David Hendrik Chassé

David Hendrik, baron (van) Chassé, Nederlands generaal, * Tiel, 18 mrt. 1765, † Breda, 2 mei 1849. C. trad in 1775 als cadet tot de krijgsmacht van de Republiek der Verenigde Nederlanden toe, werd 1781 luitenant en 1787 kapitein. Toen de macht van de Prinsgezinden dat jaar met hulp van Pruisen weer was hersteld, week hij als aanhanger van de Patriotten uit naar Frankrijk, en nam dienst in het Franse leger, kwam begin 1795 met het leger van Pichegru in zijn vaderland terug, en trad opnieuw, met de rang van luitenant-kolonel, in Nederlandse dienst, d.w.z. in dienst van de zgn. Bataafse Republiek, een Franse vazalstaat. In feite bleef hij dus gewoon in Franse dienst. Als zodanig onderscheidde hij zich in 1799, toen de Engelsen en Russen op de kust van Noord-Holland landden. Daarna vocht hij tegen de Oostenrijkers in Duitsland, werd in 1803 kolonel, en diende onder Jean-Baptiste Dumonceau in 1805 en 1806 tegen de Pruisen.

In de oorlog in Spanje leverde C., in 1806 tot generaal-majoor bevorderd, bewijzen van de grootste onverschrokkenheid en verwierf bij de soldaten de eervolle naam van "Generaal Bajonet". Koning Lodewijk Napoleon had C. het opperbevel over de Hollandse troepen opgedragen, die in 1808 naar Spanje gezonden werden. Gedurende de zes jaren, dat deze moorddadige oorlog gevoerd werd, bleef C. altijd in Spanje, waar de Hollandse troepen zich met roem overlaadden, en C. door koning Lodewijk in de adelstand (baron) verheven werd.

Luitenant-generaal werd C. eerst bij het verlaten van de Franse dienst. Hij was inmiddels, bij de inlijving van Holland in het Franse Keizerrijk, opnieuw in Franse dienst overgegaan en wel op 1 sept. 1810, met de rang van brigadegeneraal. In de maand jan. 1814 kreeg hij bevel om zich met zijn vier regimenten bij het grote leger in de omtrek van Parijs te vervoegen. Op 27 febr. viel hij, met het restant van zijn regimenten, een colonne van 6.000 Pruisen aan, en weerstond driemaal de hevigste aanvallen van de cavalerie. Daarbij werd hij zwaar gewond. Na de eerste overgave van Parijs keerde hij naar zijn vaderland terug, waar koning Willem I, die er geen punt van maakte dat C. zijn heldendaden in vreemde krijgsdienst had bedreven, hem op 21 apr. 1814 als luitenant-generaal bij zijn leger plaatste. Bij de Slag bij Waterloo hield C., die het kennelijk niet uitmaakte voor welke kant hij vocht, zich als ervaren bevelhebber op lofwaardige wijze staande, en wist met enige Nederlandse bataljons, aan een aanval die met de algemene beweging van het Engelse leger plaatshad, het beste gevolg te geven.

Van de veldtocht in Frankrijk teruggekeerd, bleef hij aan het hoofd van een divisie van het Nederlandse leger tot in 1819, toen hij tot commandant van het 4de Groot Militair Commando werd aangesteld te Antwerpen. Hier bevond hij zich nog toen in 1830 het oproer in Brussel uitbarstte, en het grotendeels aan hem te danken was, dat de gevolgen van die opstand zich niet dadelijk te Antwerpen deden gevoelen. Reeds bij de aanvang van de gebeurtenissen had hij erop aangedrongen om zonder aarzelen doortastend tegen de onlusten op te treden, maar men was niet geïnteresseerd in zijn advies, en hij moest machteloos toezien dat gebrekkige operaties en halfslachtige maatregelen de opstand, die almaar in hevigheid toenam, niet konden beteugelen. Had men hem aan het hoofd geplaatst, hij zou met één slag een eind aan het oproer gemaakt hebben. Weliswaar werden C. belangrijke functies aangeboden, maar hij sloeg ze allemaal af, omdat men hem niet, zoals hij verlangde, onbeperkte volmacht wilde geven. Het onverklaarbare gedrag van generaal Willem Frederik, graaf van Bylandt, die op het beslissende ogenblik de door C. gezonden versterkingen terugstuurde en liever een eerloze capitulatie met de aanstichters van de opstand te Brussel sloot, had hem verbitterd. Tegenover de Prins van Oranje (de latere koning Willem II), toen deze de bekende rol van bemiddelaar te Brussel en Antwerpen speelde, verloor hij echter niets van zijn waardigheid, hoezeer hij zich ook gekrenkt voelde. Te Antwerpen, welke stad aan C.'s zorg werd toevertrouwd, hield hij enige tijd stand, gevreesd door de vijanden, bemind door de inwoners, die hem gaandeweg "Papa Chassé" noemden. Hierbij mag niet worden voorbijgegaan aan het weloverwogen beleid, waarmee hij, als het ware ongemerkt, de citadel van Antwerpen uit de handen van de, zeer weinig te vertrouwen en bijna geheel uit Belgen bestaande, 1ste Afdeling Infanterie en het 4de Bataljon Veldartillerie wist te redden, om die aan de geheel uit Noord-Nederlanders samengestelde 10de Afdeling Infanterie en het 3de Bataljon Artillerie Nationale Militie toe te vertrouwen. Ook in de forten Lillo, Liefkenshoek en het Vlaamsch Hoofd, werd door zijn bemoeienis het garnizoen, dat uit Zuid-Nederlanders bestond, door troepen van de 2de Afdeling Infanterie, voor het merendeel Zeeuwen, vervangen, en door deze maatregel werd dit bolwerk, dat zo lang de Belgen ontzag wist in te boezemen, voor een overrompeling en overgave aan de vijand beveiligd.

Ondertussen roerde de bevolking van de Scheldestad, of liever het schuim daarvan, opgehitst door elementen die sympathiseerden met de rebellie, zich almaar heftiger. De aanval door een losgeslagen menigte oproerkraaiers op een wachtpost, was de druppel die de emmer voor de generaal deed overlopen. Hij trok zich 17 okt. 1830 terug in de citadel, maar toen zelfs brooddronken Belgen in hun overmoed op 27 okt. ook de door hem bezette vijfhoek kwamen bestoken, was voor hem de maat vol en keken zij in de lopen van getrokken geweren. Door dit alles had de gezondheid van C. danig geleden, en hij moest op 22 juni 1831 de verdediging van de citadel overdragen aan luitenant-kolonel Hybo Everdes, jonkheer de Boer, chef van zijn staf. Maar het was of de kruitdampen de zieke krijgsheld deden herleven, want tijdens de Tiendaagse Veldtocht voelde hij zich gelukkig zoveel beter, dat hij op 5 aug. samen met genoemde luitenant-kolonel persoonlijk leiding aan een vanuit de citadel ondernomen uitval kon geven, waardoor het Belgische leger op de vlucht werd gejaagd en niet minder dan 32 vijandelijke kanonnen en mortieren van zwaar kaliber werden vernietigd.

Anderhalf jaar later echter werd de citadel gedurende 20 dagen gegeseld door een bombardement, en moest het garnizoen van 4.500 man zich teweer stellen tegen een overmacht van 32.000 man sterke, Franse troepen (de Belgen moesten zich afzijdig houden), die zelfs de tot hiertoe onbekende paixhansmortieren, ja, op het laatst zelfs een zogenaamd monstermortier inzetten, een bombardement, waarbij door de vijand 27.000 kogels, 17.000 houwitsergranaten, 20.000 bommen (zonder te rekenen de koehoorngranaten, de spiegelgranaten en worpen uit het steenmortier) en 362.000 oude ponden kruit werden gebruikt, terwijl het munitieverbruik van het garnizoen 12.956 kogels van verschillend kaliber, 5.036 bommen, 12.398 granaten van 20, 15 en 13 duimen, 645 blikken dozen, 2.391 spiegelgranaten en worpen uit mortieren bedroeg. Maar ten slotte moest op 23 dec. 1832 de overgave worden getekend. C. beschouwde het als de ongelukkigste dag van zijn leven. Liever was hij eervol gesneuveld. Voor zijn dapper verzet beloonde de koning hem met het Grootkruis van de Militaire Willemsorde. In juni 1833 uit krijgsgevangenschap teruggekomen, bleef C. te Bergen op Zoom, als het ware op zijn lauweren rusten, tot hij op 8 febr. 1834 het opperbevel van de vesting Breda overnam, welke betrekking hij waarnam tot 14 juli 1839, toen hij eervol werd ontslagen. Op 18 okt. van datzelfde jaar zag C. zich tot Lid der Eerste Kamer van de Staten-Generaal benoemd, en op 1 jan. 1841 werd hij op pensioen gesteld.

De laatste dagen van zijn, aan krijgsdaden zo rijk en roemvol leven, werden door hem te Breda in stille rust doorgebracht, waar hij, na een ongesteldheid van weinige dagen, in de nacht van de eerste op de tweede mei 1849 overleed.

Zo eenvoudig hij bij zijn leven was, zo wilde hij ook dat zijn teraardebestelling zou plaats hebben. Op 5 mei ontving het kerkhof van het dorp Ginneken, in de nabijheid van Breda, zonder pracht of praal het stoffelijk overschot van hem, die bij zijn leven koningen met eerbied voor hem zag buigen. Ondanks zijn bevel, om stil te worden bijgezet, bracht een aanzienlijke schare oude spitsbroeders en dappere officieren de laatste hulde aan hun onvergetelijke wapenbroeder en bevelhebber.

(naar Van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden, deel 3, 1858).