Karl Heinrich von Wedell

Karl Heinrich von Wedell (ook geschreven Wedel), Pruisisch generaal en minister van Oorlog, * Göritz bij Prenzlau (Brandenburg), 12 juli 1712, † aldaar 2 apr. 1782, trad in 1727 in krijgsdienst, werd 1729 vaandrig, 1734 2de luitenant, nam als commandant van een compagnie deel aan de Eerste Silezische Oorlog, werd in 1743 majoor en in 1751 luitenant-kolonel en verwierf in 1752 de orde pour le mérite. In 1755 werd hij bevorderd tot kolonel en trok, toen de Zevenjarige Oorlog uitbrak, aan het hoofd van een regiment ten strijde. Op 5 dec. 1757 nam W. deel aan de Slag bij Leuthen, kort daarvoor benoemd zijnde tot generaal-majoor en brigadecommandant. Bij genoemde slag maakte hij deel uit van de avant-garde en kreeg opdracht de eerste aanval uit te voeren. Die bleek zeer succesvol en vormde een wezenlijke bijdrage aan de uiteindelijke overwinning.

In 1758 begon W.'s activiteit te velde met de belegering van Olmütz. Later dat jaar versloeg hij de Zweden, die Berlijn bedreigden, op 25 sept. bij Fehrbellin en op 14/15 okt. bij Boitzenburg en verdreef ze uit de Uckermark. In febr. 1759 volgde W.'s benoeming tot luitenant-generaal. In dat jaar werd hij ingezet om te voorkomen dat de Russen, die van Posen uit oprukten, zich bij de Oostenrijkers zouden aansluiten, en de koning had zulk een vertrouwen in W., dat hij hem zelfs het opperbevel bij deze operatie toevertrouwde. Hoewel deze door onbekendheid met de terreinomstandigheden op 23 juli bij Kay of Züllichau een totale nederlaag leed, wist hij de restanten van zijn leger toch nog op de linkeroever van de Oder in veiligheid te brengen. Er volgden geen bittere verwijten; de koning troostte hem slechts met de belofte dat de afrekening met de Russen nog wel zou komen, ofschoon hij hem de orde van de Zwarte Adelaar, die meestal aan pas bevorderde luitenant-generaals werd toegekend, onthield. Een revanche bleef trouwens ook uit, want op 12 aug. werd de koning zelf bij Kunersdorf verslagen. W., die het bevel voerde over de voorste linie infanterie van de linkervleugel, werd reeds bij het begin van de slag op de Spitzberg door een verwonding uitgeschakeld. Na te zijn hersteld werd hij overgeplaatst naar het leger van prins Heinrich. Toen Daun zich voor deze naar Dresden moest terugtrekken, leverde W. tegen diens achterhoede op 14 nov. bij Körbitz een verhit doch succesvol gevecht.

Bij de overwinning bij Liegnitz op 15 aug. 1760 was W. opnieuw commandant van de drie brigades sterke eerste linie infanterie van de rechtervleugel, het sluitstuk van zijn activiteiten op het slagveld. Hij vroeg verlof voor herstel van zijn gezondheid, die danig had geleden, maar reeds op 11 dec. ontbood de koning hem naar Berlijn, om de zaken van de overleden minister v. Katte over te nemen, en op 25 jan. 1761 werd hij door de koning zelf op deze post als minister van Oorlog benoemd en was daarmee de eerste, die deze titel in Pruisen voerde. Dertien jaar lang bleef W. als zodanig in functie, tot hij begin dec. 1773 om gezondheidsredenen zijn ontslag indiende, wat de koning hem echter weigerde, omdat hij meende, dat W. "toch nauwelijks iets te doen had", en toen de Beierse Successieoorlog op uitbreken stond beval hij hem zelfs zich bij het leger aan te sluiten, welk bevel hij nadat W. bezwaar had gemaakt, weer introk, en toen W. het volgend jaar opnieuw zijn ontslag aanvroeg, stemde hij daar, zij het geruime tijd later, op 3 sept. 1779 alsnog in toe, maar een verzoek van W. om een pensioen wees hij van de hand met een verwijzing naar de sombere toestand van 's lands financiën, hoewel hij toezegde het verzoek te zijner tijd te zullen heroverwegen. Het is er nooit van gekomen; W. stierf reeds in 1782 op zijn landgoed Göritz; zijn klachten over zijn gezondheid waren terecht geweest.

Bron: Allgemeine Deutsche Biographie, dl. 41 (1896).