Duitse Generale Staf

Een "Generale Staf” is een korps van hoge officieren die de krijgsverrichtingen voorbereiden en hoge legeraanvoerders helpen.

"De Duitse Generale Staf was daarenboven traditioneel ook een uniek instituut met een bijzondere oorsprong, opdracht en bevoegdheden.

Dit artikel behandelt de drie verschillenden aspecten: voorbereiden, helpen en instituut.

De Generale Staf die de krijgsverrichtingen voorbereidt
Om de krijgsverrichtingen voor te bereiden en in oorlogstijd te leiden zijn mensen nodig die gericht en ordelijk samenwerken. De benaming van de samenstellende delen en van de topfuncties van een dergelijke organisatie variëren van land tot land. Ze veranderen in de loop van de tijden. De benaming “Generale Staf” kan dan in al haar vaagheid een uitkomst bieden.

De Generale Staf die de legeraanvoerder helpt
Een grote eenheid bestaat uit gevechtseenheden, vuur- en werkondersteuningseenheden, logistieke ondersteuningseenheden, en commando- en verbindingsmiddelen. Haar samenstelling laat een grote eenheid toe gedurende een bepaalde tijd autonoom een gevecht te voeren.

De kleinste grote eenheid is  de brigade. De grotere zijn divisie, legerkorps, leger, legergroep in die orde. Ze zijn samengesteld uit de grote eenheden van lagere orde.

Een grote eenheid wordt bevolen door een commandant. De complexiteit van de taken die hij moet vervullen vereist dat hij wordt bijgestaan door helpers. Die helpers vormen samen een staf. Een dergelijke militaire staf bestaat tegenwoordig gewoonlijk uit twee delen: een Generale Staf en een gespecialiseerde staf. De bevoegdheidsdomeinen van de Generale Staf zijn: personeel, inlichtingen, operaties, logistieke steun. Met elk domein komt een stafsectie overeen met aan het hoofd een stafofficier. De gespecialiseerde staf is bevoegd voor gespecialiseerde middelen van de eenheid zoals artillerie, genie, verbindingen, medische steun. De staf kan ook tweeledig georganiseerd zijn: enerzijds operaties met al wat er bij hoort en anderzijds ondersteuning. De staf wordt geleid door een chef, de stafchef of chef-staf. Zijn taak: het stafwerk stimuleren en coördineren. Het is echter niet zo dat in elk land elke grotere eenheid (zoals in de Duitse militaire traditie) over een eigen generale staf beschikte.In Nederland bijvoorbeeld was de naam "generale staf" gereserveerd voor het hoogste bevelsorgaan en de chef van de generale staf opperbevelhebber van de gehele krijgsmacht (tegenwoordig "commandant der strijdkrachten").

Ontstaan
De Duitse “Generalstab” was een uniek instituut, ontstaan en opgericht uit behoefte aan goed opgeleide stafofficieren en gestandardiseerde procedures. In de “Noordduitse Bond”, later het “Duitse Rijk” van 19de eeuw bestond volgens de grondwet een “Duits Leger”, maar Pruisen, Beieren, Sachsen en Württemberg  hadden hun eigen ministerie van oorlog en hun legers stonden onder bevel van hun respectieve vorsten. De andere deelstaten hadden conventies afgesloten met het ”Rijk”. Hun troepen stonden onder bevel van Pruisen of waren met het Pruisische leger versmolten.

Samenstelling
Voor de Eerste Wereldoorlog bestond de Duitse generale staf uit de Grote Generale Staf ("Grosser Generalstab", GGS) in Berlijn, en de over de legerkorpsen, divisies en de grotere vestingen verdeelde "Truppen-Generalstab". Wat dit laatste betreft had elk legerkorps en iedere grote vesting een "chef van de generale staf" (kolonel of generaal-majoor) met daarnaast verscheidene stafofficieren en had elke divisie een officier van de generale staf in de rang van majoor. In de oorlog bleef een plaatsvervangende generale staf van het veldleger in Berlijn achter. Bij de legergroepen en legers te velde werden speciale generale staven aangesteld. In het Grote Hoofdkwartier leidde de "chef van de generale staf van de landmacht" direct onder de keizer (die in naam opperbevelhebber was) de operaties van het landleger. Bij het Verdrag van Versailles werden de GGS en soortgelijke organisaties verboden. Bij de latere Wehrmacht was de generale staf ondergeschikt aan de opperbevelhebber van de krijgsmacht, maar wel op dezelfde manier georganiseerd als ten tijde van het oude leger het geval was.

De “Generalstab” bestond uit een apart korps van officieren. Uitgekozen jonge officieren werden aan de “Kriegsakademie” opgeleid tot “Generalstabsoffiziere”. De naam van de school zegt alles over wat onderwezen werd: voorbereiding tot de oorlog en oorlogsvoering, d.w.z. strategie en tactiek. Na hun opleiding werden ze lid van het aparte korps, bekend als de “Generalstab”. Ze bleven hun hele loopbaan lid van het korps.

Opdrachten
“Generalstabsoffiziere” deden dienst in de “Generalstab der Armee” in de betekenis van de administratie die de paraatstelling en inzet van de strijdkrachten voorbereidde en zonodig ook de daadwerkelijke inzet zou leiden. Ze deden ook dienst als stafofficier in een “Generalstab” in de betekenis van generale staf van een grote eenheid of van territoriale bevelvoeringsorganismen. De Duitse generale staf van een grote eenheid bestond uit verschillende afdelingen. De voornaamste waren deze voor operaties en deze voor logistieke steun. “Generalstabsoffiziere” werden ten gepasten tijde ook aangewezen voor tijdelijke opdrachten als  bevelhebber van een eenheid of een territoriale omschrijving.

Chef des Generalstabes
De Generale Staf van een grote eenheid wordt geleid door een “Chef des Generalstabes”. In augustus 1914, het begin van de Eerste Wereldoorlog, trokken het “Preußische, Bayerische, Sächsische en Württembergische Heer” ten strijde. Ze werden bevolen door prinsen uit de respectieve erfelijke dynastieën. De andere deelstaten hadden hun eigen nationale legereenheden onder min of meer strikte controle geplaatst van het “Reich”. De Kriegsakademie en de Generalstabsoffiziere waren de factoren die alle legers en legereenheden op dezelfde lijn brachten. Daarom ook was de regel dat de Stafchef met voorbijgaan van de commandant van zijn eenheid, rechtstreeks met de stafchefs van hogere en lagere echelons kon corresponderen. In vele gevallen was de “Chef des Stabes” de facto de commandant. Tijdens de voorbereiding van de Duitse inval in het Westen in mei 40 stuurde Manstein als stafchef van Legergroep A zijn voorstellen voor het offensief in het Westen in eigen naam naar de stafchef van het OKH, (Oberkommando des Heeres, in het Nederlands opperbevel van het landleger). Zonder daartoe verplicht te zijn vermeldde hij, om zijn argumentatie kracht bij te zetten, dat zijn commandant, Rundstedt, op de hoogte was en zijn schrijven goedgekeurd had.

Verwarring
Manstein schrijft in zijn curriculum vitae in zijn hier onder vermeld boek, pagina 659 over zichzelf in de derde persoon: “….durch das OKH von seinem Posten als Heeresgruppenchef abgelöst und zum Kommandierenden General eines Infanteriekorps ernannt …..”. Een lezer van het boek begreep en parafraseerde dat als: “….was Manstein het bevel over Legergroep A ontnomen en…”. Dat is fout. Erich von Manstein had nooit het bevel over de Legergroep A. Generaloberst Rundstedt had het bevel over de Legergroep A. Men kon von Manstein dus het bevel niet ontnemen. Manstein was “Chef des Generalstabes” van de legergoep A. Het woord “chef” in “Heeresgruppenchef” slaat op chef van de staf.

Huidige toestand
Het instituut “Duitse Generalstab” werd in 1945 door de bezettende mogendheden verboden. De “Kriegsakademie” bestaat niet meer. Haar rol werd overgenomen door de “Führungsakademie der Bundeswehr”. De officieren die er afstuderen dienen in het Bundesministerium der Verteidigung (Ministerie voor Landsverdediging) en de staven van de grote eenheden. Ze vormen geen apart korps meer. De Stafchef en stafofficieren zijn nu raadgevers en medewerkers van de bevelhebber onder zijn exclusieve bevoegdheid. Alle Westerse legers hebben vergelijkbare organisaties en procedures. In België heette de “Kriegsakademie” “Krijgsschool- Ecole de Guerre”. Ze heette later en heet officiëel nog altijd KHID (Koninkijk Hoger Instituut voor Defensie) maar gebruikt nu de naam “War College”. De afgestudeerden dragen de titel SBH (Staf Brevet Houder). Ze vormen geen apart korps. Ze doen dienst in staven maar niet exclusief. Ze worden ook aangeduid voor commandofuncties. Ter vergelijking: de Duitse Bonds Republiek heeft geen eengemaakt uniek politiekorps. Elke deelstaat (Bundesland) heeft zijn eigen politiekorps. Een “Deutsche Hochschule der Polizei” speelt deels een vergelijkbare rol als de vroegere Kriegsakademie

Boeken
Erich von Manstein: Verlorene Siege; Erinnerungen 1939-1944. Bernard & Graefe Verlag, Koblenz, 1987. ISBN 3-7637-5253-6.