Slag bij Verona



Tijdens de Tweede Coalitieoorlog vonden op 26 en 30 mrt. 1799 bij Legnago, Verona, Pastrengo en Parona in Noord-Italië, ten oosten van het Gardameer, gevechten plaats tussen Oostenrijkers en Fransen (ook onder de naam Slag bij Verona bekend). Legnago en Verona waren twee kleine vestingen in de toenmalige Oostenrijkse provincie Venetië, aan beide oevers van de Etsch gelegen en ongeveer 40 km van elkaar verwijderd.

Inleiding
Voor het uitbreken van de oorlog hadden de Oostenrijkers 69.000 man infanterie (87 bataljons), 12.000 man cavalerie (60 eskadrons), en 350 stukken geschut in Noord-Italië, waarbij zich nog 30.000 Russen aansloten onder Soeworow. Tot aan de komst daarvan werd het bevel over de Oostenrijkers gevoerd door Kray (omdat de oude en ziekelijke Melas maar langzaam kon reizen); generaal Chasteler was chef van de generale staf.

De Franse strijdkrachten omvatten 116.000 man, waarvan er echter 34.000 in de Kerkelijke Staat en Napels lagen, 25.000 man lagen in garnizoen en er waren 6.400 man naar Toscane en 5.000 naar Zwitserland gezonden, zodat er derhalve slechts ongeveer 40.000 man infanterie en 6.000 man cavalerie voor operaties konden worden ingezet, over wie de voormalige minister van Oorlog, Schérer, het bevel voerde. Aan vestingen hadden de Fransen Mantua en Peschiera in bezit; daarnaast in de omgeving van Milaan verscheidene citadellen.

Schérer was 11 mrt. in Milaan aangekomen, verplaatste 21 mrt. zijn hoofdkwartier naar Mantua, en stelde zijn troepen tussen deze plaats en het Gardameer op. Hij had opdracht, de Etsch bij Verona over te steken, deze plaats in te nemen, de linkervleugel naar Trient te laten oprukken, en de Oostenrijkers over de Brenta en de Piave terug te werpen om met de in Zwitserland en Zwaben oprukkende legers één doorgaande linie te kunnen vormen. Een duidelijker doelstelling was hem evenmin als zijn collega's Masséna en Jourdan bekend gemaakt. Kennelijk wilde men overal slechts terrein winnen, zonder erover na te denken, hoe men zich daar kon handhaven.

Toen Kray op 7 mrt. in het hoofdkwartier van Padua het bericht ontving dat de vijandelijkheden waren geopend, liet hij de achterste troepen langzaam naar de Etsch oprukken. Volgens het operatieplan, dat hij pas 21 mrt. ontvangen had, moest hij via Brescia en Bergamo in de richting van de Adda opdringen, om de naar Tirol, Graubünden en het Veltlin voerende valleien achter zich te hebben, waardoor men Tirol hoopte te bevrijden; Mantua zou eerst geblokkeerd, Peschiera belegerd worden. De Oostenrijkse troepen sloegen dus een andere richting in en stonden op 25 mrt. op de volgende punten: generaal Gottesheim met 7.800 man in een in allerijl versterkt bivak bij Pastrengo, tussen de Etsch en het zuidpunt van het Gardameer; de divisies Kaim en Hohenzollern met 20.000 man bij Verona, de divisies Fröhlich en Mercandin met 20.000 man achter Legnago, generaal Klenau met 4.500 man in de omgeving van Rovigo. De generaals Ott, Zoph en St. Julien waren met 19.500 man uit Karinthië en Krain in aantocht; meer dan 10.000 man gaven dekking. Onder de 52.000 man aan de Etsch bevonden zich 7.000 ruiters.

Bij deze krachtsverhouding leek een Oostenrijkse overwinning aannemelijk, maar toch was het geplande offensief niet zonder gevaar, als de tegenstander zijn krachten ook niet opsplitste en afwachtte, zodat kleinere, afzonderlijke gevechten verloren konden gaan. Daar het Franse leger stelling op de linkeroever van de Mincio genomen had, wat duidde op een voorgenomen aanval, besloot Kray, voor het geval deze aanval op Verona gericht was, van Legnago uit de rechterflank van de Fransen aan te vallen, terwijl Kaim Verona moest verdedigen.

Schérer wist, dat het Oostenrijkse leger nog niet was samengetrokken, en Soeworow en Melas nog niet gearriveerd waren. Hij mocht nu dus des te meer hoop op een overwinning koesteren, daar de oorlog nog niet formeel verklaard was, en de situatie bij de tegenstander tot veel onzekerheid en overhaast handelen zou kunnen leiden. Hij besloot daarom onverwijld aan te vallen. In de veronderstelling, dat de Oostenrijkse hoofdmacht bij Rivoli, en de voorhoede bij Pastrengo zou staan, trok hij 22.000 man samen voor een aanval tegen dit punt, terwijl generaal Moreau met 15.000 man naar Verona, en generaal Montrichard met 9.000 man naar Legnago moest oprukken.

Gevecht bij Pastrengo
De Oostenrijkers hadden bij Pastrengo op een hoogvlakte 14 redoutes en 4 pijlvormige schansen laten opwerpen; de rechterflank werd gedekt door de op het Gardameer gestationeerde flottielje; de terugtocht over de Etsch werd vergemakkelijkt door twee scheepsbruggen. Generaal Elsnitz, die de hier aanwezige troepen (7.800 man) commandeerde, had een kwart daarvan opgesteld in een lange voorpostenketen, maar verwachtte nog versterking met 3 bataljons. Op 26 mrt. om 3 uur 's morgens naderde de divisie Sérurier (7.000 man), brak moeiteloos door het cordon heen, en rukte daarna via Lazise, Bardolino en Incaffi op naar Rivoli; een Franse flottielje verdreef de Oostenrijkse. Meteen daarop verscheen Schérer met de divisie Delmas (7.500 man); de divisie Grenier (7.500 man) volgde, maar zond bij de Etsch een brigade naar Bussolengo. Delmas bestormde de halfafgemaakte verschansingen zonder problemen, maar ondervond bij Pastrengo hardnekkige weerstand; hier werd enkele uren met grote felheid slag geleverd. Toen de verwachte 3 bataljons met een batterij arriveerden, lukte het de Oostenrijkers verscheidene redoutes te heroveren. Doch toen de tweede brigade van Grenier ter ondersteuning aanrukte en de bruggen van de Etsch ernstig bedreigde, zocht Elsnitz zijn heil in een snelle aftocht, die niet geheel ordelijk verliep. De ene brug werd direct afgebroken, maar de andere moest voor de achterhoede blijven staan en deze troepen hadden bij de terugtocht veel te leiden van Frans artillerievuur.

Het gevecht werd reeds vroegtijdig om 8 uur beëindigd. De Oostenrijkers verloren bijna al hun geschut en 3.536 man. Elsnitz leidde het restant van zijn korps tot voorbij de nauwe doorgang bij Parona om de weg naar Verona te dekken. Merkwaardig genoeg was Schérer tevreden met dit succes in plaats van zijn halfvernietigde tegenstander naar Verona (15 km van het strijdtoneel) te drijven en daardoor de aanval van Moreau te vergemakkelijken, want tegen het middaguur kon hij toch al weten dat Sérurier op een puinhoop gestuit was. Laatstgenoemde hield halt bij Rivoli; de beide andere divisies betrokken een bivak op het slagveld; 2 bataljons stonden op de linkeroever van de Etsch op voorposten; de cavalerie kwam dichtbij Parona terecht.

Gevecht bij Verona
Generaal Kaim had na aftrek van de aan Elsnitz toegewezen bataljons nog ongeveer 17.000 man bij Verona, waarvan 3 bataljons in een halve cirkel de ca. 2 km voor de vesting gelegen plaatsen Chieve, Croce Bianca, San Massimo, Santa Lucia, Tomba en Tombetta bezet hielden; 2 bataljons en 2 eskadrons stonden op het aflopende voorterrein ter ondersteuning, de overige troepen in de vesting. Generaal Moreau trok op 26 mrt. tegen 4 uur 's morgens met de divisies Victor (8.200 man) en Hatry (6.300 man) hier eveneens ten aanval; de sterkste colonnes rukten naar Massimo en Santa Lucia op. Deze posten werden hardnekkig verdedigd, Santa Lucia nochtans snel veroverd, waarna Victor recht op Verona afging.

Toen Kaim de sterkte van de tegenstander kon beoordelen, wilde hij deze aanvallen, en gaf bevel om uit te rukken. Er ontspon zich nu een strijd, die niet gedetailleerd is weer te geven, maar die tot het invallen van de duisternis met wisselend succes werd voortgezet. Massimo werd door de Fransen zevenmaal bestormd, maar ging even vaak weer verloren; daarentegen hielden ze stand in Santa Lucia en in de aangrenzende landhuizen, maar moesten 's nachts naar Dossobuono en Casa di Davide terug. Aan Oostenrijkse kant was generaal Minkwitz gesneuveld, de generaals Kaim en Liptay gewond; hun gezamenlijk verlies beliep tegen de 2.600 man; daarentegen vielen een kanon, 3 brigadecommandanten (kolonels), 43 officieren en 270 man in hun handen. Het Franse verlies aan doden en gewonden werd op 2.000 man geschat.

Gevecht bij Legnago
Generaal Montrichard was op 26 mrt. met zijn divisie (9.000 man) pas tegen de middag bij Legnago aangekomen en had met zijn voorhoede twee vruchteloze aanvalspogingen tegen de vesting ondernomen, waarop hij deze met 14 stukken geschut beschieten liet. Generaal Kray, die zich met 22.000 man in een kamp bij Bevilaqua bevond, marcheerde onmiddellijk naar Legnago, kon hier nog niet tot een besluit komen, terwijl Montrichard een brigade naar rechts stuurde, en besloot pas 's middags om 4 uur zijn tegenstander met de divisie Fröhlich (10.000 man) aan te vallen; Mercandin bleef achter Legnago staan. De aanval volgde in 3 colonnes, die naar de dorpen Anghiari, San Pietro en Gallo oprukten. Anghiari werd snel ingenomen en de daar aanwezige Franse afdeling in wanorde tot achter de Menago teruggeworpen. Bij Pietro boden de Fransen hardnekkig weerstand en verlieten deze plaats pas, toen de volgende Oostenrijkse colonne van de zijkant binnendrong. De sloten die het terrein in alle richtingen doorsneden, de versperringen en de invallende duisternis begunstigden Montrichards terugtocht, die wellicht onmogelijk was geweest, als Kray eerder en met alle troepen was uitgerukt. Intussen verloren de Fransen 14 stukken geschut, 32 wagens met munitie en 500 gevangenen; het aantal doden en gewonden zou (volgens Oostenrijkse bronnen) 2.000 hebben bedragen. Brigadegeneraal Vigne werd gedood. Kray betaalde deze overwinning met een verlies van 740 man.

Nabeschouwing 26 maart
Elk van beide legers had dus op één vleugel gewonnen, en op de andere verloren; in het centrum was de strijd onbeslist gebleven. Het verlies aan mensen was bij de Oostenrijkers ongeveer 2.500 man hoger, aan stukken geschut tamelijk gelijk. Aangezien de Fransen bij Pastrengo reeds om 8 uur 's morgens, de Oostenrijkers bij Legnago eerst 's avonds laat de overwinning behaalden, was de positie van de laatsten in elk opzicht ongunstiger, tenminste als Schérer daarvan had weten te profiteren. Maar de Franse opperbevelhebber wist niet hoe hij de situatie moest taxeren en bovendien ontbrak het hem aan vastberadenheid. Hij waagde het niet, met de linkervleugel de Etsch over te steken en bleef twee dagen aarzelen. Op 29 mrt. werd ten slotte na rijp beraad besloten het hele aanvalsplan zodanig te veranderen, dat de hoofdmacht bij Legnago over de rivier zou gaan, generaal Sérurier evenwel met zijn uit Rivoli terugkerende divisie bij Pastrengo zou oversteken en door een schijnaanval op Verona een eventuele andere manoeuvre zou begunstigen. Daarom moesten de divisies Delmas en Grenier achter het centrum wegtrekken en bij Montrichard aansluiten; Moreau zou dan wat later volgen.

Ook Kray was door de gebeurtenissen van 26 mrt. aan zijn eerdere besluiten gaan twijfelen en zag van het voorgenomen offensief af, wat gezien de plaatselijke terreinomstandigheden, die in het nadeel van de aanvallers werkten, wel te rechtvaardigen viel. Hij trok 's nachts nog naar Verona terug en liet slechts enkele eskadrons achter om de Etsch te bewaken. Op 29 mrt. waren de meeste troepen bij Verona verzameld, waar ook generaal Zoph met 4.600 man arriveerde. De op deze dag waargenomen troepenbewegingen van de Fransen verontrustten de moedige Kray niet in het minst.

Gevecht bij Parona
Op 30 mrt. stak generaal Sérurier met 7.000 man de Etsch over en rukte op de linkeroever naar Parona op. Daar de stelling van generaal Elsnitz, die versterking had gekregen, aan de voorkant weinig toegankelijk was, zond Sérurier een brigade naar links. De aanval - tegen tienen - beloofde aanvankelijk succes. Maar Kray had direct na de eerste schoten 7 bataljons en 4 eskadrons uit Verona laten komen en viel tegen de middag de Fransen met 14 bataljons en 4 eskadrons in 3 colonnes zelf aan. Sérurier week voor deze overmacht terug, kwam echter bij de bruggen in het gedrang en moest hier 77 officieren en 1000 man achterlaten die in handen van de overwinnaars vielen; zijn verlies bedroeg in totaal 1.500 man. Sérurier, die reeds door een detachement bij Bussolengo in de rechterflank werd bedreigd, trok ijlings naar Peschiera terug, maar kreeg onderweg bevel, het leger te volgen.

Ondertussen voerde Schérer de aangeduide mars naar de flank uit, die zonder de schijnaanval van Sérurier niet onbeantwoord zou zijn gebleven. Daar de materialen voor de bruggenbouw bij Legnago uit Peschiera moesten worden aangevoerd, liep deze manoeuvre enkele dagen vertraging op, gedurende welke tijd het Franse leger bij Sanguinetto, Isola Porcarizza, Mazzagata, Magnano, Azano en Bovolone vertoefde. Toen kwam eindelijk Krays offensieve plan ten uitvoer, en nog voordat Schérer aan de oversteek was begonnen, werd hij door de tegenstander aangevallen en na een felle strijd bij Isola della Scala (&rarr; Slag bij Magnano) verslagen.

Bron: Lühe, H.E.W., Militair Conversations-Lexikon, dl. IV, 1834.