgeven werd neergesabeld.

De Pruisische cavalerie onder generaal Malochowsky verging het weinig beter; ze leed bij een poging om uit te breken zware verliezen; een groot gedeelte met de generaal raakte gevangen en nauwelijks de helft slaagde erin, Jauer te bereiken en zich daar te voegen bij een paar honderd man infanterie.

Liep het treffen bij Landeshut aldus treurig voor de Pruisen af, Laudon daarentegen stond zijn troepen als beloning voor de in de strijd bewezen dapperheid toe de welvarende stad Landeshut te plunderen en bleef met zijn leger nog verscheidene weken in het gebergte.

Lit.: Sodenstern, A. v.: Der Feldzug des königlich preussischen Generals der Infanterie Heinr. Aug. Baron de la Motte Fouqué in Schlesien 1760 (1867); John, R.: Die Geschichte des Siebenjährigen Krieges (1852).