Dolkstootlegende

Met de Dolkstoot of de Dolkstootlegende wordt de (veronderstelde) defaitistische invloed vanuit het vaderland op het Duitse front in de Eerste Wereldoorlog aangeduid, waarvan een zodanig demoraliserende werking uitging dat het front ineenstortte. De term werd voor het eerst gebezigd in de "Neue Zürcher Zeitung" (17 dec. 1918) bij een bespreking van de beschouwing van de Engelse generaal Maurice in de "Daily News" over de Duitse nederlaag en werd derhalve lang aan generaal Maurice toegeschreven. In een veelvuldig gehanteerde, gematigde variant heette het dat in 1918, als er in Duitsland geen novemberrevolutie zou zijn uitgebroken, er kans was geweest op vrede op basis van een compromis, terwijl de nationalistische pers het aldus uitlegde, dat het zegevierende Duitse front door het landverraad van de Duitse revolutie een dolkstoot in de rug kreeg, dat een Duitse overwinning in 1918 nog mogelijk was geweest, en beschuldigde er de socialisten en pacifisten van dat ze sinds 1914 de oorlogsinspanningen hadden ondermijnd en daarmee de Duitse overwinning hadden gesaboteerd, wat door de socialistisch-internationalistische literatuur hartstochtelijk werd bestreden.

Hoewel in het zgn. Dolkstootproces (19 okt. – 20 nov. 1925), dat door de uitgever van het tijdschrift "Süddeutsche Monatshefte" was aangespannen tegen de verantwoordelijke redacteur van de sociaal-democratische "Münchener Post" (die de Monatshefte had beticht van geschiedsvervalsing omdat dit blad een artikelenreeks had gepubliceerd waarin de vermeende marxistische invloed bewezen werd geacht) niet kon worden hardgemaakt dat de Dolkstootlegende op ware gronden berustte en dus geen legende was, werd deze these toch een element van de rechtvaardigingsideologie in Pruisische legerkringen (Hindenburg, Ludendorff). De conservatieve en nationaal-socialistische oppositie gebruikte de Dolkstootlegende tegen de Weimarrepubliek en de "Novemberverbrecher" (degenen achter de Duitse novemberrevolutie in 1918).

Lit.: Volkmann, Erich Otto: Der Marxismus und das deutsche Heer im Weltkrieg (1925); Zwehl, Hans von: Der Dolchstoss in den Rücken des siegreichen Heeres (1921); Kuhl, Hermann von: Die Kriegslage im Herbst 1918 (1922); Köster, Adolf: Fort mit der Dolchstosslegende (1922); Hiller von Gaertringen, Friedrich Frhr.: Dolchstoss-Diskussion und "Dolchstoss-Legende" im Wandel von vier Jahrzehnten (1963).