Stanisław Maczek

Stanisław Władysław Maczek (Lwów (Lemberg), 31 maart 1892 - Edinburgh, 11 december 1994) was commandant van de Poolse 1ste Pantserdivisie tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Eerste Wereldoorlog
Maczek diende in de Eerste Wereldoorlog als officier van het Oostenrijks-Hongaarse leger in een alpine-eenheid (op ski's) in de Dolomieten aan het Italiaanse front. Na het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen Polen voor het eerst sinds 1793 weer een onafhankelijke staat werd, meldde Maczek zich aan bij het zojuist opgerichte Poolse leger. Hij maakte snel carrière, waarbij hij zich een voorstander toonde van sterke pantserstrijdkrachten. Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog was Maczek opgeklommen tot kolonel en voerde hij het bevel over de enige moderne tankbrigade die Polen had; de 10de Pantsercavaleriebrigade.

Polen 1939
Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen op drie fronten binnen: vanuit het westen, het noorden en het zuiden. Op 17 september 1939 viel de Sovjet-Unie ook vanuit het oosten binnen. Maczeks brigade, die gelegerd was bij Krakau in het zuiden van Polen, wist het Duitse XVIIIste Korps enkele gevoelige nederlagen toe te brengen – bij een veldslag vernietigde de brigade 50 pantservoertuigen – en haar opmars te vertragen. Vrij snel kreeg Maczek het bevel om met zijn brigade uit te wijken naar Hongarije, de brigade leverde succesvolle achterhoedegevechten en liet zich in haar geheel (nadat de tanks onklaar zijn gemaakt) interneren in Hongarije. Maczeks brigade was de enige Poolse militaire eenheid die geen enkele slag verloor tijdens de Poolse campagne. Maczek was zelf zeer geliefd onder zijn manschappen: hij werd door hen Baca genoemd, een term uit het 'Góralski' (Pools bergdialect) hetgeen herder betekent. In Polen is hij nog steeds een bekende persoonijkheid.

Frankrijk 1940
Dankzij welwillendheid van de Hongaren en Roemenen konden bijna alle geïnterneerde Poolse soldaten vertrekken naar Frankrijk, alwaar de Poolse regering in ballingschap een nieuw Pools leger oprichtte, met Frans materieel. Maczek mocht opnieuw een tankbrigade oprichten, met dezelfde naam en grotendeels met dezelfde manschappen als zijn 10de Pantsercavaleriebrigade. Tevens schreef Maczek een gedetailleerd rapport over Blitzkrieg-tactieken met aanbevelingen op basis van zijn ervaringen tijdens de Poolse campagne. Het Franse opperbevel negeerde het rapport echter volledig (de Duitsers troffen het rapport ongeopend aan na de val van Frankrijk).

Toen de Duitsers Frankrijk binnenvielen leverde Maczeks brigade hevige strijd op 16 en 17 juni en boekte belangrijke overwinningen in de buurt van Montbard en het kanaal van Bourgogne. Na de val van Frankrijk lukte het Maczek wederom om een succesvolle terugtrekking te voltooien, het materieel onklaar te maken en een deel van de brigade te verschepen naar Engeland.

Noordwest Europa 1944-45
In Groot-Brittannië werd voor de derde maal een Pools leger opgebouwd, dit keer met Engels en Amerikaans materieel. Maczeks brigade werd uitgebreid tot een divisie. Gedurende 2 jaar trainde deze 1ste Pantserdivisie intensief voor de strijd op het Europese vasteland. Op 1 augustus 1944 landde Maczek met zijn divisie in Normandië en was bijna onmiddellijk betrokken bij de belangrijke Slag bij Falaise, waar de Polen hun waarde bewezen tijdens deze bloedige veldslag. Als onderdeel van het Canadese Eerste Leger zou Maczeks divisie doorstoten, via België en Nederland, tot in Duitsland. Maczek stond toen al bekend als een uitstekend pantsercommandant, die bovendien op een "humane wijze" oorlogvoerde. Zo stelde hij in zijn dagorders dat zijn soldaten zoveel mogelijk materiële en immateriële schade aan dorpen en steden moesten vermijden. Op die manier bleef bijvoorbeeld Breda significante schade bespaard toen de Polen de stad bevrijdden.

De oorlog eindigde voor Maczek op 6 mei 1945 met de inname van Wilhelmshaven waar hij de capitulatie in ontvangst nam van een groot deel van de Kriegsmarine en 10 Duitse infanteriedivisies.

Na afloop van de oorlog
Tot 1947 voerde de 1ste Pantserdivisie, samen met de Poolse 1ste Onafhankelijke Parachutistenbrigade voor de geallieerden bezettingstaken uit in het noorden van Duitsland. Maczek werd bevorderd tot Luitenant-Generaal. Door de Poolse communisten werd hem zijn Poolse nationaliteit afgenomen waardoor hij gedwongen werd om een nieuw bestaan op te bouwen in Groot-Brittannië. Aangezien de Engelsen hem niet (meer) als geallieerd militair beschouwden had hij geen recht op een Brits veteranenpensioen. Tot de jaren zestig werkt hij als barman in een hotel in Edinburgh (waarvan de eigenaar één van zijn voormalige ondergeschikten was). Breda verleende hem het ereburgerschap en bood hem zelfs een huis aan. Hij was zeer geroerd door het aanbod maar zei in Schotland te willen blijven omdat hij 'net gewend was aan de regen'.

Maczek bemoeide zich weinig met de Poolse regering-in-ballingschap en al helemaal niet met het communistische Polen. Alleen toen de Staat van Beleg werd afgekondigd in Polen in 1981 riep Maczek het Poolse leger op om niet te schieten op de stakers van Solidarność. Hij bleef nog wel veelvuldig in contact met zijn manschappen en met Breda en hij heeft de val van het communisme in Polen nog mee mogen maken. Hij is echter tot zijn dood in 1994 op 102-jarige leeftijd in Schotland blijven wonen. Hij werd onder grote belangstelling begraven op het Poolse ereveld te Breda.

Belangrijkste onderscheidingen

 * Virtuti Militari (3de, 4de en 5de klasse)
 * Orde van Oranje-Nassau (Commandeur)
 * Orde van het Bad (Commander)
 * Légion d'honneur (Commandeur)
 * Distinguished Service Order

Externe link

 * Maczekmuseum in Breda