Operatie Overlord

Operatie Overlord was de codenaam voor de geallieerde invasie in West-Europa, die begon met de landing in Normandië tijdens de Tweede Wereldoorlog op "D-Day", 6 juni 1944. Omvang en aard van de invasie maakten nieuwe hulpmiddelen noodzakelijk, want hoe moest het zware materiaal aan land worden gebracht op de Kanaalkust, met de grote verschillen tussen eb en vloed? De sterk verdedigde havens zouden natuurlijk nooit onbeschadigd in geallieerde handen vallen. Zodoende werden er kunstmatige havens ontwikkeld. In Engeland werden betonnen caissons gebouwd en enorme drijvende stalen bruggen. Alles werd naar de overzijde vervoerd: de caissons werden afgezonken en vormden daar een pier achter een golfbreker van aan de grond gezette, afgedankte schepen. Voorts waren er speciale landingsvaartuigen nodig om grote hoeveelheden vrachtwagens e.d. te lossen (het idee van de veerboot), om soldaten aan land te zetten, enzovoorts.

De omstandigheden waren door de Atlantikwall aanzienlijk gevaarlijker dan bij de landingen die al in Noord-Afrika of Zuid-Italië hadden plaatsgevonden. Een eerdere commandoraid bij Dieppe in 1942 uitgevoerd mislukte, maar er was wel de nodige ervaring mee opgedaan. Ook het Franse verzet droeg informatie aan en op de Engelse stranden die leken op de Franse aan de overkant werd de invasie geoefend. Het opperbevel van de invasietroepen berustte bij de Amerikaanse generaal Dwight D. Eisenhower, die ook leiding had gegeven aan de landingen in Noord-Afrika en Italië.

De eerste problemen dienden zich reeds aan voordat de operatie in gang werd gezet. De weersvooruitzichten waren zeer ongunstig en de invasie werd met een dag uitgesteld, maar toen het weer iets leek te verbeteren werd de definitieve datum door Eisenhower vastgesteld op dinsdag 6 juni vanaf 0.00 uur. De invasiezone bestond uit een kuststrook tussen Caen en het schiereiland Cotentin, ongeveer 100 km breed. Reeds vroeg in de nacht van 6 juni werden de eerste afdelingen parachutisten afgeworpen (in totaal 3 divisies) achter de Atlantikwall om de flanken van het invasiegebied te beveiligen en bruggen te veroveren. In de nacht en bij het aanbreken van de dag begonnen de 8.000 vliegtuigen van de invasiemacht het laatste bombardement op de vestingwerken langs de kust. Ze maakten in de loop van D-day meer dan 12.000 vluchten en wierpen meer dan 10.000 ton bommen af. Daarop volgde de beschieting door de oorlogsschepen die de transportkonvooien moesten beschermen en Duitse troepenbewegingen moesten hinderen. De ruggengraat van deze vloot werd gevormd door zes slagschepen en 22 kruisers. Daarna naderden, gedekt door de luchtmacht, 4.000 grote en een paar duizend kleinere transportvaartuigen de kust. Ze zouden in een paar uur tijd 176.000 man troepen met al hun zware materiaal aan land zetten, de eerste dag 600 tanks, 1.800 kanonnen, 14.000 vrachtwagens en enorme hoeveelheden munitie, benzine en proviand.

Deze geweldige aanval kwam voor de Duitsers niet geheel als een verrassing. Natuurlijk wisten ze dat de invasie aanstaande was, maar hadden op grond van door hun inlichtingendiensten verzamelde gegevens verwacht dat deze noordelijker, meer in de buurt van het Nauw van Calais zou plaatsvinden. Het Duitse opperbevel wijdde er behalve het reguliere bulletin een extra bulletin aan. Dit laatste luidde:


 * ''"6 juni. Extra bulletin! De reeds lang verwachte aanval van de Britten en Noord-Amerikanen op de Noord-Franse kust is de afgelopen nacht begonnen. Kort na middernacht liet de vijand, onder het uitvoeren van zware bombardementen, in het gebied van de Seinebocht sterke eenheden luchtlandingstroepen neer. Korte tijd later drongen, ondersteund door zware en lichte eenheden oorlogsschepen, talrijke vijandelijke landingsvaartuigen ook andere kustgebieden binnen. De verdediging liet zich nergens verrassen en ging de strijd onmiddellijk met grote inzet aan. De luchtlandingstroepen werden, deels al bij de afsprong, gegrepen en de vijandelijke schepen al op volle zee doeltreffend onder vuur genomen. Veel luchtlandingseenheden werden vernietigd of gevangengenomen, andere door ontploffende landmijnen aan stukken gereten. Ondanks aanhoudende hevige luchtaanvallen en zware beschietingen door het vijandelijke scheepsgeschut, mengde de artillerie van de Atlantikwall zich eveneens direct in de gevechten en boekte treffers op de slagschepen en de in rookgordijnen gehulde landingsvaartuigen. De strijd tegen de invasietroepen is in volle gang."

De overmacht van de geallieerden in de lucht had de Duitsers trouwens verhinderd voldoende verkenningen boven het Kanaal en de Engelse kust uit te voeren. Daardoor kon niet tegen de overstekende konvooien worden opgetreden. Des te heftiger sloegen de verdedigers te land van zich af. Het bleek dat ondanks het bombardement een groot deel van de vestingwerken nog in gevechtsklare toestand was en tegen de geallieerde troepen bij de landing een verwoestend vuur kon openen. Het was voor de Duitsers van levensbelang om de invasietroepen terug te drijven, de zee in, voordat ze vaste voet aan land hadden gekregen en hun kwantitatieve overmacht konden uitbuiten. Het Duitse opperbevel zette daartoe alle beschikbare troepen in tegen het bruggenhoofd en dagenlang werd er bloedig gevochten. De Amerikaanse, Britse en Canadese troepen, die het eerst aan land waren gekomen, wisten het bruggenhoofd stap voor stap uit te breiden, terwijl de aanvoer van nieuwe troepen over Het Kanaal onverminderd doorging, in de eerste tijd 70.000 man per etmaal. De verliezen van de geallieerden in deze eerste fase waren desondanks relatief gering: 2.500 gesneuvelden en ongeveer 8.000 gewonden en vermisten.

Eind juli was het gevormde bruggenhoofd zo sterk dat van daar uit een uitbraak kon worden ondernomen. Zware bombardementen sloegen gaten in de Duitse verdedigingslinie bij de voet van het schiereiland Cotentin. Zo konden de Amerikanen met de pantsertroepen van generaal Patton zich over heel Normandië en Bretagne uitspreiden, en doorstoten in oostelijke en daarna in noordoostelijke richting naar Parijs, dat op 23 aug. werd bevrijd. Ook de Britten, onder Montgomery, op de linkervleugel van het invasiefront, stuitten aanvankelijk op hardnekkige weerstand in de omgeving van Caen, tot het Duitse front na een catastrofale nederlaag bij Argentan-Falaise ineenstortte. Daarmee waren de Duitsers over de gehele linie teruggedrongen. Geheel Noord-Frankrijk werd in de maand aug. heroverd.

{Naar Winkler Prins Encyclopedie van de Tweede Wereldoorlog (1980) en andere bronnen).