Johann Yorck von Wartenburg

Johann ("Hans") David Ludwig Yorck von Wartenburg (ook geschreven als York of zelfs Jork), Pruisisch veldmaarschalk, * Potsdam, 26 sept. 1759, † Klein-Öls, 4 okt. 1830, trad in 1772 tot de officiersopleiding toe, werd echter in 1779 wegens weerspannigheid ontslagen, trad in 1781 in Nederlandse dienst, en nam als zodanig als kapitein van 1783-84 aan de veldtochten in Indië deel. In 1785 keerde hij naar Pruisen terug, waar het hem in 1787 gelukte, weer aangesteld te worden. In 1792 werd hij majoor, onderscheidde zich bij de Poolse veldtocht van 1794 bij Szekoczyn en werd in 1799 commandant van het regiment Jagers te voet.

Y., wie de verdienste toekomt dat hij van meet af aan ijverde voor het invoeren van een dienstplicht moderne stijl, werd in 1801 kolonel, in 1805 brigadegeneraal en was in 1806 tijdens de oorlog tegen Frankrijk aanvankelijk commandant van de voorhoede, later van de achterhoede van de hertog van Weimar, wiens oversteek van de Elbe hij door het voorbeeldig geleide gevecht bij Altenzaun (26 okt.), dekte. Bij de verdere terugtocht leidde hij de achterhoede van het korps van Blücher, raakte in Lübeck gewond en gevangen en werd in 1807 zo laat uitgewisseld, dat hij pas na de Slag bij Friedland weer bij het leger kwam. In Koningsbergen werd hij tot generaal-majoor benoemd.

Bij de reorganisatie van het leger kreeg Y. de Westpruisische brigade, en in 1810 de algemene inspectie van alle lichte troepen toegewezen, waarvan hij de opleiding voor de velddienst met succes leidde. In 1811 werd hij, van uitgebreide volmachten voorzien, gouverneur-generaal van Oost- en Westpruisen.

Bij de veldtocht van 1812 kreeg Y. als luitenant-generaal en plaatsvervangend bevelhebber onder Grawert het Pruisische hulpkorps onder zijn hoede, dat tot het 10de korps (Macdonald) van het Franse leger behoorde en kreeg na Grawerts vertrek het opperbevel over de Pruisische troepen. Bij de terugtocht van de Grande Armée voerde Y. de achterhoede aan en raakte de verbinding met de Franse colonnes kwijt. Door de Russische legerleiding overgehaald de Fransen te laten vallen en zonder bepaalde opdrachten van Berlijn besloot Y. op 30 dec. 1812 tot de Overeenkomst van Tauroggen, krachtens welke het Pruisische korps zich neutraal opstelde en de verdere beslissing aan de koning overliet. Weliswaar moest de koning, door de omstandigheden en Napoleon in een moeilijke positie gebracht, deze stap openlijk afkeuren, maar liet al spoedig blijken het overlopen van Y. te rechtvaardigen.

Als gouverneur van Pruisen was Y. betrokken bij de oprichting van de landweer en het bewapenen van de bevolking, voerde daarna zijn korps samen met de in Pommeren gemobiliseerde troepen naar Brandenburg, trok 17 mrt. 1813 Berlijn binnen en versloeg 5 apr. bij Möckern en Dannigkow de uit Maagdenburg opgerukte onderkoning van Italië, Eugène de Beauharnais. Bij Bautzen voerde Y. de linkervleugel aan en dekte op 21 mei de terugtocht.

Bij de formatie van het leger tijdens de wapenstilstand werd het korps van Y. (het 1ste) ingedeeld bij het Silezische leger onder Blücher. Y. leverde op 26 aug. een beslissende bijdrage aan de overwinning aan de Katzbach, forceerde op 4 okt. bij Wartenburg de overgang over de Elbe door het 4de Franse korps (Bertrand) terug te slaan, werd op 16 okt. bij Möckern de held van de dag en dreef de bij Leipzig verslagen Fransen op 20 okt. over de Unstrut.

Nadat hij tot generaal der infanterie was bevorderd, stak Y. in de nieuwjaarsnacht bij Caub de Rijn over en redde in de veldtocht van 1814 op 11 febr. bij Montmirail de Russische generaal Sacken, die zich roekeloos in de gevechten had gemengd, van de totale ondergang. Op 9 mrt. dwong Y. bij Laon door zijn aanval de overwinning af.

De Slag bij Parijs van 30 mrt. was zijn laatste. Op 3 juni werd hij door de koning verheven tot "Graaf Yorck von Wartenburg*, begeleidde de monarchen naar Londen en kreeg het opperbevel over alle troepen en vestingen in Silezië. Bij Napoleons terugkeer van Elba in 1815 kreeg Y. het 5de legerkorps onder zich, dat in reserve aan de Elbe moest worden gehouden. Y. beschouwde dit als een degradatie en diende zijn ontslag in, wat de koning echter pas na de vrede en na herhaald aandringen van Y. inwilligde. Sindsdien leefde Y. teruggetrokken op zijn hem als beloning geschonken landgoed Klein-Öls bij Breslau. Op 5 mei 1821 benoemde de koning hem tot veldmaarschalk.

Hoewel Y. in de categorie "streng doch rechtvaardig" viel, weinig plooibaar was en een gesloten karakter had, stond het welzijn van zijn troepen bij hem voorop en daarom was hij bij de manschappen populair.

Lit.: Droysen, J.G.: Das Leben des Feldmarschalls Grafen Yorck von Wartenburg (2 dln., 10de dr. 1890).