Henk Feldmeijer

Johannes Hendrik Feldmeijer (Assen, 30 november 1910 - nabij Raalte, 22 februari 1945) was de leider van de "Germaansche SS in Nederland".

Ideologische ontwikkeling
Feldmeijer, die zijn studie wis- en natuurkunde in Groningen halverwege had afgebroken en in vaste dienst trad van de NSB als propagandist, behoorde net als mr. M.M. Rost van Tonningen tot de 'volkse' richting binnen de NSB. De 'volkse' beweging idealiseerde het boerenbestaan, het verleden van de 'germaanse voorvaderen'. De aanhangers ervan deden hiernaar wetenschappelijk onderzoek. Feldmeijer bekleedde vanaf 1937 een belangrijke bestuursfunctie binnen de organisatie "Der Vaderen Erfdeel" (vanaf 1940: "Volksche Werkgemeenschap). Hij voelde zich sterk aangetrokken tot de ideologie van de SS.

In de herfst van 1937 werd Feldmeijer na een conflict met NSB-leider Mussert gedwongen het Utrechtse hoofdkwartier van de NSB te verlaten en werd districtsleider van Salland. In augustus 1939 kreeg hij, op aandringen van Rost van Tonningen, evenwel opnieuw een belangrijke functie: nadat hij beterschap had beloofd aan Mussert werd hij leider van de Mussert-Garde. Feldmeijer zette deze paramilitaire organisatie van enkele honderden leden geheel als imitatie van de SS op.

In juni 1940 werd Rost van Tonningen uitgenodigd voor een bespreking met Himmler en Seyss-Inquart over de oprichting van een Nederlandse afdeling van de SS. Enkele dagen later stelde Rost van Tonningen Feldmeijer voor aan Rauter, die meteen onder de indruk was van het enthousiasme, het charisma en de intelligentie van de jonge Nederlander: Feldmeijer moest de nieuwe organisatie gaan leiden.

De Nederlandsche SS
Op 11 september 1940 werd hij (met als titel: Voorman) belast met de oprichting en leiding van de "Nederlandsche SS". Slechts onder zware Duitse druk was Mussert akkoord gegaan met de oprichting van dit orgaan. In totaal heeft de Nederlandsche SS (waarvan de naam op 1 november 1942 werd gewijzigd in Germaansche SS in Nederland) ongeveer 4000 leden geteld. De organisatie heeft altijd een tweeslachtig karakter gekend: aan de ene kant een onderdeel van de NSB, maar aan de andere kant behorend bij de Duitse SS. Mussert zag natuurlijk het liefste de ene zijde van de medaille. In de praktijk voerde de andere zijde de boventoon: Voorman Feldmeijer erkende in feite slechts de Reichsführer-SS Himmler en diens vertegenwoordiger in Nederland, Rauter als superieuren. Feldmeijer heeft steeds krachtig gestimuleerd dat de leden van de Nederlandsche SS zouden bijdragen aan de Duitse oorlogsvoering. Zelf heeft hij als onderofficier tweemaal frontdienst gedaan: in april-mei 1941 als kanonnier in de Leibstandarte Adolf Hitler tijdens de veldtocht in Joegoslavië en Griekenland en van juni 1942 tot maart 1943 als 'Flak Geschützführer' (commandant van een stuk luchtdoelgeschut) in de SS-divisie Wiking aan het Zuid-Russische front. In het najaar van 1941 volgde hij een militaire training in de SS-Schule Avegoor in Ellecom. Hij werd onderscheiden met het IJzeren Kruis tweede klasse, het Sturmabzeichen en het Verwundetenabzeichen in zwart. In maart 1943 kreeg hij de rang van Standartenführer (kolonel) in de Allgemeine SS, in maart 1944 - nadat hij een officiersopleiding succesvol had doorlopen - bovendien die van Hauptsturmführer (kapitein) der Waffen-SS.

Strijd met de NSB
Het politieke belang van Feldmeijers werk tijdens de bezetting is gelegen in het feit dat hij binnen de NSB optrad als voornaamste woordvoerder van de SS-richting. Deze streefde naar volledige integratie van Nederland in een Groot-Germaans Rijk. Dit in schrille tegenstelling tot Mussert, die zijn kaarten had gezet op een Germaanse Statenbond. Deze tegenstelling werd ook vaak als die tussen de 'volksen' en de 'staatsen' gekarakteriseerd. De Duitse bezetter zag Feldmeijer als een gewillig instrument om Mussert en zijn politieke ambities klein te krijgen. Rauter heeft in 1943 zelfs overwogen om Feldmeijer de plaats van Mussert te laten innemen als leider van de NSB. In mei 1943 kwam het uiteindelijk tot een openlijke botsing tussen de NSB-leiding en de Germaansche SS in Nederland. Voor de buitenwacht werd dit conflict (onder Duitse druk achter de schermen) bijgelegd door een gemeenschappelijk optreden van Mussert en Feldmeijer tijdens een bijeenkomst op 22 juni 1943 in de Haagse Dierentuin. In de praktijk echter waren nadien alle banden tussen de NSB en de Germaansche SS verbroken.

Oorlogsmisdaden en einde
Feldmeijer was (in tegenstelling tot Mussert) een voorstander van represailles voor aanslagen van de verzetsbeweging tegen NSB'ers. Op aanwijzing van Rauter leidde Feldmeijer in de maanden september tot november 1943 het "Sonderkommando-Feldmeijer", dat minstens 20 represaille-moorden pleegde. Onder de naam "Silbertanne Aktion" is deze treurige episode de geschiedenisboeken ingegaan. In februari 1945 werd hem het commando opgedragen van een bataljon van de Landstorm Nederland. Op weg naar zijn frontbestemming werd zijn auto op 22 februari 1945 in de buurt van Raalte door een geallieerd jachtvliegtuig beschoten. Hierbij werd Feldmeijer (inmiddels tot Standartenführer der Germaansche SS en Hauptsturmführer der Waffen-SS bevorderd) dodelijk getroffen. Na opgebaard te zijn geweest in Paleis het Loo, werd hij enige dagen later op de begraafplaats Esserveld in de gemeente Groningen begraven. Feldmeijers belang wordt onderstreept door een telexbericht dat Himmler na Feldmeijers dood zond aan Rauter:
 * Over de dood van Feldmeijer ben ik zeer bedroefd. Brengt u alstublieft aan zijn vrouw mijn hartelijke deelneming over. Feldmeijer was in mijn ogen een absolute toekomstman. De heer Mussert hoeft u mijn deelneming niet over te dragen. Die heeft immers nooit geweten wat hij aan Feldmeijer had.

Externe link

 * Biografisch Woordenboek van Nederland - biografie
 * / Het ongeluk bij Raalte (1)
 * / Het ongeluk bij Raalte (2)

Geschriften

 * 1935: Wij, de jeugd (brochure)
 * diverse artikelen in ''Nieuw Nederland, maandblad voor economie, staatkunde en cultuur
 * diverse artikelen in Storm, blad der Nederlandsche SS