Sicherheitsdienst

De Sicherheitsdienst (SD), de nationaal-socialistische Duitse inlichtingen- en spionagedienst, werd opgericht als speciale afdeling van de SS. Rond 1930 was de SS nog een onbeduidend onderdeel van de SA, en had o.m. tot taak informatie te vergaren over politieke tegenstanders, maar ook over onbetrouwbare elementen binnen de NSDAP zelf. SS-leider Himmler had echter behoefte aan een aparte inlichtingendienst en riep deze in 1931 in het leven als zelfstandig onderdeel van de SS, dat eerst als Ic en later als SD werd aangeduid. Chef van de nieuwe organisatie werd Reinhard Heydrich.

Na de nationaal-socialistische machtsovername in 1933 leek het vanzelfsprekend, dat de SD de politieke politie van het nieuwe Duitsland zou worden, doch dit gebeurde niet of nauwelijks. Wel werd de SD in juni 1934 erkend als de enige inlichtingendienst van de partij, maar het eigenlijke werk werd verricht door de Gestapo, waarvan de kern bestond uit politieambtenaren uit de tijd van de Weimar-Republiek. De SD moest zo objectief mogelijk de stemming onder de bevolking over het nieuwe regime peilen. De rapportages waren aanvankelijk dermate negatief dat Hitler c.s. ze weigerden te lezen, en als er al iemand gearresteerd moest worden gebeurde dat door de Gestapo zelf.

In de loop der jaren werd de betekenis van de SD groter. Toen in 1939 het Reichssicherheitshauptamt (RSHA) werd opgericht, werden de afdelingen Amt III (inlichtingen binnenland) en Amt VI (inlichtingen buitenland) hoofdzakelijk met SD'ers bevolkt. Amt IV, de oude Gestapo, en Amt V, recherche, waren nog traditionele politiesecties.

In 1944 werd de inlichtingendienst van de Wehrmacht na arrestaties van verdachte personen bij deze dienst opgeheven en werden de taken overgeheveld naar Amt VI. Amt IV (de Gestapo) kreeg er ook een deel van. In de bezette gebieden werd de 'Sicherheitspolizei' vanwege het grijze SS-uniform met de SD-ruit op de linkermouw vaak 'SD' genoemd.