Moïse Tsjombe

Moïse Kapenda Tsjombe of Tshombe (Musumba (Belgisch Kongo), 18 november 1919 - Algiers, 29 juni 1969) was een Congolees politicus.

Tsjombe stichtte in de jaren 50 de CONAKAT, een sterk regionalistische partij die nagenoeg uitsluitend aanhangers had in de rijke koperprovincie Katanga. Hij hoopte op een zelfstandig Katanga of - via een omweg - op het uiteenvallen van Belgisch Kongo. Loemoemba daarentegen predikte het unitarisme waardoor de rijkdommen van de welgestelde provincies aan heel Congo ten goede zouden komen. Na de rondetafelconferentie over de Congolese onafhankelijkheid won het MNC van Loemoemba de verkiezingen. Na de onafhankelijkheid op 30 juni 1960 werd Loemoemba eerste minister en Kasavoeboe president. Voor Tsjombe was geen functie weggelegd.

Nauwelijks 4 dagen na de onafhankelijkheid begon de zogenaamde Congo-crisis: een opstand van militairen leidde tot de massale exodus van de in Congo gebleven Belgen. De Belgische regering stuurde zonder enig overleg soldaten naar de ex-kolonie, alsof het land nog altijd een kolonie was.

Op 11 juli 1960 riep Tsjombe de onafhankelijkheid van Katanga uit. Belgische legereenheden speelden een vitale rol in het ontwapenen van Congolese soldaten die trouw bleven aan Loemoemba.

Loemoemba riep de hulp in van de Verenigde Naties die troepen met een beperkt mandaat naar Congo stuurde. Loemoemba werd op grond van loze beschuldigingen door de militaire leider Joseph-Désiré Moboetoe gearresteerd en naar Katanga overgebracht. Daar zou hij veilig zijn voor de volkswoede. Maar hij werd er door de militie van Tsjombe - zijn grootste tegenstander - en vermoedelijk met medeweten van België - de relatie met Tsjombe was gezien de grote bodemrijkdommen van Katanga belangrijk en Loemoemba was maar een lastige communist - vermoord.

In september 1961 begonnen er vijandelijkheden tussen de VN-veiligheidsmacht en het legertje van Katanga, de gendarmerie. De Katangezen wonnen een eerste ronde, waarop VN-secretaris Hammarskjöld naar Rhodesië vloog om Tsjombe te ontmoeten. Zijn vliegtuig stortte echter neer.

Geen enkel land erkende de afgescheiden koperprovincie als staat, maar toch kon Tsjombe tot begin 1963 standhouden, o.a. dankzij heimelijke Belgische steun en openlijke financiële steun van de Union Minière. Na het opheffen van de secessie bleef Tsjombe nog een tijdje in Katanga. Hij had amnestie bedongen. Pas in juni 1963 vertrok hij naar Spanje, waar hij als banneling verbleef tot in juli 1964, toen hij de post aanvaardde van Congolees eerste minister. Zijn partij won de democratische parlementsverkiezingen van 1965 met glans. Tsjombe werd daarmee een bedreiging voor president Kasavoeboe. Op basis van juridisch geredekavel werd hij afgezet. Daarop volgde een zeer verwarde periode, die eindigde met de door het westen gesteunde staatsgreep van kolonel Moboetoe. Tsjombe vluchtte opnieuw naar Spanje. Moboetoe liet hem bij verstek ter dood veroordelen door een militaire rechtbank. Vanuit Spanje bleef Tsjombe ageren tegen Moboetoe, o.a. door een huurlingenleger op de been te brengen.

In juni 1967 werd een vliegtuigje waarin Tsjombe zich verplaatste gekaapt door Francis Bodenan, een huurling, van wie nooit duidelijk werd voor wiens rekening hij precies werkte, die de piloten dwong koers te zetten naar Algiers. Alle inzittenden werden daar gearresteerd, en ook Tsjombe werd in een Algerijnse cel opgesloten. Moboetoe's afgevaardigde Bernadin Mungul-Diaka eiste daarop zijn uitlevering, die het Algerijnse hooggerechtshof toekende op 21 juli 1967. Tsjombe werd echter nooit uitgeleverd en overleed twee jaar later onder verdachte omstandigheden nabij Algiers. Volgens 11 wetenschappers stierf hij aan een hartaanval, hetgeen werd bevestigd door een autopsie op 30 juni 1969. Tsjombe's lichaam werd daarop overgevlogen naar Brussel, waar hij op 5 juli 1969 werd begraven.