Wilhelm von Leeb

Wilhelm Ritter von Leeb (geadeld 1916), Duits generaal, * Landsberg/Lech, 5 sept. 1876, † Füssen, 29 apr. 1956. L. was afkomstig uit het 4de regiment veldartillerie "König" in Augsburg. De erudiete, zelfbewuste, daarbij bescheiden, ja weinig spraakzame officier was aansluitend aan zijn opleiding aan de militaire academie van München (1903-06) van 1907 tot 1911 en opnieuw sinds jan. 1914 stafofficier. Door zijn tijd in Augsburg was hij vertrouwd met de velddienst, ook door zijn functie van pelotonscommandant bij de 1ste bergbatterij van het Oostaziatische regiment veldartillerie bij het expeditiekorps in China (1900/01) en als batterijcommandant van het 10de regiment veldartillerie in Erlangen (sinds mrt. 1912). Bij de generale staf van het 1ste Beierse legerkorps werkte L. tot voorjaar 1915 bij de kwartiermeesterstaf en daarna als 1ste stafofficier bij de 11de Beierse infanteriedivisie, die op bijna elk strijdtoneel lof oogstte (1916 majoor).

Sinds eind mei 1917 werd L. ingezet in het hoofdkwartier van de legergroep die onder bevel stond van kroonprins Rupprecht van Beieren. Bij de beslissende veldslagen van het laatste oorlogsjaar was hij niet direct betrokken en daarom was hij des te meer geschokt door het mislukken van het voorjaarsoffensief van 1918, de vernietiging van zijn oude divisie in juli, de uiteindelijke ondergang en de Novemberrevolutie in Duitsland.

Op verantwoordelijke posten (1919-21 afdelingschef bij het ministerie van Defensie, na de Kapp-Putsch stafchef van militair district II in Stettin, na de Hitler-Putsch idem van militair district VII in München) werkte L. plichtsgetrouw, maar ook met beleid en realiteitszin mee aan de opbouw van het nieuwe Reichsheer. Als regimentscommandant (districtsbevelhebber) van artillerieregiment 7 had hij van 1924 tot 1928 directe invloed op de opleiding en vorming van het jonge officierskorps. Hoogtepunt in zijn opmerkelijke carrière in vredestijd was zijn functie als divisiecommandant in München (1930-33, 7de divisie van militair district VII) en als opperbevelhebber van Groep 2 in Kassel (1933-38). Dat het tot 100.000 man beperkte leger amper in staat was het rijk te verdedigen, laat staan de "kluisters van het vredesverdrag" af te schudden, zoals L. het in 1924 formuleerde, was zijn vaste overtuiging. In een aanvankelijk nauwelijks opgemerkte publicatie over 's lands defensie (1938, in Amerika in 1943 verschenen en in 1946 in het Spaans vertaald) betitelde hij, zich baserend op typische voorbeelden uit de Eerste Wereldoorlog, het defensieapparaat als de "afspiegeling van onze politieke en militaire situatie".

Zijn reserve ten opzichte van de nationaal-socialistische heerschappij werd door de pijnlijke omstandigheden rond zijn ontslag eind febr. 1938 (samenhangend met het ontslag van minister van Oorlog v. Blomberg en van de opperbevelhebber van het leger, baron v. Fritsch) en door de toenemende druk van het regime op de kerken nog versterkt.

Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog kwam L. weer in actieve dienst en werd als opperbevelhebber aan het Westfront ingezet, spande zich - zij het vergeefs - in om voortzetting van de oorlog te voorkomen en trad vastberaden op tegen de steeds grotere inmenging van de NSDAP in zijn bevoegdheden. Na de gelukte oversteek van de Boven-Rijn (7de leger) en de succesvolle doorbraak van de Maginotlinie (1ste leger) liet L., die op 19 juli 1940 generaal-veldmaarschalk was geworden, de gevechten direct beëindigen om onnodige verliezen te voorkomen.

Gedurende de veldtocht in Rusland ontstonden na de aanvankelijk succesvolle opmars van de onder zijn bevel staande Legergroep Noord bij de aanval op Leningrad in de winter van 1941/42 grote meningsverschillen tussen hem en Hitler over de operaties. De schenking van Hitler ter gelegenheid van zijn 65ste verjaardag (5 sept. 1941) had zijn in een diep christelijk verantwoordelijkheidsgevoel gewortelde onafhankelijkheid als militair en commandant niet aangetast. L. dwong zijn ontslag af en werd 16 jan. 1942 ingedeeld bij de reserve. Er werd - anders dan bij de veldmaarschalken v. Rundstedt en v. Bock - geen beroep meer op hem gedaan.

Tijdens een van de vervolgprocessen van het Proces van Neurenberg werd L., die zich al sinds 2 mei 1945 in Amerikaanse krijgsgevangenschap bevond, op 27/28 okt. 1948 tot drie jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens het accorderen van een bevel om tijdens "Operatie Barbarossa" strafzaken tegen burgers niet meer voor een krijgsraad te brengen, maar officieren zelf te laten beslissen over de straf. Dit bleek op een misverstand te berusten, maar dat kon achteraf niet meer gecorrigeerd worden. Het gerechtshof stelde unaniem vast, dat in deze zaak geen enkel document kon worden overgelegd, dat door L. ondertekend of geparafeerd was. Omdat L. de straf inmiddels had uitgezeten, werd hij een dag na de uitspraak vrijgelaten.

Hoewel hij sceptisch stond tegenover een gezamenlijke Europese defensiemacht, erkende L. onvoorwaardelijk de leidende positie van de Verenigde Staten op het wereldtoneel en de daaruit voortvloeiende rol van Amerika bij de verdediging van Europa.

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 14 (1985).