Grigorij Potemkin

Grigorij Alexandrowitsj Potemkin (spr. uit Patjomkin, ook geschreven Potjomkin), graaf 1774, vorst van Taurië 1776, Russisch veldmaarschalk, * Tsjisjewo (gouvernement Smolensk), 24 sept. 1739, † Jassy, 16 okt. 1791, trad als vaandrig toe tot de cavalerie van de Garde, mocht zich in de gunst van de tsarina Catharina de Grote verheugen en werd al spoedig tot kolonel bevorderd. Werd in 1768 kamerheer en onderscheidde zich in 1776 in de oorlog tegen de Turken zodanig, dat hem de benoeming tot generaal-adjudant deelachtig werd, weldra ook die van vice-president van het.oorlogscollege, opperbevelhebber van het leger, gouverneur-generaal van de zuidelijke provincies, en van grootadmiraal van de Zwarte Zee. In 1776 verleende keizer Joseph II hem de waardigheid van vorst (in het Nederlands vaak vertaald als "prins") van Oostenrijk.

P. verrijkte zich schaamteloos; hij was kind aan huis aan het hof en oefende een grote invloed uit op de tsarina, hoewel het hem niet ontbrak aan politieke en diplomatieke bekwaamheden. Succesvol waren bijv. de door hem geëntameerde legerhervormingen, de bouw van een Zwarte Zeevloot, de stichting van Cherson, Jekaterinoslaw enz. Ook de verovering van de Krim (vandaar "Tawritsjewikij" – de Tauriër) was voor het grootste gedeelte zijn verdienste.

Tijdens de Tweede Turkse Oorlog (1787) nam P. het opperbevel in handen en slaagde er in 1788 in Otsjakow te veroveren, en in 1789 Bender. Waar anderen in ongenade vielen, bleef P.'s relatie met de tsarina ondanks de nodige meningsverschillen steeds uitstekend. Naar P. is o.m. een pantserkruiser (&rarr; Potemkin (pantserkruiser)) genoemd, die bij de revolutie van 1905 in Rusland een belangrijke rol speelde. Sergej Eisenstein heeft er een inmiddels klassieke film "Pantserkruiser Potemkin" aan gewijd (1925).

Lit.: Brückner, A.: Potemkins Glück und Ende (1870); Sebag-Montefiore, S.: Catherine the Great's Imperial Partner (2005).