Politionele acties

De Politionele acties (ook: Politiële acties) waren twee operaties van het Nederlandse leger in het vm. Nederlands-Indië tegen de (door Nederland niet erkende) Indonesische republiek (1945-49). 1. De actie van 21 juli-4 aug. 1947, die werd ondernomen nadat beide partijen het zgn. Akkoord van Linggadjati geschonden hadden: Indonesië streefde naar eigen diplomatieke erkenning en Nederland hanteerde technische voorwendsels. De actie werd onder druk van de Veiligheidsraad van de VN beëindigd. 2. De actie van 18-31 dec. 1948, die volgde omdat Indonesië de zgn. Renville-overeenkomst betreffende o.a. een toekomstige federale structuur van Indonesië niet nakwam. Djokjakarta werd bezet en o.a. Soekarno, Hatta, Sjahrir en Salim gearresteerd. De actie werd eveneens door ingrijpen van de Veiligheidsraad gestaakt.

In de periode 1945-49 werden in het vm. Nederlands-Indië ruim 100.000 man ingezet: KNIL-militairen en (voor het overgrote deel) dienstplichtigen. De verliezen aan Nederlandse kant bedroegen ca. 5.000 man. De verliezen onder de Nederlands-Indische burgerbevolking lagen in dezelfde orde van grootte. Van de Indonesische verliezen zijn geen nauwkeurige cijfers bekend. Meestal spreekt men van "enige tienduizenden".

Hoewel de operaties relatief beperkt van omvang waren, is de literatuur erover zeer uitgebreid en valt ruwweg in twee categorieën uiteen: persoonlijke herinneringen van de betrokken militairen, die doorgaans lucht geven aan hun frustraties en zich verraden voelen door Nederland, en een kritische, politiekcorrecte benadering, waarbij de acties worden veroordeeld en als een oorlogsmisdaad tegen de inheemse bevolking worden beschouwd. Dit heeft, nog tientallen jaren na dato, aanleiding gegeven tot verhitte discussies.

Lit.: Orde en vrede. De humanitaire/militaire missie in Nederlands Oost-Indië 1945-1950 (1997); Groen, P.M.H.: Inzet in Nederlands-Indië 1945-1950 (1992); id.: Marsroutes en dwaalsporen. Het Nederlands militair-strategisch beleid in Indonesië 1945-1950 (1991); De politionele acties. Afwikkeling en verwerking (1990); Heijboer, P.: De politionele acties (1979); Kok, R., E. Somers, L. Zweers: Koloniale oorlog 1945-1949. Van Indië naar Indonesië (z.j.); Koenen, J.: De politionele acties. Feiten en meningen (z.j.).