Karel Cogge

thumb|right|300px|

Tijdens gans de Eerste Wereldoorlog speelden inundaties rond Nieuwpoort  een belangrijke rol.

In de eerste maanden van die oorlog, op een kritiek moment in oktober 1914, leverde Karel Cogge een onmisbare en doorslaggevende bijdrage bij het realiseren van die inundaties. Toen en daar werd de laatste opening gesloten langs waar het Duitse leger alsnog had kunnen doorstoten naar het Zuiden en een beslissing afdwingen. De bewegingsoorlog veranderde in een loopgravenoorlog die vier jaar zou aanslepen.

Biografie
Karel Cogge is op 31 januari 1855 geboren in Veurne als zoon van een werkman, Franciscus Josephus Cogge, en Blondina Justina Lancsweert. In het bevolkingsregister wordt hij ingeschreven als Carolus Ludovicus Cogge.

Op 3 november 1880 huwt hij met Maria Theresia Libbrecht. De inschrijving in het bevolkingsregister ondertekent hij met de naam Cogge Charles. Het bevolkingsregister vermeldt dat hij “heeft voldaan aan de wet op de nationale milicie”. Hij heeft dienst gedaan bij het 2de Regiment Lanciers. Het gezin zal gezegend worden met twaalf kinderen waarvan er tien zeer jong overlijden.

Na zijn legerdienst wordt hij door de Polder Noord Watering Veurne(NWV) aangeworven als werkman

Zijn zoon Camiel was in de Eerste Wereldoorlog beroepsofficier en bracht het later tot kolonel. De dochter Clementine bleef ongehuwd.

Karel Cogge had een zwakke gezondheid. Hij leed aan astma. Op 15 juni 1922 overlijdt hij.

Van de inval in België tot de Slag aan de IJzer
Het Schlieffenplan voorziet een opmars door België om het Franse leger door een omvattende beweging uit te schakelen. Op 2 augustus 1914 vraagt Duitsland vrije doorgang maar België weigert. Op 4 augustus schendt Duitsland de neutraliteit van België die het overigens zelf gegarandeerd had in uitvoering van het Verdrag van Londen (1839). Het Belgisch defensieconcept wordt in werking gesteld. De forten op de Maas bieden heftig weerstand. Het veldleger trekt zich al vechtend terug naar Antwerpen dat omgebouwd was tot een vesting. De vesting Antwerpen speelt de rol van nationaal reduit waar zal gewacht worden op de hulp van Engeland en Frankrijk waartoe ze verplicht zij door dat zelfde Verdrag van Londen (1839).

Franse hulp daagt helemaal niet op en de Engelsen komen te laat en met te weinig. Ondertussen zijn de Duitsers opgerukt tot in Frankrijk. Ze worden gestopt aan de (Marne). Het Duitse leger in het Noorden en de Franse troepen in het Zuiden proberen herhaaldelijk mekaar wederzijds te omvatten op de Westflank. Die manoeuvres zullen in de geschiedenis gaan als de "race naar de zee”. Het front strekt zich geleidelijk uit naar het Westen, tot het uiteindelijk  de zee zou bereiken. Het Belgische leger in Antwerpen dreigt er geïsoleerd te worden en afgesloten van de Franse en Britse bondgenoten. België beslist dat het veldleger Antwerpen zal verlaten en zich naar het Zuiden zal begeven. De Antwerpse vestingtroepen en een deel van het veldleger en van het Britse expeditiecorps steken de grens met Nederland over. Ze worden er als vluchtelingen opgevangen en geïnterneerd. Het veldleger wordt  half oktober ten Zuiden van de IJzer opgesteld  met de opdracht die positie ten allen prijze te houden en zo de Duitse pogingen tot opmars naar het Zuiden een definitief halt toe te roepen.

De stelling aan de IJzer
Het poldergebied langs de Belgische kust en in het bijzonder het gebied ten Zuiden en ten Westen van de IJzer, gekend als de Polder Noord Watering Veurne (NWV), ligt lager dan het niveau van de zee bij hoge tij. Het wordt ontwaterd door bij lage tij verlaten en sluizen in het Sluizencomplex van Nieuwpoort open te zetten. Het terrein onder water zetten om de defensieve stelling ondoordringbaar te maken ligt voor de hand. Dat kan door geen hemelwater meer af te voeren. Dergelijke inundatie vraagt tijd en voldoende regenval. De polder kan ook onder water gezet worden door bij hoge tij verlaten te openen om het zeewater te laten binnen stromen in de polder. Dat is schadelijk voor de landbouwgronden, maar gaat sneller en zal uiteindelijk bij de slag aan de IJzer gedaan worden.

Het Belgische leger is niet onwetend omtrent inunderen. De verdediging van het reduit Antwerpen steunde onder meer op onderwaterzettingen met zoet water. Een stafofficier van het Groot Hoofdkwartier van het Belgische leger, Kapitein-commandant Nuyten, bestudeert de mogelijkheden om te inunderen in steun van de operaties aan de IJzer. Op 13 oktober reeds vroeg hij hoofdsluiswachter Dingens van het sluizencomplex van Nieuwpoort of de streek ten Oosten van de IJzer (de rechter oever) onder water kon gezet worden. Dingens reageerde afwijzend.

Op 17 oktober 1914 al stelde Kapitein Thys Robert een beperkte inundatie voor om de verdediging van de IJzer tussen Nieuwpoort en Sint Joris te versterken door de verlaten van het Scheursas op de Kreek van Nieuwendamme te openen. Op 21 oktober ‘s avonds opende een geniedetachement vergezeld van Hendrik Geeraert die verlaten. Op 22 oktober 's middags stond de Nieuwlandpolder, het gebied tussen de Kreek en de IJzer, van Nieuwpoort tot Sint Joris onder water.

Raadgever van het Belgisch Leger
Ondertussen was op 18 oktober de Slag aan de IJzer van start gegaan met Duitse aanvallen van Nieuwpoort tot Diksmuide. De volgende dag slaan de Duitsers in de bocht van Tervate een loopbrug over de IJzer en ze vormen er op de linkeroever een bruggenhoofd. De situatie wordt kritiek voor de Belgische verdediging. De troepen moeten zich terug trekken achter de verhoogde spoorwegberm Nieuwpoort-Diksmuide. De spoorwegberm zal na de oorlog bekend worden als Frontzate.

Op 25 oktober geeft de legerleiding opdracht aan Kapitein-commandant Nuyten de mogelijkheid te onderzoeken een inundatie te stellen om de stelling te versterken. Kapitein-commandant Nuyten had al de effecten van een inundatie gezien bij de onderwaterzetting van de Nieuwlandpolder op de rechteroever van de IJzer. Hij had ook tijdens een verkenning gezien dat de verhoogde spoorwegberm een rol kon spelen. Hij kon evenwel die kennis niet direct nuttig gebruiken omdat hij niet op de hoogte was van het hydrografisch systeem van de Polder Noord Watering Veurne (NWV) of van de rol van het Sluizencomplex van Nieuwpoort. Op zoek naar informatie daarover wou hij de ingenieur van de waterwegen of het sluizenpersoneel raadplegen. Het sluizenpersoneel was echter op 19 oktober door het leger weg gestuurd en andere bevoegde mensen waren evenmin vindbaar.

Het toeval zal hem in contact brengen met Karel Cogge. Een beheerder van de NWV, Emeric Feys, schoof de opzichter Karel Cogge (geen sluiswachter zoals verkeerdelijk wordt beweerd) van de Noord Watering Veurne (NWV) naar voor als de man die bekwaam was de nodige inlichtingen te geven. De werkman Karel Cogge was in 1894 opzichter geworden, belast met de controle van de waterlopen van de Polder Noord Watering Veurne, waarvan de initialen NWV op zijn pet prijken. Gedurende dertig jaar dienst had hij een uitgebreide kennis op gedaan van het ingewikkeld waternet van Veurne Ambacht zoals het gebied van de Noord Watering Veurne (NWV) gemeenzaam ook genoemd wordt.

Het plan voor onderwaterzetting
thumb|right|300px| right|500px|

Karel Cogge werd op zondag 25 oktober ontboden op het hoofdkwartier van het leger in het stadhuis van Veurne. Hij heeft daar een gesprek met Kapitein-commandant Nuyten, in het West-Vlaams. Karel Cogge bevestigde desgevraagd dat de streek tussen de IJzer en de spoorweg kan onder water gezet worden mits het toe stoppen van de duikers onder de spoorwegberm. Hij wijst de overlaat van de Noordvaart aan (ook Veurne Ambacht verlaten genoemd) als voor de hand liggende plaats om bij hoge tij de schuiven open te zetten en het zeewater te laten binnen stromen. Via die verlaten wordt immers de ganse Polder Noord Watering Veurne (NWV) ontwaterd en de schuiven hebben een groot debiet en staan in directe verbinding met het onder water te zetten gebied. Kapitein-commandant Nuyten wees dat voorstel van de hand omdat die overlaat in het zicht van de vijand lag en die zou misschien de bedoeling van handelingen aan die overlaat kunnen gissen waardoor de ganse operatie in gevaar kon komen.

Daarop stelt Karel Cogge voor het Sas van de Oude Veurnevaart (ook Oud Veurnesas, Kattesas of Spaanse Sas genoemd) te gebruiken. Dat sas ligt op zowat 900 meter stroomafwaarts van het sluizencomplex en was meer aan het zicht van de Duitsers ontrokken. Het zeewater zou dan de Oude Veurnevaart (ook Arkevaart genoemd) binnen stromen, door de duiker (die nu niet meer bestaat) onder de Veurnevaart in de Koolhofvaart en verder via de Slijkvaart en de Grote Beverdijk het land onder water zetten.

Er moest wel een nooddijk gebouwd worden tussen de dam op de Koolhofvaart en de dijk van de Veurnevaart om te beletten dat de eigen stellingen West van de spoorweg onder water zouden komen. Verder gaf Karel Cogge gedetailleerde informatie over de duikers onder de spoorwegberm en grachtmondingen die moesten afgedamd worden, het te verwacht debiet zeewater langs de Veurne Ambacht verlaten en langs het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ), de hoogte van de onderwaterzetting. Het plan wordt besproken met andere stafofficieren en aan Koning Albert I voorgelegd die het goedkeurt en dezelfde dag op 25 oktober om 16 uur worden orders gegeven voor de uitvoering.

Op verkenning
Dezelfde dag nog, 25 oktober, gaat Karel Cogge met Kapitein-commandant Victor Jamotte en Kapitein Thys Robert op verkenning. Hij brengt hen naar de spoorwegbrug over de Veurnevaart en toont en legt uit hoe de dam op de Koolhofvaart moet verhoogd en verlengd worden naar de Veurnevaart toe.

De volgende dag, 26 oktober om 6 uur wordt Karel Cogge afgehaald door Kapitein-commandant van de genie Victor Jamotte en Luitenant Grégoire voor een lange verkenningstocht naar de duikers onder de spoorweg die moesten afgedamd worden. Tijdens die tocht worden ze verrast door een Duits artilleriebombardement. Rond de middag zijn ze terug in Veurne.

Aan het Sas van de Oude Veurnevaart
Op 26 oktober ’s avonds wordt Karel Cogge afgehaald om zoals beslist was het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ) open te zetten. Tijdens de nacht, om de Duitsers niet te laten merken wat men van plan was en vermoedelijk ook omdat de nacht bescherming bood tegen waarneming en dus ook tegen gericht vuur. Tijdens hun tocht, deels per auto en deels te voet, vallen Karel Cogge en zijn gezellen weer onder artillerievuur. Om 2 uur in de nacht (het is dan 27 oktober), te voet op weg naar het sas, geeft Karel Cogge aanwijzingen voor een afdamming aan de Coupe-gorge, in de buurt van de Arkebrug.

Om 2 uur 30 bereiken ze het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ). Dat sas is in feite een schutsluis die reeds jaren lang alleen nog gebruikt werd om te spuien. Het sas heeft twee benedendeuren elk met twee vleugels: een vloeddeur (ook sasdeur genoemd en in sommige bronnen voordeur) en een ebdeur (ook steekdeur genoemd). Als bovendeur is er alleen een steekdeur. Om zeewater te steken in de Oude Veurnevaart (Arkevaart) moeten bij vloed de vloeddeuren open gezet worden en de ebdeuren los gemaakt. De vloeddeuren moeten in de deurkassen in de wand van de sluis vast gelegd worden om te beletten dat ze hun normale rol spelen: dicht slaan bij rijzend water om het achterland te beschermen. De ebdeuren moeten los gemaakt worden zodat ze bij vloed opengaan onder druk van het stuwende water en bij afgaande tij onder druk van het terug vloeiend water sluiten en het water in de vaart en het achterliggend land ophouden. Echter, de vloeddeuren waren niet voorzien van haken of enig andere inrichting om ze vast te leggen. Na enige tijd sloegen ze dicht zoals men kon verwachten en het was dan onmogelijk ze te openen tegen de druk in van het zeewater.

Nogmaals aan het Sas van de Oude Veurnevaart
Dezelfde dag, 27 oktober in de namiddag werd Karel Cogge afgehaald door Kapitein Thys Robert. Om 2 uur staan ze weer het Sas van de Oude Veurnevaart. Ze zijn vergezeld van twee andere officieren en van enkele soldaten, voorzien van touwen, bijlen, houwelen. De vloeddeuren werden geopend en stevig verankerd in hun kassen met behulp van de touwen. Om kwart na zes kwam de vloed op en gingen de steekdeuren vanzelf open. Kapitein Thys Robert en Karel Cogge keerden terug naar Veurne, maar niet zonder langs de afdamming op de Koolhofvaart te gaan om te controleren of alles werkt zoals voorzien. Om 11 uur 30 waren ze terug in Veurne. De zee kon nu haar werk doen. Bij elke hoge tij zou het zeewater in de polder stromen en bij eb door de toeslaande steekdeuren daar opgehouden worden.

Het einde van de Slag aan de IJzer
Op 29 oktober in de namiddag besliste het Groot Hoofdkwartier na veel aarzelen toch de schuiven van de verlaten van Noordvaart op te halen om zeewater te steken en de geplande inundatie te realiseren. De toestand aan het front was hachelijk geworden en de inundatie strekte zich nog maar uit tot de steenweg Ramskapelle-Schoorbakke (de Hemmestraat). Het debiet van het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ) en dat van de duiker onder de Veurnevaart was immers beperkt. De Noordvaart verlaten zouden een veel groter debiet toelaten.

De schuiven van de verlaten van de Noordvaart (de Veurne Ambacht verlaten) ophalen was een gevaarlijke en risicovolle onderneming. Het sluizencomplex lag in het niemandsland. Het was niet bezet door de Duitsers, maar naar men kon verwachten hadden ze er wel zicht op. Elke activiteit rond de sluizen kon hun argwaan wekken zodat ze zich zouden realiseren wat hun troepen die de IJzer over gestoken hadden stond te wachten. Ze konden dan ook de ganse operatie beletten door waargenomen indirect vuur en rechtstreeks vuur af te geven op de mannen die de schuiven bedienden op de (destijds) verhoogde passerel.

Bij de Veurne Ambacht verlaten komen was niet eenvoudig. De Fransen hadden niet alleen het sluizencomplex vrij gegeven. Meer nog, ze hadden de brug over de Veurnevaart opgeblazen zodat de Noordvaart verlaten maar bereikbaar waren door over de deuren van de Veurnesluis te lopen. Een kleine ploeg onder leiding van Kapitein Umé en vergezeld van Hendrik Geeraert en beschermd door een peloton karabiniers-wielrijders haalde in de nacht van 29 op 30 oktober de schuiven van de acht kokers op bij hoog water. Zes uur later kwamen ze terug om ze weer neer te laten bij laag water. Het niveau in de vaarten en sloten was aanvankelijk al redelijk hoog door de vele regen en omdat sinds het vertrek van het sluizenpersoneel op 19 oktober geen water meer afgevoerd was. Daarenboven was het niveau merkelijk gestegen door de aanvoer gedurende de twee voorgaande nachten van zeewater langs de Oude Veurnevaart (Arkevaart). Ook in de nacht van 29 op 30 oktober bleef via het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ) zeewater binnen stromen en bij de volgende hoge getijden zal dat verder gaan. De avond van 30 oktober bereikte de inundatie Stuivekenskerke. In de nacht van 30 op 31 oktober werden nogmaals de schuiven van de Veurne Ambacht verlaten gelicht en nadien weer neer gelaten. De inundatie was totaal. De Duitse troepen moesten zich met grote verliezen terug trekken naar de rechter oever van de IJzer.

De bijdrage van Karel Cogge
Karel Cogge was dan wel een eenvoudig en weinig geschoold man die alleen de plaatselijke taal sprak, hij blijkt tevens een sterke persoonlijkheid geweest te zijn die overtuigd van zijn vakkennis confereert met de hoge stafofficieren van het Grote Hoofdkwartier van het Belgische Leger, onbeschroomd uitleg geeft en doordachte voorstellen formuleert.

Ondanks zijn leeftijd en wankele gezondheid was hij de daaropvolgende dagen dag en nacht beschikbaar en bereid zijn leven te riskeren. Hij gaat twee keer mee op verkenning (het lijkt eerder dat hij de leiding nam van de verkenning) en valt een paar keer onder artillerie vuur maar laat zich niet afschrikken. Hij had zich kunnen beperken tot een “verkenning op kaart” en de verkenning op het terrein had hij kunnen overlaten aan de beroepsmensen: de officieren.

Hij werkt twee nachten persoonlijk mee om water te steken langs het Sas van de Oude Veurnevaart (Spaanse Sas ). Hij had zich kunnen beperken tot een theoretische uitleg of in elk geval tot de eerste poging.

Hij maakt van elke gelegenheid gebruik om aanwijzingen te geven en te controleren of hij goed begrepen werd en alles gedaan werd zoals het moest.

Kortom, Karel Cogge leverde niet alleen een cruciale bijdrage. Hij was in alle opzichten een bewonderenswaardig man.

Eerbewijzen en blijken van erkenning
|right|400px| Voor zijn bijdrage aan de inundatie werd Karel Cogge het Kruis van Ridder in de Leopoldsorde verleend. Het juweel van deze eervolle onderscheiding werd hem op 4 november 1914 op het stadhuis van Veurne door koning Albert I persoonlijk opgespeld.

Bij koninklijk besluit van 1 september 1920 ontving hij de IJzermedaille “als een betuiging van erkentelijkheid om de onschatbare diensten door hem bewezen en die op schitterende wijze bijgedragen hebben tot het succes van onze wapens”.

Kapitein-commandant Thys en Kapitein-commandant Nuyten spraken na de oorlog in de meest lovende bewoordingen over Karel Cogge.

In 1919, bij een bezoek aan Veurne, merkte Koning Albert I te midden van het publiek Karel Cogge op. Hij liet hem bij zich komen om hem de hand te drukken.

Op 30 oktober 1920 werd hij samen met Hendrik Geeraert  van Nieuwpoort door de “Ligue du Souvenir” in de Parkschouwburg te Brussel gehuldigd.

Op 31 december 1920 werd hij als toezichter van de Polder Noordwatering Veurne (NWV) op pensioen gesteld. In mei 1922 werd hem na tussenkomst van Koning Albert I een jaarlijks pensioen van 3000 frank toegekend. Helaas, één maand later, op 15 juni 1922 overlijdt hij. Hij werd 67 jaar. Tien dagen voordien op 5 juni werd hij door Koning Albert I bij de inhuldiging van een van de vele demarcatiepalen in Diksmuide bij zich geroepen en in het bijzijn van Admiraal Ronarc’h gefeliciteerd.

Op 19 juni 1922 werd hij plechtig begraven. Hij werd opgebaard in het stadhuis van Veurne waar stadsgenoten, scholen, maatschappijen, en belangrijke autoriteiten zoals de vertegenwoordiger van de Koning hem een laatste hulde brachten. Hij werd begraven op de stedelijke begraafplaats in de Oude Vestingstraat. De liggende steen heeft een bronzen haut-reliëf met het hoofd van Karel Cogge in zijaanzicht. De rest van het graf is ingenomen door een tekst:

BID VOOR DE ZIEL VAN

KAREL-LODEWYK COGGE

TOEZIENER DER NOORDWATERING VAN VEURNE

GERIDDERD IN DE LEOPOLDSORDE EIGENHANDIG

DOOR ZYNE MAGESTEIT (sic) KONING ALBERT

WEGENS ZYN ONONTBEERLYKE DOELMATIGE

MEDEWERKING AAN DE OVERSTROOMING VAN

DEN YZER BINST DEN WERELDOORLOG 1914-1918

GEBOREN TE VEURNE DEN 31 JANUARI 1855

EN ALHIER OVERLEDEN DEN 15 JUNI 1922

In Veurne werd een laan naar hem genoemd.

Op 7 augustus 1927 werd in de Noordstraat een bronzen borstbeeld van hem, gemaakt door Juliaan Lagae, onthuld onder massale belangstelling en in het bijzijn van talrijke en hoge burgerlijke en militaire autoriteiten waaronder Kapitein-commandant Nuyten die ondertussen Kolonel was geworden. In zijn toespraak zei Kolonel Nuyten: “Ik breng hulde aan Karel Cogge, de redder van het Leger”.

Op het stadhuis van Veurne hangt een geschilderd portret van Karel Cogge.

The Outsider-Coast, een Nieuwpoortse evenementen organisator, heeft een van haar boten Karel Cogge gedoopt. Op hun website stellen ze: naar “de sluiswachter die verantwoordelijk was voor de onderwaterzetting van de IJzervlakte tijdens de Eerste Wereldoorlog”, daarmee een oude foute voorstelling bevestigend.

Referenties
Bauwens Jacques, “De IJzer. Het ultieme front 1914-1918'', 2008, ISBN nummer: 9789058265265

Thys, Robert, kapitein-commandant, Nieuport 1914-1918 Les inondations de l’Yser et la Compagnie des Sapeurs-Pontonniers du Génie Belge, Paris/Liège/Londres, Levrault/Henri Desoer/Constable and Co, 1922

Leper, J., Kunstmatige inundaties in Maritiem Vlaanderen 1316-1945, Michiels, Tongeren, 1957 (327 p.)

Van Pul, Paul, Oktober 1914, Het koninkrijk gered door de zee, De krijger, Erpe, 2004 (371 p.) ISBN nummer: 9058681351

Vols, Jos, De overstromingen in de IJzerstreek, Heemkring Bachten de Kupe, v.z.w., 1964, (28 p. )

West-Vlaamse gidsenkring-Afdeling Westhoek, Infoblad 2010 – 3

Foto’s Wateringen en WO I inundaties rond Nieuwpoort