Arthur Nebe

Arthur Nebe, Duits politiefunctionaris, * Berlijn, 13 nov. 1894, † (terechtgesteld) aldaar 3 mrt. 1945. Na zijn examen van de middelbare school was N. sinds aug. 1914 oorlogsvrijwilliger, werd in 1916 luitenant bij de Genie en verdiende het IJzeren Kruis 1ste klasse. Nadat hij als 1ste luitenant de Reichswehr verlaten had, trad hij op 1 apr. 1920 in dienst van de Berlijnse politie om chef van de recherche te worden, volgde juridische en medische colleges en werd in 1923 politiecommissaris. Acht jaar leidde N. de afdeling Verdovende Middelen; in publicaties sprak hij zich uit voor het gedwongen afkicken van verslaafden. Op 1 apr. 1931 kreeg hij de afdeling Berovingen onder zijn hoede.

In 1931 trad N., die reeds tussen 1920 en 1923 geregeld in kringen van nationalisten verkeerde, toe tot de NSDAP, de SA, werd ondersteunend lid van de SS en behoorde in 1932 tot de oprichters van de vereniging van nationaal-socialisten bij de Berlijnse Kripo (recherche). Nadat hij twee maanden was gedetacheerd geweest bij het Pruisische ministerie van Binnenlandse Zaken werd hij op 1 apr. 1933 als hoofdcommissaris (in datzelfde jaar eveneens referendaris en hoofdreferendaris) hoofd van de afdeling Buitendienst van de Pruisische Geheime Dienst, een jaar later plaatsvervangend, daarna hoofd van de Pruisische Geheime Dienst bij het hoofdbureau van politie in Berlijn.

Met medewerking van N. werd na de benoeming van Heinrich Himmler tot hoofd van de Duitse politie en Reinhard Heydrich tot hoofd van de veiligheidspolitie op 30 sept. 1936 de dienst Rijksrecherche als hoogste orgaan van de Duitse recherche opgericht. N. werd daar de directeur van. Hij was ervoor verantwoordelijk, dat sinds 1937 recidivisten en werkschuwe individuen zonder pardon in concentratiekampen werden opgesloten. Toen er in 1938 al 13.000 van dergelijke personen waren opgepakt, van wie er velen omkwamen, verklaarde N. dat deze "preventieve misdaadbestrijding" noodzakelijk was om het Duitse ras zuiver te houden en te voorkomen dat ongewenste elementen zich zouden vermenigvuldigen. Met deze taak hield ook het onder hem ressorterende "Kriminalbiologisches Institut" zich bezig, dat zich met name richtte op de vervolging van zigeuners.

Van juni tot eind okt. 1941 leidde N. - sinds 1940 generaal-majoor van politie - Einsatzgruppe B van de veiligheidspolitie en de SD in de Sowjetunie, die achter het front van Legergroep Midden onder hem en zijn opvolger tot half apr. 1942 meedogenloos optrad tegen communisten en Joden. Begin 1944 was N. - inmiddels SS-Gruppenführer en luitenant-generaal - betrokken bij de moord op gevluchte maar weer gegrepen Engelse krijgsgevangenen. Vier maanden later werd hij zelf door de politie gezocht: hij bleek contacten te hebben onderhouden met degenen die de aanslag van 20 juli 1944 op Hitler hadden voorbereid. Hij verdween na de aanslag in het niets maar werd 16 jan. 1945 gearresteerd, korte tijd in concentratiekamp Buchenwald opgesloten en op 2 mrt. 1945 ter dood veroordeeld, welk vonnis een dag later werd uitgevoerd.

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 19 (1999).