Slag bij Smolensk (1812)

Smolensk is een stad in Rusland, ca. 375 km ten westen van Moskou. Tijdens de Russische veldtocht overwon hier Napoleon op 17 aug. 1812 de Russen onder Barclay de Tolly en Bagration, waarbij de stad grotendeels in vlammen opging, en baande zich zo een weg naar Moskou. Ook verzamelden de Fransen zich van 9 tot 13 nov. 1812 op hun terugtocht hier opnieuw. Koetoesow ontleende aan deze stad zijn erenaam "Smolenskij".

Na een vermoeiende mars verenigden de twee westelijke legers van de Russen onder Barclay de Tolly en Bagration zich op 8 aug. 1812 onder de muren van de stad en bereidden zich voor op een confrontatie met de Franse troepen, wat ze tot dusver hadden vermeden. Op 16 aug. verscheen Napoleon en bezette de heuvels voor Smolensk. Junot werd met het 8ste (Westfaalse) korps naar rechts gedirigeerd om de Russen de terugtocht naar Moskou te versperren, Ney voerde het bevel over de linkervleugel, Poniatowski over de rechtervleugel, en Davout over het centrum.

In de loop van 1812 was Smolensk zoveel mogelijk versterkt. Maar Barclay de Tolly was met het oog op de Franse overmacht niet van zins het op een beslissende veldslag te laten aankomen, omdat de Fransen erin geslaagd waren zijn linkervleugel bijna volledig te omvatten. Hij stelde zijn troepen daarom achter de stad op en bezette om zijn terugtocht te kunnen dekken Smolensk met twee divisies, zodat de overgave van de stad, op 17 aug., werd vertraagd tot middernacht, mede omdat de cavalerie de toegang tot de laagvlakte controleerde en de infanterie de toegang naar de Dnjepr.

Door de sterkte van de stadswal (1,5 kilometer in omtrek, 4,5 meter dik en 7,5 meter hoog), met bastions op regelmatige afstanden, en ondersteund door zwaar geschut, en de omvang van het garnizoen van 30.000 man, hadden de aanvallers het hard te verduren, en toen de Russen na een onafgebroken strijd van acht uur om middernacht naar buiten kwamen en zich aansloten bij de wegtrekkende hoofdmacht onder Barclay de Tolly, was de stad veranderd in een vlammenzee. De brand hield 36 uur aan. Het plan van Napoleon, om de Russen in Smolensk krijgsgevangen te maken, of hun terugtocht naar Moskou af te snijden, was mislukt. Meer dan tweederde van de stad lag in de as.

De Russen verloren volgens hun eigen gegevens 4.000 man; de Fransen meer dan tweemaal zoveel, de Polen meer dan 5.000 man. Door de verwoesting van het omliggende gebied, werd de schaarste in de veroverde stad zo groot, dat het merendeel van de zieken en gewonden die in de lazaretten waren opgenomen, kwam te overlijden, en er een verschrikkelijke epidemie uitbrak, die nog meer slachtoffers eiste.

De bevolking kon Barclay niet vergeven dat hij deze heilige stad, zoals ze Smolensk plachten te noemen, deze poort tot Moskou, had opgeofferd, om een veldslag uit de weg te gaan. Dat was de reden waarom hij kort daarna zijn bevel neerlegde, onder het voorwendsel dat hij ziek was, waarna hij werd opgevolgd door Koetoesow. Maar hij had het leger gered. De vlammen van Smolensk en de wandaden van de Franse soldaten vroegen om vergelding en zetten de Russen aan tot verbitterde weerstand.

Lit.: Fabry, G.: Campagne de Russie, 1812. Dl. 3: Smolensk (1902).