Anton von Zach

Anton, Freiherr von Zach, Oostenrijks generaal, * Pest, 14 juni 1747, † Graz, 22 nov. 1826, deed de eerste beginselen van de krijgskunst op aan de academie van de Genie te Wenen, die hij op 16 juli 1765 als cadet verliet. In 1770 als vaandrig overgeplaatst naar infanterieregiment nr. 56, waar hij in vier jaar tijds opklom tot 2de luitenant, kwam Z. kort daarop bij de staf van de kwartiermeester-generaal, daar zijn kennis van de wiskunde niet onopgemerkt was gebleven. Bij het uitbreken van de oorlog met Pruisen in 1778 werd Z. als 1ste luitenant overgeplaatst naar het korps genietroepen en toen de oorlog was beëindigd als hoogleraar in de vestingbouw en hogere wiskunde benoemd aan de militaire academie van Wiener-Neustadt, in welke hoedanigheid hij in 1793 kapitein werd.

In de oorlog tegen de Turken onderscheidde Z. zich met name bij de belegering van Belgrado en keerde, in 1789 majoor geworden, na de veldtocht weer naar de academie terug. Met een door hem in 1793 opgericht geniekorps leverde hij voortreffelijk werk: bij de bestorming van de verdedigingslinies van Mainz (okt. 1795) en bij de beroemd geworden verdediging van Mantua door veldmaarschalk Wurmser (1796). Nadat Z. na de Vrede van Campo Formio bij de generale staf was ingedeeld, leidde hij in 1798 de kartering van de pas verworven Venetiaanse provincies en kwam bij het begin van de veldtocht van 1799, inmiddels luitenant-kolonel (1793) en kolonel (1795) geworden, met het leger naar Italië als chef van de generale staf van Kray, met wie hij de successen van Legnago en Magnano deelde.

Na op 9 juni 1799 tot generaal-majoor te zijn bevorderd, leidde Z. van 5 tot 27 juli het beleg van Mantua en verving, nadat deze gewond was geraakt, generaal markies Chasteler als chef van de generale staf van het Oostenrijks-Russische leger. Voor zijn klinkende prestaties tijdens de Slag bij Novi ontving Z. het ridderkruis van de Maria Theresiaorde en voor zijn inzet bij de Slag bij Genola (4 nov. 1799) werd hem een levenslange toelage toegekend. De door Z. getroffen voorbereidingen voor de Slag bij Marengo (14 juni 1800) leken aanvankelijk gunstig uit te pakken, en het valt hem niet aan te rekenen, dat de keizerlijke troepen uiteindelijk toch een nederlaag leden. Z. zelf geraakte tijdens de slag aan het hoofd van de troepen, die hij tegen generaal Desaix in de strijd geworpen had, in krijgsgevangenschap en werd, nadat hij daaruit was teruggekeerd, aangesteld als hoofd van de cartografische afdeling in Venetië. Onder zijn leiding ontstond de voortreffelijke kaart van het hertogdom Venetië in vier blad.

Aan de veldtocht van 1805 nam Z., die op 1 sept. van dat jaar tot luitenant-veldmaarschalk was bevorderd, als kwartiermeester-generaal van het leger van aartshertog Karl in Italië deel; na de veldtocht werd hij, op 9 jan. 1806, gouverneur van Triest. Voor zijn verdiensten op deze post werd zijn naam verbonden aan infanterieregiment nr. 15 en werd hij onderscheiden met het commandeurskruis van de in 1808 gestichte Leopoldsorde.

Bij de veldtocht van 1809 voerde Z. het bevel over een klein korps in Italië, waarmee hij voor de overmacht van Macdonald van Palma Nuova via de Isonzo, Prewald en Adelsberg naar Kroatië moest terugtrekken, waar hij zich met het korps van banus (markgraaf) Gyulai verenigde.

Na de Vrede van Schönbrunn leidde Z. de vaststelling van de grenzen van de aan Frankrijk afgestane provincie Illyrië, en werd daarna vestingcommandant in Olmütz, waar hij zich in 1813 bijzonder verdienstelijk maakte met de inzet van de landweer. Op 1 mrt. 1825 ging hij als Feldzeugmeister met pensioen.

Z., die reeds op 6 febr. 1801 tot Hongaars baron was verheven, heeft zich ook als auteur van krijgskundige werken onderscheiden; vooral zijn "Vorlesungen über die Feldbefestigung, Angriff und Vertheidigung" (1784), maar ook zijn "Elemente der Manövrirkunst" (1812) genoten alom waardering.

Bron: Allgemeine Deutsche Biographie, dl. 55 (1910).