Alfred Rosenberg

Alfred Ernst Rosenberg, Duits nationaal-socialistisch politicus en partijideoloog, * Reval (Tallinn), 12 jan. 1893, † (terechtgesteld) Neurenberg, 16 okt. 1946. R. was al vroeg wees en groeide op bij twee tantes. Na het gymnasium te hebben doorlopen en aan de Technische Hogeschool van Riga te hebben gestudeerd, behaalde hij in dec. 1917 in Moskou het diploma van architect.

Sinds 1918 in München woonachtig, trad hij toe tot het anticommunistische en antisemitische "Thule-Gesellschaft", sloot zich aan bij Dietrich Eckart (1868-1923), die hem in 1921 bij de redactie van de "Völkischer Beobachter" haalde, en werd in 1922 lid van de NSDAP. Van febr. 1923 tot aan de Hitler-Putsch (9 nov. 1923) en van 1926 tot eind 1937, toen hij door conflicten met Joseph Goebbels (1897-1945) en Philipp Bouhler (1899-1945) tot gewoon redacteur werd gedegradeerd, werkte R. als hoofdredacteur van de "Völkischer Beobachter".

Toen Hitler in de cel zat na diens mislukte couppoging, benoemde deze hem tot partijleider, maar R. slaagde er niet in zich als zodanig te profileren. Nadat hij in 1930 in de rijksdag was gekozen en daar actief was in de Commissie Buitenland, werd hij in juni 1933 leider van de (in 1943 stilgelegde) Dienst Buitenland van de NSDAP. Op 2 juni 1933 ontving R. de titel van rijksleider van de NSDAP (destijds zonder concrete invulling). Na 27 jan. 1934 nam hij na een opdracht van Hitler de functie met de waarschijnlijk door hemzelf bedachte omschrijving "Beauftragter des Führers für die Überwachung der gesamten geistigen und weltanschaulichen Schulung und Erziehung der NSDAP" op zich; kortom, hij moest vorming volgens de nationaal-socialistische levensvisie bewaken, vermoedelijk in de ruimste zin des woords. Op 5 juli 1940 werd de regeling van kracht, op grond waarvan de "Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg" (ERR) voortaan bibliotheken, archieven en sinds 17 sept. 1940 ook kunstwerken in ongekende hoeveelheden in beslag kon nemen, meestal uit het bezit van het regime "onwelgevallige elementen". Op 29 jan. 1940 gaf Hitler toestemming voor de door R. sedert 1936 voorbereide "Hogeschool". Als eerste van drie latere dependances van universiteiten (Halle, Hamburg en München) werd op 26 mrt. 1941 het "Instituut voor onderzoek van het Joodse vraagstuk" geopend. Op 18 dec. 1941 werd R. benoemd als rijksminister voor de bezette gebieden in Oost-Europa.

In mei 1945 gaf R. zich over aan de Engelsen en werd bij het Proces van Neurenberg tot de strop veroordeeld. De terdoodveroordeling was o.a. gebaseerd op de roof van cultuurschatten door de ERR en de misdaden van het onder R. ressorterende burgerlijke bestuur in het oosten, waartegen hij nauwelijks was opgetreden. R. speelde een belangrijke rol als vertolker van de nationaal-socialistische wereldbeschouwing met zijn antisemitische, racistische en nationalistische kern. Hij schreef o.m. "Der Mythus des zwanzigsten Jahrhunderts“ (1930).

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 22 (2005).