Toepolev Tu-95



Rond 1950 begon de Russische vliegtuigbouwer Toepolev (in het Nederlands vaak aangeduid met de Engelse schrijfwijze Tupolev) met het ontwerp van een strategische bommenwerper voor de lange afstand, de Tu-95 (oorspronkelijk bekend als Tu-20). De Russen beschikten op dat moment weliswaar over een dergelijk toestel, de Tu-85, een vergrote versie van de Amerikaanse Boeing B-29 (waarvan er in de Tweede Wereldoorlog drie in de Sowjetunie waren terechtgekomen), maar daarvan waren slechts twee prototypes vervaardigd. Wetende dat Boeing bezig was met een opvolger van de B-50 waren ze bovenmatig geïnteresseerd in wat de Boeing B-52 zou worden, een pijlvormige intercontinentale bommenwerper. De B-52 zou echter uitgerust worden met straalmotoren, een technologie, waarover de Russen destijds in onvoldoende mate beschikten. De Tu-95 werd daarom een propellervliegtuig.

In 1952 maakte het prototype van de Tu-95 zijn eerste vlucht, maar stortte in 1953 neer. Een verbeterd prototype was in 1955 succesvoller waarna de productie begon. In 1956 werd het toestel opgenomen in de luchtmacht van de Sowjetunie. Het werd bij de Navo bekend als "Bear" ("de beer"), is nog steeds, evenals zijn tegenhanger, de Amerikaanse Boeing B-52, operationeel en blijft een belangrijke schakel in de Russische langeafstandsstrategie.

Het meest opmerkelijke aan de Tu-95 zijn de turbopropmotoren, d.w.z. dat de propellers worden aangedreven door een turbine. Deze NK-12M-motoren zijn bijzonder krachtig en werden door naar de Sowjetunie gedeporteerde Duitse ingenieurs ontwikkeld voor de firma Koeznetsow. Ze drijven elk twee vierbladige propellers aan die tegen elkaar in roteren. Ze zijn zuinig in brandstofverbruik en hebben een zeer lange levensduur. Weliswaar zijn propellervliegtuigen langzamer dan straalvliegtuigen, maar de turbopropmotoren gecombineerd met de v-vorm van de vleugels, die ten opzichte van rechte vleugels 35 graden terugwijken, geven de Tu-95 een topsnelheid die veel hoger ligt dan in het westen aanvankelijk werd aangenomen. Door deze motoren produceert de Tu-95 overigens meer lawaai dan enig ander militair vliegtuig.

Het bommenluik bevindt zich centraal in de romp. De eerste modellen van de Tu-95 droegen drie gronddoelraketten, één Kh-22 (AS-4 "Kitchen") raket, aangebracht onder de romp, en twee KSR-5 (AS-6 "Kingfish") raketten onder de vleugels; als bommenwerper konden ze 20 t vrij vallende bommen meenemen. In het voorste deel van de romp is een voorziening aangebracht om tijdens de vlucht bij te tanken.

Als tegenwicht voor het Amerikaanse programma om strategische bommenwerpers van het type B-52 "Stratofortress" met kruisraketten uit te rusten, werd in de Sowjetunie tussen 1981 en 1984 het verbeterde type Tu-95MS, bekend als "Bear-H" in gebruik genomen, dat eveneens bewapend is met kruisraketten. Dit model heeft een verbeterde vorm van de vleugels, een nieuwe staart, en geheel nieuwe electronica, maar de voornaamste verbetering is de bewapening.

Van dit type werden twee subvarianten gebouwd, de Tu-95MS16 "Bear-H16" met 16 Kh-55 tijdens de vlucht af te vuren langeafstandskruisraketten (zes binnen en tien buiten het toestel) en de in grotere aantallen gebouwde Tu-95MS6 "Bear-H6" met een lanceerinstallatie aan de romp. Deze voorziening werd echter in overeenstemming met de SALT/START-verdragen geschrapt. De Kh-55-kruisraketten kunnen doelen bereiken op 2.500 tot 3.000 km afstand. De raketten in het toestel zelf worden aangebracht in een draaibare lanceerinstallatie boven het bommenluik. Speciale "Bear-H" bommenwerpers hebben geen raketbewapening maar zijn geschikt gemaakt om tot 25 ton bommen te vervoeren. Dit type werd tot 1992 gebouwd in de fabriek in Samara.

De Tu-95 vormde de basis voor het Tu-126 waarschuwings- en controlesysteem, samen met het electronische "Liana"-netwerk. Dit vliegtuig was bedoeld voor het opsporen van luchtdoelen op gemiddelde en grote hoogte. Een ander toestel gebaseerd op de Tu-95 is de Tu-142 "Bear-F". Het werd in de eerste plaats ontworpen voor de bestrijding van onderzeeboten en voor een veelheid van maritieme taken. Ongeveer 40 exemplaren vormen een afzonderlijk regiment van de marineluchtmacht in Kipelovo als onderdeel van de noordelijke vloot. De belangrijkste varianten als anti-onderzeebootwapen zijn de Tu-142MK "Bear-F" Mod 3 en de verbeterde Tu-142M-Z "Bear-F" Mod 4, welke laatste in gebruik werd genomen in 1994. De Tu-142MR "Bear-J" is een commandopost annex communicatieplatform voor contact met ondergedoken met nucleaire raketten bewapende onderzeeërs. De Tu-142 is zo belangrijk voor de Russen, dat afgeschreven toestellen van het type "Bear-F" Mod 4 waarschijnlijk worden gemoderniseerd met het "Leninets" "Sea Dragon"-systeem, dat bestaat uit een nieuwe radar, "low light level television" (LLLTV) en andere geavanceerde detectiesystemen, en worden bewapend met soms wel acht Kh-35 (AS-20 "Kayak") antischeepsraketten voor een breed scala van taken bij de bestrijding van oppervlakteschepen en onderzeeërs. De enige Tu-142-toestellen in vreemde dienst worden gebruikt door de marine van India, die zeven Toepolevs Tu-142MK-Es heeft in Arrakonam. Deze komen in grote lijnen overeen met de "Bear-F" Mod 3, maar bezitten minder geavanceerde systemen.

Kort geleden zijn 60 Tu-95MS-toestellen van beide varianten samen met regimenten zware bommenwerpers gestationeerd in Engels en Oekrainka. Hierbij zijn ook drie vliegtuigen die vroeger in dienst waren van de Oekraine. Elf oudere modellen van de Tu-95KU worden door de Russen ingezet voor training. Tijdens de Koude Oorlog waren strategische bommenwerpers van het type Tu-95 gestationeerd op Cuba, in Guinea, Angola, Somalië en Vietnam. Dit stelde het strategisch opperbevel van de USSR in staat in principe ieder punt op aarde onder controle te houden. Begin 1990 werden alle Toepolevs Tu-95 teruggetrokken van bases in het buitenland.

Verdere ontwikkelingen van de Tu-95MS "Bear-H" die zijn voorzien betreffen de toevoeging van de Kh-101-luchtraket en de Kh-SD-gronddoelraket aan de vliegtuigen om hun conventionele langeafstands-aanvalscapaciteit te verhogen.

Van tijd tot wordt de "Bear" boven internationale wateren in Europa en voor de Amerikaanse kust gesignaleerd en terstond geschaduwd door toestellen van de Navo. De bedoeling is vermoedelijk om te tonen dat Rusland, ook nu de Sowjetunie is uiteengevallen, althans op militair gebied nog waarachtig een mogendheid is om mee rekening te houden.

Evenals zijn Amerikaanse evenknie, de Boeing B-52, wordt verwacht dat de Toepolev Tu-95 nog minstens tot 2040 operationeel blijft.

(Grotendeels gebaseerd op http://www.enemyforces.net/aircraft/tu95.htm)

Weblinks

 * http://www.fas.org/nuke/guide/russia/bomber/tu-95.htm
 * http://www.ausairpower.net/APA-Bear.html