Gevecht bij Stallupönen

Stallupönen (1938 herdoopt in Ebenrode, huidige naam Nesterow) is een (voormalig Duitse) stad in Oostpruisen, thans in de Russische enclave Kaliningrad gelegen. De stad was van 18 aug. tot 12 sept. 1914 en van 13 nov. 1914 tot 14 febr. 1915 door de Russen bezet. In het Gevecht bij Stallupönen sloeg het 1ste Duitse legerkorps onder François op 17 aug. 1914 het Russische Njemenleger terug. De Duitse aanval was niet in overeenstemming met de orders van het opperbevel, maar leidde niettemin tot succes.

Het 1ste Duitse legerkorps had op 17 aug. niet, zoals eerst werd gedacht, tegen drie Russische infanteriebrigades gevochten, maar tegen drie infanteriedivisies: de 27ste en 25ste van het 3de korps en de 29ste van het 20ste korps. Daarvan was de zuidelijkste, de 27ste infanteriedivisie, bij Göritten verslagen; de regimenten die er deel van uitmaakten kregen het bij het oversteken van de grensrivier nog zwaar ter verduren door Duitse artilleriebeschietingen en verloren 6.600 man. Deze divisie was zo goed als uitgeschakeld om de volgende dag nog aan de strijd deel te nemen. De 25ste infanteriedivisie was aan twee zijden van de grote straatweg al strijdend tot 4 km ten oosten van Stallupönen opgerukt; de rechtervleugel had het dorp Bilderweitschen ingenomen. De 29ste Russische infanteriedivisie had, zich eveneens vooruitvechtend, met de linkervleugel Bilderweitschen, met de rechter- Degesen bereikt. Deze beide divisies waren in een overwinningsroes en de volgende dag volledig inzetbaar.

Nu waren de Russen echter, zonder dat het bij het 1ste Duitse legerkorps bekend was, gelijktijdig zowel zuidelijk als noordelijk van het slagveld opgerukt. Op 18 aug. wilde de bevelvoerend generaal van het Russische 3de korps, Jepantsjin, de aanval op Stallupönen voortzetten, om de Duitse troepen naar het zuiden te verdrijven. Hij had daartoe ook de bij de strijd betrokken troepen van het dichtstbijzijnde korps tot zijn beschikking, en wilde op 18 aug. om 4 uur 's nachts met de 40ste, 27ste en 25ste infanteriedivisies van het oosten uit aanvallen, en van het noorden uit met de 29ste infanteriedivisie, versterkt met een brigade van de 28ste infanteriedivisie. Het was duidelijk, dat door een dergelijke aanval, deels met frisse krachten, het Duitse 1ste korps in een netelige positie zou geraken, ook al was de 27ste Russische infanteriedivisie dan uitgevallen.

Reeds in de nacht voerden voorposten van de 25ste Russische infanteriedivisie een verkenning in de richting van Stallupönen uit. Ze troffen geen vijand meer aan. Toen generaal Rennenkampf op 18 aug. in alle vroegte in Wirballen aankwam, kreeg hij bericht van de aftocht van de Duitsers. - Generaal François had 's nachts ongestoord een linie ongeveer 10 km ten westen van het slagveld bereikt. Van hier uit marcheerde hij verder naar Gumbinnen. Ondanks de terugtocht voelde hij zich overwinnaar tegen een zo oppermachtige vijand en de manschappen dachten er niet anders over. Ze hadden zich in dit eerste gevecht uitstekend gehouden. Het verlies van het korps was op deze ene gevechtsdag echter al meer dan 1.200 man, hoewel dat van de Russen er een veelvoud van moet zijn geweest.

Lit.: Reichsarchiv (red.): Der Weltkrieg. 1914 bis 1918. Die Befreiung Ostpreussens (= dl. 2 van 14, 1925).