Slag bij Coronel

De Slag bij Coronel was een zeeslag tussen Duitse en Britse kruisers in de Eerste Wereldoorlog op 1 november 1914. Coronel is een Chileense havenstad.

Het Duitse kruiser-eskader in Oost-Azië, dat onder bevel stond van vice-admiraal Maximilian Graf von Spee, en tot taak had de Duitse handelsbelangen in dit gebied te beschermen (Duitsland bezat een enclave in China, een deel van Nieuw-Guinea en eilanden in de zuidwestelijke Stille Oceaan) bevond zich ten tijde van het uitbreken van de oorlog (28 juli 1914) in een weinig benijdenswaardige positie. Men kon proberen naar Duitsland door te stoten maar zou dan zeker door de Engelse vloot worden ontdekt. Terugkeren naar China zou leiden tot een Japanse blokkade. De enige optie was de geallieerde economie te treffen door zoveel mogelijk vijandelijke handelsschepen tot zinken te brengen. Half oktober 1914 verzamelden de pantserkruisers Scharnhorst (vlaggenschip) en Gneisenau (beide 11.600 t en uitgerust met 8 21-cm-kanons) en twee lichte kruisers, Nürnberg (3.550 t) en Leipzig (3.250 t) van dit eskader zich bij het geheime trefpunt: het Paaseiland in de Stille Oceaan ten westen van Chili.

De beweeglijkheid van het smaldeel vormde een groot gevaar voor de schepen op de drukke handelsroutes tussen Zuid-Amerika, Australië en Europa. Het was dan ook zaak voor de geallieerden Spee's eskader zo spoedig mogelijk op te sporen en uit te schakelen. Nadat vergeefs gezocht was in het zuidwestelijk deel van de Stille Oceaan omdat Spee daar gesignaleerd zou zijn, ontdekten schepen van de Engelse schout-bij-nacht Sir Christopher Cradock in West-Indië de Duitse kruiser Dresden, die in gezelschap was van een andere Duitse kruiser, Karlsruhe (4.900 t), die in West-Indië al 78.000 t aan geallieerde scheepsruimte tot zinken had gebracht. Cradock achtervolgde ze, maar raakte ze in de Atlantische Oceaan kwijt en meerde af op de Falkland-Eilanden, terwijl Dresden Kaap Hoorn rondde om zich daarna bij Spee aan te sluiten, die het Paaseiland verlaten had en met zijn schepen naar Chili voer om te bunkeren.

Het eskader van Cradock bestond uit het oude linieschip Canopus (13.150 t), de pantserkruisers Good Hope (14.100 t) en Monmouth (9.800 t), de kruiser Glasgow (4.900 t) en de hulpkruiser Otranto (12.124 t), een bewapend koopvaardijschip. Het vermoeden van de Britten, dat Spee zich in het het oostelijk deel van de Stille Oceaan bevond en dat een of beide Duitse schepen zich bij hem zouden voegen, was juist. Glasgow, Monmouth en Otranto werden ter verkenning van de Chileense kust vooruit gestuurd; Cradock volgde zijn schepen op de Good Hope gevolgd door de langzame Canopus. Op 30 oktober ving Glasgow radioberichten van de Duitse kruiser Leipzig op, die zich op ca. 300 km afstand bevond. Omdat geen andere signalen werden gehoord werd de verkeerde gevolgtrekking gemaakt dat het Duitse schip alleen was en een gemakkelijke prooi zou zijn. In plaats van een enkel schip, kreeg Cradock echter op de vroege avond van 1 november ter hoogte van de Chileense kustplaats Coronel het eskader van Spee in zicht.

Cradock liet onmiddellijk keren en stuurde parallelkoers. Een lopend gevecht ontstond. Maar door een manoeuvre van Spee kregen Cradocks schepen een positie opgedrongen, zodanig dat ze in de gloed van de ondergaande zon duidelijk zichtbaar waren, terwijl de Duitse schepen tegen de achtergrond van de donkere kust nauwelijks konden worden waargenomen. Bovendien stond er buitengaats een ruwe zee waarvan de schepen van Cradock de meeste hinder ondervonden. Het Duitse kanonvuur van Scharnhorst en Gneisenau (de Duitse lichte kruisers mengden zich vanwege hun geringere geschutssterkte niet in het gevecht) was superieur aan dat van Cradocks sterkste schip, Good Hope. Daar kwam nog bij, dat Spee eerste klas bemanningen tot zijn beschikking had, die meermalen de door de Duitse keizer uitgeloofde prijs voor scherpschieten in de wacht hadden gesleept, terwijl Cradock het moest doen met reservisten. De gevolgen van deze ongelijke strijd bleven dan ook niet lang uit: even na 7 uur in de avond verwoestte een salvo van Scharnhorst de voorste gevechtstoren van Good Hope en om 7.50 uur raakte een granaat het munitiemagazijn van het Engelse schip waarna dit in een vreselijke explosie, waarbij de vlammen tientallen meters hoog oplaaiden in de golven verdween, Cradock en 900 man met zich meesleurend. Ook Gneisenau, die Monmouth onder vuur nam, hoefde niet lang in te schieten zodat de Britse kruiser de ene na de andere treffer moest incasseren. Het zwaargehavende schip vluchtte in de duisternis van de avond, gevolgd door Glasgow en Otranto, maar werd omstreeks 9 uur door het Duitse eskader ingelopen en tot zinken gebracht. Niemand van de bemanning – 750 zeelieden – overleefde. Glasgow incasseerde vijf zware treffers maar wist met Otranto te ontkomen richting de achtergebleven Canopus. De schepen van Spee kregen 6 onbelangrijke treffers; er waren twee lichtgewonden.

De Duitse keizer was opgetogen, toen hij dit nieuws van de overwinning vernam en besloot 300 bemanningsleden van het eskader te onderscheiden met het IJzeren Kruis. De Duitsers brachten de Britten het eerste verlies in een zeeslag toe in meer dan een eeuw.

Lit.: Marine-Archiv (red.): Der Krieg zur See 1914-1918. Der Kreuzerkrieg in den ausländischen Gewässern. 1. Das Kreuzergeschwader (1922); Weyer, B.: Taschenbuch der Kriegsflotten. XVI. Jahrgang (1915); Koenig, W.: Epic sea battles (1976).