Christiaan De Wet

Christiaan Rudolf de Wet (Leeuwkop, 7 oktober 1854 – Klipfontein, 3 februari 1922) was een Zuid-Afrikaans politicus en een Boerengeneraal tijdens de Tweede Boerenoorlog.

De Eerste Boerenoorlog
De Wet was 27 jaar oud toen in 1880 de Eerste Boerenoorlog uitbrak. Hij nam met de troepen uit zijn district Heidelberg, het Heidelbergcommando, deel aan de Slag bij Langnek, en had zijn dapperheid getoond bij Ingogo en bij de bestorming van Majuba begin 1881. Na de oorlog en het herstel van de Transvaalse onafhankelijkheid werd hij tot veldkornet bevorderd.

Tweede Boerenoorlog
De Wet was 45 toen in 1899 de Tweede Boerenoorlog uitbrak. Op 2 oktober 1899 werden De Wet en zijn oudste zoon, Jabobus (Kotie), als burger opgeroepen voor het Heilbroncommando (ze woonden inmiddels in het district Heilbron). De Wet, zijn drie zonen Izak, Christiaan en Jacobus sloten zich als vrijwilliger aan en dienden onder commandant Lukas Steenkamp.

Guerrillafase
Toen in maart en april van 1900 het offensief van De Wet van stapel liep, luidde het een herleving van de Boerenstrijd in. Hij is een legende geworden met zijn guerrilla-aanvallen in het zuidoosten van het land.

Vredesonderhandelingen
Een conferentie van 60 afgevaardigden uit de Transvaal en de Vrijstaat kwam op de 15de mei bijeen om over de Britse voorwaarden voor overgave te beraadslagen. Als waarnemend president verving De Wet op dat moment de zieke president Steyn. De Wet wilde de strijd laten voortzetten tot het bittere einde.

Na de oorlog
De Wet keerde met zijn gezin naar zijn geruïneerde woonplaats, Rooipoort terug. In juli van 1902 liet hij zijn vrouw en kinderen in een tent in het dorp achter en ging samen met generaal Louis Botha en generaal Koos de la Rey naar Europa om fondsen te werven voor de weduwen en weeskinderen uit de oorlog. Aan boord van het schip had de eerwaarde J.D. Kestell hem bijgestaan bij het schrijven van zijn gedenkschrift of memoires getiteld, De Strijd Tusschen Boer en Brit (wat later in Engels als de Three Years War gepubliceerd is). Het boek werd een groot succes en is later in zes andere talen vertaald.

Bij zijn terugkeer speelde De Wet een belangrijke rol om het militarisme in de Vrijstaat te bevechten. Zijn pogingen leidden tot het ontstaan van de Orangia Unie in 1906. Toen in 1907 aan de Oranje Vrijstaat zelfbestuur werd gegeven, werd De Wet verkozen tot afgevaardigde van Vredefort en werd hij aangesteld als minister van Landbouw onder Abraham Fischer. Hij was afgevaardigde bij de Nationale Conventie in 1908/1909, waar overlegd werd over een nieuwe grondwet voor de Unie van Zuid-Afrika. Hij trad uit de politiek na de totstandkoming van de Unie in 1910 en ging te Allanvale nabij Memel wonen waar hij genomineerd voor de Unieverdedigingsraad.

De Weerstandsbeweging
Halverwege augustus 1914 werd door een aantal prominente Boerenleiders (generaal De la Rey, luitenant-kolonel 'Manie' Maritz, generaal Beyers, generaal Kemp en generaal De Wet) samengezworen om een staatsgreep uit te voeren. Zij waren gekant tegen de deelname van Zuid-Afrika aan de Eerste Wereldoorlog en zagen ook een gelegenheid om weer onafhankelijkheid te verkrijgen. Na een incident te Langlaagte waar generaal De la Rey doodgeschoten werd, kwam de rebellie tot volle omvang en viel De Wet een aantal dorpen in het noordoosten van de Vrijstaat binnen en kwam het tot plunderingen. De Wets zoon, Danie, werd samen met verscheidene andere rebellen tijdens een schermutseling te Allemanskraal gedood. Generaal Louis Botha’s regeringstroepen onderdrukten de opstand snel. De Wet echter ontsnapte en met een handvol volgelingen week hij uit naar de Kalahariwoestijn in een poging om zich bij Manie Maritz in Duits Zuidwest-Afrika aan te sluiten.

De Wet werd op 30 november 1914 te Waterbury nabij Vrijburg echter gegrepen en veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf en een boete van 2000 pond, wat een redelijk vonnis was. Na zes maanden in de gevangenis kreeg hij zelfs gratie en werd vrijgelaten. Kort na zijn vrijlating verkocht De Wet zijn boerderij, Allanvale, en ging bij Edenburg wonen. Daarna verhuisde hij nog naar Klipfontein bij Dewetsdorp.

De Wet overleed op 3 februari 1922 op zijn boerderij en werd bij president Steyn en Emily Hobhouse aan de voet van het Vrouwemonument begraven. In dat jaar kreeg de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa de opdracht van de Nederlandse familie Kröller-Müller een groot standbeeld ter nagedachtenis aan hem in Nederland op te richten, in wat nu het Nationale Park De Hoge Veluwe heet. Tijdens de herdenking van zijn 100ste verjaardag (in 1954 dus) is in Zuid-Afrika een bronzen standbeeld (gemaakt door Coert Steynberg) van De Wet op zijn paard bij de raadszaal in Bloemfontein onthuld.

Externe links

 * De Engelse vertaling Three Years War van Generaal De Wet's boek in het Nederlands: ''De Strijd Tusschen Boer en Brit.
 * Pinetreeweb - website met Christiaan de Wet en Arthur Conan Doyle's boeken over de Tweede Vrijheidsoorlog.
 * Sahistory.org artikel over De Wet
 * De Wetmonument in Nederland, met biografie