Verdrag van Trianon

Een van de vijf in voorsteden van Parijs gesloten verdragen die na de Eerste Wereldoorlog de oorlogstoestand tussen de Entente en de Centrale Mogendheden formeel beëindigden, was het in paleis Le Grand Trianon te Versailles op 4 juni 1920 gesloten Verdrag van Trianon met Hongarije, dat echter eerst van kracht werd na de ratificatie door Frankrijk op 26 juli 1921.

De verdragssluiting werd vertraagd doordat het bewind van Károlyi (graaf Michael Károlyi, 1875-1955, door Karl I op 31 okt. 1918 tot premier benoemd) en later dat van de communisten niet werd erkend. Eerst op 25 nov. 1919 nodigden de geallieerden de Hongaarse regering uit om de vredesvoorwaarden in ontvangst te nemen. Deze werden op 15 jan. 1920 aan de Hongaarse afvaardiging onder aanvoering van graaf Apponyi ter hand gesteld met het verzoek binnen 15 dagen te reageren. De Hongaren verlangden op 12 febr. handhaving van de bestaande grenzen en in verband daarmee een volksraadpleging in de gebieden die moesten worden afgestaan. Deze eis werd op 5 mei door de geallieerden verworpen, waarna Hongarije op 21 mei 1920 onder protest met het verdrag instemde en het op 4 juni in Trianon ondertekende.

De geallieerden verdeelden Oostenrijk-Hongarije na de Eerste Wereldoorlog, indachtig het vredesplan van de Amerikaanse president Wilson, de zogenoemde "Veertien Punten", langs etnische lijnen door de vorming van de nieuwe staten Tsjecho-Slowakije, Polen en Zuidslavië, maar de achterliggende gedachte school niet zozeer in de erkenning van het recht op zelfbeschikking van de betrokken volkeren, maar veeleer in de ontmanteling van het Centraal-Europese, Duits-Oostenrijkse machtsblok. Doch ook langs etnische lijnen waren de grenzen willekeurig getrokken. De Hongaren hadden weliswaar altijd minderheden binnen hun grenzen gehuisvest, maar de grenswijzingen leidden ertoe dat er nu een aanzienlijk deel van de Hongaarse bevolking zelf minderheid was geworden in Slowakije, Roemenië en Zuidslavië.

Hongarije moest op grond van het Verdrag van Trianon Kroatië en Slavonië, de Batsjka, het Banaat, Zevenburgen en het oosten van het laagland met Arad en Grosswardein (Roemeens: Oradea Mare), Karpato-Roethenië, Slowakije, Opper-Hongarije met Pressburg (Bratislava) en ten slotte Fiume afstaan. Het gebied langs de westgrens met Oostenrijk (het Burgenland) kwam, behalve de stad Ödenburg (Hongaars: Sopron) na volksstemmingen bij Oostenrijk. Hongarije verloor 232.804 van 325.411 km² en 13.287.241 van 20.886.487 inwoners, onder wie drie miljoen Hongaren.

Voorts bevatte het verdrag bepalingen over de verdeling van de vooroorlogse schulden (Hongarije 50%) en het spoorwegmateriaal, de scheepvaart op de Donau en zoals in het Verdrag van Versailles clausules over een Volkenbond, bewapening (een beroepsleger van hoogstens 35.000 man met een diensttijd van 12 jaar, voor officieren 20 jaar), het uitleveren van zgn. oorlogsmisdadigers (art. 157-160), en de exclusieve schuld van Hongarije en bondgenoten aan het ontketenen van de Wereldoorlog (art. 161). Daarnaast werd Hongarije tot herstelbetalingen gedwongen. Het land ontving, evenals Oostenrijk (&rarr; Verdrag van Saint-Germain), leningen op voorwaarde dat het jaarlijks 10 miljoen goudkronen betaalde. Daarna werd Hongarije voor de periode 1943-66 een jaarlijkse betaling van 13,5 miljoen goudkronen opgelegd (Roemenië eiste 31,1 miljard goudlei, dat was 8,6 miljard meer dan de totale begroting van Roemenië vóór de Wereldoorlog bedroeg!).

Protesten uit alle lagen van de bevolking tegen de eenzijdigheid van het verdrag werden door de geallieerden achteloos ter zijde geschoven.

Lit.: Buday, L.: Ungarn nach dem Friedensschluss (1922); Bethlen, S.: The Treaty of Trianon and European Peace (1934).