Slag bij Dungeness

De Slag bij Dungeness (10 dec. 1652, naar de landtong Dungeness in Kent) of Slag bij de Singels (naar het kiezelstrand aldaar) was een zeeslag tussen de vloot van de Republiek der Verenigde Nederlanden en die van Engeland tijdens de Eerste Engelse Oorlog.

Door de ongelukkige afloop van het gevecht met de Britten bij Duins ("Slag bij De Hoofden", 8 okt. 1652) werd het opperbevel van 's lands vloot ontnomen aan Witte de With en kwam opnieuw in handen van luitenant-admiraal Maarten Harpertszoon Tromp. Op 1 dec. verliet Tromp aan boord van zijn vlaggenschip de Brederode met een konvooi van 90 oorlogsschepen, 8 branders, 8 galjoten en 270 koopvaarders de Maas, met de opdracht onderweg de Engelse vloot, die onder bevel van Blake voor Duins lag, aan te vallen en te vernietigen. Maar aanhoudend slecht weer noodzaakte hem naar het vaderland terug te keren, waarna hij, met achterlating van een aantal oorlogsschepen ter bescherming van de koopvaarders, terstond met het merendeel van zijn vloot weer naar Engeland overstak. Door mist en storm werd de reis zeer vertraagd, zodat de vloot niet voor 9 dec. ter hoogte van Dover kwam.

Zodra Blake de Nederlanders bemerkte, verliet hij, vrezend in Duins te zullen worden ingesloten, met zijn strijdmacht, 46 of 47 zeilen sterk, met een harde westnoordwesten wind, de baai waarin hij lag, en liep voorbij Dover, langs het land met zijn schepen oplaverend. De Nederlanders, van hun kant, spanden alle krachten in om de Engelsen te achterhalen, doch de hevige wind en het verlopen van het getij verhinderden zulks, zodat zij tegen de avond slechts twee of drie schoten gelost hadden. Zij ankerden, toen de duisternis inviel, op twintig vadem diepte, twee mijl ten noordwesten van Dover, hopend dat de gelegenheid zich de volgende dag zou voordoen om de Britten aan te vallen.

Bij het begin van de vloed, 's middags om 12 uur op 10 dec., gaf Tromp door het uitsteken van een blauwe vlag het sein om het anker te lichten, hetgeen door de hevige noordwesten wind en de zware deining niet meeviel. Alle zeilen werden bijgezet om de Engelsen te naderen, die iets later onder zeil geraakt waren en naar de Hoek van de Singels liepen om het gevecht te ontwijken. Om 1 uur begonnen enkele van de best bezeilde Nederlandse schepen een schotenwisseling met de vijand, doch om 3 uur nam het eigenlijke gevecht een aanvang.

Toen Tromp bij de Singels kwam om de Britten de pas af te snijden, wendde Blake de steven, omdat hij geen kans zag de Hoek om te zeilen, en liep voor de wind op de Nederlandse admiraal toe, die hij miste, doch die hij in het voorbijgaan de volle laag gaf, hetgeen door Tromp op gelijke wijze werd beantwoord. Direct achter Blake volgde de Rozenkrans, een parlementsschip van 44 stukken, welk schip door een derde, de Bonaventure van 36 stukken, werd gevolgd, die zich, elk aan een zijde, aan de Brederode vastklampten. Tussen beide vijandelijke schepen en Tromp ontstond een kortstondig doch bloedig gevecht, waarin zijn leven groot gevaar liep, doch waarin hij wederom diezelfde bedaardheid betoonde, die hem steeds in de strijd onderscheiden had. Terstond sprong zijn scheepsvolk op de Rozenkrans over, die zich na een felle strijd gewonnen gaf. Inmiddels was Jan Evertsen de admiraal te hulp gekomen. Toen hij de hachelijke toestand bemerkte, waarin Tromp, tussen de twee vijandelijke schepen bekneld, zich bevond, enterde hij de Bonaventure en wierp er zo veel volk in, dat ook dit schip zijn vlag voor de Zeeuwse vice-admiraal moest strijken.

Terwijl dit voorviel, bonden De Ruyter en Pieter Floriszoon, ondersteund door de scheepsbevelhebbers De Haas, Jan de Liefde en enige anderen, want door de hevigheid van de wind kon slechts een gedeelte van 's lands vloot aan de worsteling deelnemen, de strijd aan met Blake en de overige schepen, waarbij de Britse admiraal, die zich met de zijnen naar Dover terugtrok, zelf gewond werd, zijn schip de voorsteng verloor, twee andere vijandelijke schepen verbrand werden en er één zonk. De duisternis maakte een einde aan het gevecht, nadat kort te voren een van de Nederlandse schepen, kapitein Dirck Juinbol, het enige schip, dat aan die zijde verloren ging, bij toeval in brand was geraakt, en met zijn bevelhebber en een gedeelte der manschappen ten onder was gegaan. Nu ankerde de vloot op een mijl afstand van de Singels, en de schepen, die aan de strijd hadden deelgenomen, voornamelijk die van Tromp en Evertsen, hielden zich de hele nacht bezig met lekken te stoppen, masten vast te zetten, splitsen en knopen, ten einde de Britten de volgende dag opnieuw te kunnen aanvallen.

Doch met het aanbreken van de dageraad was er geen vijand te zien, daar Blake naar Duins was gevlucht, van waar hij, gedurende de nacht van 11 op 12 dec., naar de Theems uitweek, opdat zijn vloot niet opnieuw aan het dreigende gevaar, waaraan zij ternauwernood was ontkomen, zou worden blootgesteld. Een sterke oostenwind belette het achtervolgen van de vijand, doch in de volgende dagen werden ettelijke Engelse koopvaarders door de Nederlanders veroverd, en een parlementsschip van 36 stukken, dat op de vlucht bij de Singels op het strand was geraakt, werd door de Zeeuwse kapitein Bastiaen Centen in triomf naar de luitenant-admiraal opgebracht.

Zodra de weersomstandigheden waren verbeterd, liep Tromp naar De Hoofden, waar hij schout-bij-nacht Pieter Floriszoon met 13 oorlogsschepen achterliet om de koopvaarders uit het vaderland af te wachten en deze door Het Kanaal tot aan de Bocht van Frankrijk (Golf van Gascogne) te begeleiden. Hij zelf begaf zich weer naar de Engelse kusten en stelde de krijgsraad voor, de Britse vloot in de Theems te gaan opzoeken en die aldaar te vernietigen. Dit plan vond algemeen bijval, doch tot groot leedwezen van de admiraal en de overige officieren bleek, dat deze gedurfde onderneming, die later onder De Ruyter zo glansrijk zou worden volbracht, bij gebrek aan kundige loodsen, onmogelijk was.

(Naar De Jonge, Geschiedenis van het Nederlandsche Zeewezen, 2de dr. 1858, herdr. 1993).