Slag om Stalingrad

Stalingrad, tot 1925 Tsaritsyn geheten en in 1961 omgedoopt in Wolgograd, is een stad in Europees Rusland aan de Beneden-Wolga, en is vooral bekend door de Slag om Stalingrad, een van de beslissende veldslagen van de Tweede Wereldoorlog. De stad telde in 1939 445.500 inwoners.

Het Duitse 6de leger onder Paulus, dat eind aug. 1942 tot aan de Wolga noordelijk van Stalingrad was opgerukt, raakte met zijn rond 280.000 man na het veroveren van een groot deel van de stad eind nov. 1942 door een Russisch tegenoffensief omsingeld. Tot halverwege dec. 1942 werd getracht de Duitse troepen te ontzetten, maar toen dit faalde, Hitler uitbraakpogingen en capitulatie verbood, de bevoorrading vanuit de lucht volledig ontoereikend bleek (dagelijks was 750 ton nodig, terwijl slechts de helft geleverd kon worden), moest Paulus onder de steeds toenemende druk van het Rode Leger capituleren: het grootste deel van zijn troepen op 31 jan., de rest van het leger op 2 febr. 1943. 14.000 man, merendeels gewonden, konden nog tijdig met vliegtuigen worden afgetransporteerd. Aan Duitse zijde sneuvelden ongeveer 146.000 man. Van de rond 90.000 krijgsgevangenen keerden er na 1945 slechts 6.000 uit de Sowjetunie terug.

De aanval op Stalingrad door het Duitse 6de leger en later ook door eenheden van het 4de Duitse pantserleger onder Hoth, leek aanvankelijk succesvol. Hoewel de stad hardnekkig werd verdedigd, werd het grootste deel langzaam maar zeker door de Duitsers veroverd. Doch daar de geschutsstellingen van de Russen aan overzijde van de Wolga lagen, van welke kant 's nachts ook versterkingen werden aangevoerd, konden de Russen, die onder bevel van Zjoekow stonden, niet volledig uit de stad worden verdreven.

Aan Russische zijde speelde bij de strijd om Stalingrad ook de herinnering aan de burgeroorlog van 1920 mee, de strijd tussen "Roden" en "Witten", toen de succesvolle verdediging van de stad onder leiding van Stalin de uiteindelijke overwinning van de Sowjets inluidde.

Op 19 nov. 1942 begon de Russische tegenaanval op de uitgestrekte flanken van de Duitse aanvalsspits, die door Roemeense troepen waren ingenomen. Het zuidwestfront onder generaal Watoetin en het Donfront onder Rokossowski rukten op over de Don en bereikten op 22 nov. Kalatsj. Het Stalingradfront onder Jeremenko stak de Wolga over en maakte, na de Roemenen uiteengedreven te hebben, contact met de Russische troepen die uit het noordwesten waren gekomen. Daarmee was de ring rond het Duitse 6de leger, eenheden van het 4de pantserleger en enkele divisies van de Duitse geassocieerden, gesloten. Generaal Wasilewski coördineerde de gezamenlijke aanval.

Duitse troepen trachtten vanuit het zuidwesten de 'Kessel' (omsingeling) te breken, maar werden uiteindelijk op 21 dec. bij Kotelnikowo gestuit. Toen de Russen op 16 dec. hun offensief naar het westen uitbreidden, ten koste van de Italianen, gingen steeds meer vliegvelden verloren en was ten slotte het lot van het 6de leger bezegeld.

Lit.: Doerr, H.: Der Feldzug nach Stalingrad. Versuch eines operativen Überblickes (1955); Paulus, F.: Ich stehe hier auf Befehl! (1960); Görlitz, W.: Paulus und Stalingrad (1964); Kehrig, M.: Stalingrad. Analyse und Dokumentation einer Schlacht (1974).