Heinrich von Manteuffel

Heinrich von Manteuffel, Pruisisch generaal, * 1696, † 10 juli 1778, werd geboren in Pommeren, nam aan de Pommerse veldtocht van 1715 deel en aan de beide eerste Silezische Oorlogen, raakte bij Chotusitz gewond en voerde bij het begin van de Zevenjarige Oorlog een infanterieregiment aan, maar maakte weldra promotie. Bij Praag was hij commandant van een brigade. Daartoe behoorde ook het regiment, dat werd aangevoerd door Schwerin, die in de strijd bleef en wiens dode hand de banier nog omklemde, toen M. die van hem overnam en overdroeg aan een jonge officier.

In sept. 1757 kreeg M. het opperbevel van alle troepen in Pommeren. De geringe troepensterkte maakte zijn taak bijzonder moeilijk, maar aangezien de Zweden weinig activiteit ontplooiden kon hij zich handhaven. Tegen het einde van het jaar bracht veldmaarschalk Lehwaldt verlichting: de tegenstander werd naar Stralsund teruggedrongen. Toen het jaar daarop de hertog van Bevern gouverneur van Stettin geworden was, werd M. weer ingezet aan het front en kreeg daar, toen Dohna in nov. naar Saksen optrok, het opperbevel toevertrouwd; ook toen deze teruggekeerd was, behield hij - naast genoemde - een zekere zelfstandigheid; de koning drong er bij Dohna nadrukkelijk op aan, gebruik te maken van de adviezen van M.

Toen Dohna in het voorjaar van 1759 wegens ziekte naar Berlijn ging, nam M. het opperbevel weer van hem over. Tegen beiden valt aan te voeren dat ze niet voortvarend genoeg optraden; de situatie bij de vijand bood daartoe niet alleen de mogelijkheid, maar maakte het zelfs aanlokkelijk, ondanks diens numerieke overwicht. Halverwege mei verplaatste M. het merendeel van de troepen naar Stargard voor de strijd tegen de Russen; hier nam Dohna, nu bijgestaan door Wobersnow, het commando opnieuw over. Daarna trad Wedell op als opperbevelhebber, in wie de koning zulk een vertrouwen had, dat hij oudere generaals aan hem ondergeschikt maakte, vandaar de naam "dictator", die men wel aan Wedell heeft gegeven, hoewel daar geen ongunstige betekenis aan werd gehecht.

Onder Wedell vocht M. bij Kay, raakte gewond, en kreeg in Berlijn, toen hij weer hersteld was, het bevel een korps te formeren, waarmee hij de Zweden van Pruisisch grondgebied moest verdrijven. Dat lukte M.; toen hij echter in jan. 1760 een poging deed, de vijand verder terug te dringen, werd hij op 28 jan. in de vroege morgen in Anclam overvallen en gewond gevangengenomen. De op 7 apr. 1762 gesloten wapenstilstand van Ribnitz hergaf hem zijn vrijheid.

Op zijn verzoek werd hem ontslag verleend, waarna hij zich terugtrok op zijn landgoed Collatz bij Belgard in Achterpommeren, waar hij in 1778 stierf.

Bron: Allgemeine Deutsche Biographie, dl. 20 (1884).