Archibald Wavell

Archibald Percival Wavell (Colchester, 5 mei 1883 - Londen, 24 mei 1950) was een Britse veldmaarschalk en aanvoerder van het Britse Expeditieleger in het Midden-Oosten tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Hoewel geboren in Engeland bracht hij zijn jeugd in Brits-Indië door. Daarna volgde hij een militaire opleiding aan de in Koninklijke Militaire Academie Sandhurst, en in 1901 werd hij als jonge officier ingedeeld bij de "Black Watch" (Royal Highland-Regiment). Hij vocht mee in de Boerenoorlog en aan het Indiase front. Tijdens de Eerste Wereldoorlog raakte hij gewond in Frankrijk, en vervolgens kreeg hij een post aangeboden in de Kaukasus (1916-1917) als verbindingsofficier. Later diende hij bij het Britse XXste Legerkorps als stafofficier bij het Britse Expeditieleger in Egypte, waarna een snelle promotie volgde. Hij werd kolonel in 1921, generaal-majoor in 1933 en luitenant-generaal in 1938, en kreeg daarna het bevel over een brigade en vervolgens een divisie. Later werd hij opperbevelhebber van de Britse legereenheden in Palestina en Trans-Jordanië.

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Wavell onmiddellijk opperbevelhebber van de Britse troepen in het Midden-Oosten. Hier had hij de zware taak van de verdediging over negen landen (onder andere Egypte) en voerde hij het bevel over het Britse Expeditieleger dat uit een drie en halve divisie bestond. Met de geallieerde nederlaag in Frankrijk (Blitzkrieg 1940) en deelname van Italië in de oorlog, moest hij zich op vele fronten verdedigen met minimale versterkingen.

De grootste bedreiging vormde het Italiaanse leger dat Egypte en Ethiopië binnenviel. Wavell besloot tussen 9-11 december 1940 het eerste Britse tegenoffensief te lanceren in de westelijke woestijn van Egypte. Het offensief had de codenaam "Operatie Kompas". Zijn ondergeschikte generaal-majoor sir Richard O'Connor kreeg het bevel over het Britse Expeditieleger, dat inmiddels uit 31.000 man bestond en werd gesteund met vliegtuigen van de Royal Air Force en verreikend scheepsgeschut. De opdracht was de versterkte Italiaanse legerkampen aan te vallen in Egypte. Bij Sidi Barrani, iets over de grens, werd het Italiaanse 10de Leger teruggedreven. Tijdens de gevechten werden ruim 34.000 krijgsgevangenen gemaakt. Daarna trok het Britse leger Libië binnen.

In midden februari 1941 werd het Britse leger naar het bedreigde Griekenland gestuurd, waardoor Wavell bijna geen troepensterkte in Egypte had. Libië werd vervolgens bezet door het Duitse leger en spoedig daarna ook Kreta. Wavell moest zich verdedigen in Irak tijdens de Raschid Ali-opstand en in Vichy Frans-Syrië. Een aanval die de Duitse en Italiaanse strijdkrachten rond Cyrenaica moest vernietigen (Operatie Battleaxe) leidde tot een tegenoffensief van de Duitse generaal Rommel in Egypte. Het Britse Expeditieleger werd hierbij vernietigd door het Duitse Afrikakorps.

Daarop werd Wavell door Winston Churchill overgeplaatst naar India, waar in december 1941 in het Verre Oosten het Japanse leger hun oorlog begon. Deze strijd werd een nog grotere catastrofe voor de Britten. Als opperbevelhebber van Amerikaanse, Britse, Australische en Nederlandse legereenheden kon hij niets uitrichten tegen deze fanatieke vijand. Op 29 december 1941, werd zijn hoofdkwartier gevestigd in Bandoeng, op Java (Nederlands-Indië). Later keerde hij weer terug naar India. Hij bleef daar tot het einde van de oorlog als bevelhebber over het Britse leger en werd bevorderd als veldmaarschalk.

In 1947 ging generaal Wavell met pensioen. In 1943 was hij reeds in de adelstand verheven met de titel van graaf 'Wavell of Cyrenaica'. Hij overleed op 67-jarige leeftijd in Engeland. Wavell was een gerespecteerd militair, uitmuntend bevelhebber en in alle opzichten door het lot van de oorlog verkeerd behandeld, vanwege de onmacht en complexe frontsituaties waarin hij met weinig middelen een vijand moest weerstaan.