Slag om Frankrijk (1940)

Terwijl de strijd in Vlaanderen op 31 mei 1940 door het veroveren van de - reeds in 1914/18 zo belangrijke - Kemmelberg bij Ieper was beslist, had de Franse opperbevelhebber Weygand in allerijl een nieuwe verdedigingslinie langs de Franse noordgrens opgebouwd en een nieuwe afweertactiek ontworpen tegen het Duitse pantserwapen, dat de Fransen onverhoeds met vlammenwerpers op het lijf viel. Maar het hield de Duitsers maar een paar dagen op. Nadat ze de Kanaalkust hadden bereikt, begon al een nieuw offensief, dat de Slag om Frankrijk (5 tot 25 juni 1940) inleidde.

De Duitse rechtervleugel, de legergroep van v. Bock, waartoe de legers van Kluge, Küchler, v. Reichenau en Strauss behoorden, brak door de zwakke Weygandlinie heen, rukte snel naar het zuiden op, overschreed de Seine bij Rouaan, bezette Dieppe, Le Havre, Cherbourg, Brest, stak de Loire over en had op het ogenblik van de wapenstilstand de monding van de Gironde bereikt.

Vervolgens, op 9 juni, zette het Duitse centrum in Champagne en aan de westelijke Maasoever zich in beweging. Het werd slechts hier en daar plaatselijk of tijdelijk door geallieerde tegenaanvallen opgehouden. Terzelfder tijd, dat de Duitsers de Marne overtrokken, stootten zij bliksemsnel door Champagne, bereikten het plateau van Langres en vielen van daaruit, dwars door Frankrijk tot aan de Zwitserse grens bij Pontarlier, de Maginotlinie in haar onverdedigde rug aan.

Gelijktijdig trokken troepen van de legergroep v. Rundstedt, die met de legers van v. Weichs, List en Busch tot aan de Luxemburgse grens reikten, op Parijs aan, dat zij, ondanks het aanvankelijke voornemen van de Franse regering om de stad tot het laatste huis te verdedigen, op 14 juni zonder tegenstand bezetten, evenals Versailles.

Op diezelfde dag viel de linkervleugel zowel in het front als in de rug de Maginotlinie aan; Verdun viel, evenals de stellingen aan de bovenloop van de Rijn; de Vogezen werden binnengerukt; Colmar, Mulhouse en Belfort veroverd. Diep en met grote snelheid drongen de Duitsers overal in Frankrijk door; telkenmale werden legers, ja zelfs legergroepen afgesneden en omsingeld. Een bekwaam tacticus als Giraud, die was aangewezen om het bevel van een van deze legergroepen op zich te nemen, viel de vijand in handen op het ogenblik, dat hij zijn nieuwe hoofdkwartier bereikte.

Inmiddels had Italië zich op 10 juni aan de zijde van Duitsland geschaard. De Italianen rukten langs de Rivièra Frankrijk binnen en streden in de Franse Alpen, waar zij overigens weinig voortgang boekten. Van grote militaire betekenis was hun optreden niet, maar zij bonden wel een Franse troepenmacht, die anders tegen de Duitsers was ingezet. Bovendien vergrootte de oorlogsverklaring van Italië nog de onder regering, autoriteiten en bevolking bestaande verwarring.

Reeds nadat Brussel was gevallen, begonnen vluchtelingen uit Noord-Frankrijk Parijs binnen te stromen. Er maakte zich, mede onder invloed van de Duitse vijfde colonne, grote paniek van de Franse bevolking meester. De wegen waren overvol met wanhopige mensen, waardoor de Franse legers bij hun operaties ernstig hinder ondervonden. De regering had, bijna onmiddellijk na de Duitse aanval op de noordelijke grenzen, Parijs op 12 juni verlaten en was uitgeweken naar Cangé. Twee dagen later vertrok zij naar Bordeaux. Deze stad bleek ook niet meer veilig en de karavaan trok enkele dagen later naar Vichy.

Nog altijd streden Daladier en Reynaud, die hem als premier was opgevolgd, om de macht. Reynaud besloot een dringend beroep op Amerikaanse hulp te doen, maar de Amerikaanse president, Roosevelt, wees dit af. Zelf had hij immers altijd bezworen, zich niet in een oorlog te zullen mengen, en bovendien waren de Amerikanen er militair nog niet toe in staat.

Toen de Franse regering zich in Bordeaux bevond, was zij allesbehalve vastberaden. Maarschalk Pétain, die door Reynaud in de regering als vicepremier was opgenomen, achtte evenals Weygand verdere tegenstand zinloos; anderen, onder leiding van president Lebrun, wilden uitwijken naar Noord-Afrika, om van daaruit, samen met vloot en luchtmacht, de strijd aan de zijde van Engeland voort te zetten.

Na het afwijzende antwoord van Roosevelt legde Reynaud zijn taak neer. Pétain werd als zijn opvolger aangewezen en achtte een wapenstilstand, dus overgave zowel aan Duitsland als Italië, onontkoombaar. Franse onderhandelaars begaven zich op 22 juni naar Compiègne, waar Hitler hen ontving in de historische treinwagon, waarin maarschalk Foch de Duitsers in 1918 de capitulatievoorwaarden had gedicteerd, en daarna naar een villa bij Rome om ook met de Italianen tot overeenstemming te komen.

Op 25 juni, nadat tijdens de besprekingen de Duitse opmars nog was voortgezet, eindigden de oorlogshandelingen. Frankrijk werd grotendeels en langs geheel de westelijke kust bezet. De Franse regering, die zich niet in Parijs kon vestigen, koos Vichy tot zetel. Het Franse leger werd, voor zover het niet krijgsgevangen was gemaakt, gedemilitariseerd. Alle oorlogsmateriaal werd aan Duitsland uitgeleverd. De vloot moest in de havens terugkeren en ontwapend worden, doch Duitsland verklaarde plechtig deze niet voor oorlogsdoeleinden te zullen gebruiken. Eupen-Malmédy keerde terug in het Rijk, Elzas-Lotharingen werd onder Duits bestuur geplaatst, evenwel niet bij Duitsland ingelijfd.

Terwijl de Italianen gebied langs de oostgrens en Middellandse Zee bezetten, rukten de Duitsers op tot aan de Pyreneeën. Spoedig had daar een ontmoeting plaats tussen Hitler en Franco. Laatstgenoemde maakte van de omstandigheden gebruik om de internationale zone van Tanger te bezetten en tot Spaans gebied te verklaren en liet zijn aanspraken gelden op de door buitenlands kapitaal geëxploiteerde Tinto-mijnen en op Gibraltar. Maar ook andere landen roerden zich. Zo oefende de Sovjet-Unie druk uit op Roemenië en eiste het omstreden Bessarabië en de noordelijke Boekowina op, die in enkele dagen door Russische troepen bezet werden, en waaruit, zoals dat ook in de Baltische Staten het geval was, de Duitse minderheid moest vertrekken. Litouwen, Letland, Estland werden nu zonder meer ingelijfd. Japan richtte een begerig oog op Indochina, en de onmachtige regering in Vichy moest spoedig aan de Japanse verlangens ten aanzien van dit uitgestrekte koloniale gebied toegeven.

In de Slag om Frankrijk (5 tot 25 juni 1940) kwamen aan Duitse zijde 16.822 officieren, onderofficieren en manschappen om, werden er 9.921 vermist en raakten er 68.511 gewond. Over de verliezen aan Franse zijde bestaan geen eenduidige cijfers. Vast staat, dat het aantal Franse gevangenen alleen al meer dan 1.900.000, onder wie 5 opperbevelhebbers van Franse legers en ongeveer 29.000 officieren bedroeg.

Lit.: Mandere, H.Ch.G.J. v.d.: Kleine geschiedenis van den Grooten Oorlog (1939-1945), 21946; Murawski, E.: Der Durchbruch im Westen. Chronik des holländischen, belgischen und französischen Zusammenbruchs (1940); Winkler Prins Encyclopedie van de Tweede Wereldoorlog, dl. 1 (1980), e.a.

Situatiekaartjes: