Flexible Response Strategy

Eind van de jaren tachtig, begin van de jaren negentig maakte de implosie van de Sovjetunie een einde aan een directe militaire bedreiging tegen West-Europa. Zo kon bijvoorbeeld het 1ste Belgische Legerkorps, dat sedert de Tweede Wereldoorlog in Duitsland gestationeerd was, teruggetrokken worden. Op dat ogenblik waren de inzet en de verdedigingsplannen van dit Legerkorps gebaseerd op de strategie van de forward defence en de flexible response strategy.

Forward defence
Forward defence betekende dat West-Europa zich tegen een aanval van Sovjetlegers zou verdedigen met stellingen zo ver mogelijk oostwaarts opgesteld. Zulks onder druk van Duitsland, dat zich verzette tegen een verdediging van West-Europa die a priori Duitsland zou opofferen aan de vijand. Dat was aanvankelijk zo geweest, toen Duitsland nog niet meetelde, en de voorste linie van de gevechtszone, de FEBA (Forward Edge of the Battle Area), samenviel met de Rijn, zodat alles ten oosten van de Rijn (voorlopig) werd opgegeven.

Een nieuwe strategie
De flexible response strategy werd door de NAVO vanaf 1967 gehanteerd. Men was tot de overtuiging gekomen dat de doctrine van de massive retaliation niet het beoogde effect van afschrikking had. Volgens die doctrine zou elke agressie beantwoord worden met een massale nucleaire reactie. Maar aangezien de Sovjetunie over voldoende nucleaire wapens beschikte om na een aanval te kunnen reageren met een nucleaire tegenaanval (second strike capability),was het de vraag of de VS een nucleaire aanval op de VS zelf moest riskeren wanneer bij een beperkte Sovjetaanval massaal nucleaire wapens zouden worden ingezet.

Flexible response
Het brein achter de nieuwe strategie was Robert McNamara, secretary of defense (minister van Defensie) van de Verenigde Staten ten tijde van de presidenten Kennedy en Johnson. Met flexible response of soepel antwoord werd bedoeld dat de NAVO bij een aanval door de Sovjetunie alle mogelijkheden openhield om te reageren. De NAVO nam zich voor te reageren met conventionele middelen (direct defence) en zo nodig op een niet nader bepaald ogenblik nucleaire wapens in te zetten op een niet nader bepaald niveau en zo nodig bij herhaling (deliberate escalation). General nuclear response was de laatste mogelijke fase. De tegenstander werd dus in het ongewisse gelaten over de vorm, conventioneel en/of nucleair en de omvang van de reactie ingeval van een gewapende agressie. De onvoorspelbaarheid van de reactie op een agressie zoals voorzien door de flexible response strategy, moest bijdragen aan de afschrikking of deterrence. De onvoorspelbaarheid van de reactie moest de Sovjetunie ervan weerhouden een militaire agressie, hoe klein ook, te ondernemen. Wanneer een voorstel ter sprake kwam dat NAVO en Warschaupact, elk van hun kant zouden beloven niet als eerste (First use) nucleaire wapens te gebruiken, dan weigerde de NAVO daarop in te gaan. Een belofte van de NAVO, niet als eerste nucleaire wapens in te zetten, zou de NAVO reactie op een agressie voor een stuk voorspelbaar gemaakt hebben en de Sovjetunie een zekere basis gegeven hebben om plannen voor een agressie op te stellen. De NAVO behield zich dus het recht voor om, zo nodig, ook als eerste nucleaire wapens in te zetten.

Tactische nucleaire wapens
In het kader van de flexible response zouden de tactische nucleaire wapens ingezet worden. Tactisch betekent hier nucleaire wapens die op het slagveld kunnen worden gebruikt. Concreet gaat het in de eerste plaats om de Noord-Duitse laagvlakte, de Duitse Bondsrepubliek. De kracht van de nucleaire bommen waarvan sprake is gaat van enkele kilotonnen tot enkele tientallen kilotonnen. De bom op Hiroshima was 20 kiloton sterk. De tactische nucleaire bommen zouden gelanceerd moeten worden door howitzers 8”, howitzers 155 mm of door raketten zoals Honest John en door vliegtuigen zoals de F16. In het eerder aangehaalde voorbeeld van België zouden in de sector van het 1ste Belgische Legerkorps de tactische nucleaire wapens gelanceerd worden door Belgische militaire eenheden, onder controle van de Amerikanen en de NAVO.

Beslissingsprocedure
De inzet van nucleaire wapens op het slagveld, vooral de beslissingsprocedure, werd in het NAVO-hoofdkwartier in Brussel geoefend. Deze procedure was tot in detail uitgewerkt. Ze kwamen er op neer dat er een consensus moest zijn tussen de betrokken naties over de  militaire noodzaak en over de wijze van inzet: welke natie zou wat lanceren, hoe, waar en wanneer. De Verenigde Staten, de eigenaar van de wapens, moest vanzelfsprekend akkoord gaan en de wapens vrijgeven.