Demarcatiepalen

thumb|200px|Demarcatiepaal te Ramskapelle

Een demarcatiepaal, ook “frontpaaltje” genoemd, is een gedenksteen die in Frankrijk en België bij benadering aangeeft tot waar de Duitse legers opgerukt zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog. In totaal werden 118 demarcatiepalen geplaatst. Vierennegentig palen hebben de jaren overleefd: negentien in België en vijf en zeventig in Frankrijk.

Initiatiefnemers
Na de wereldoorlog vatte men het idee op om langs de frontlijn als herinnering een heirbaan aan te leggen, een idee dat echter niet realiseerbaar bleek. De Franse beeldhouwer en oud-strijder Paul Moreau-Vauthier ontwierp in de plaats daarvan gedenktekens om op grote wegen langs de oude frontlijn te plaatsen.

Het idee werd uitgevoerd en betaald door de Touring Club de France (TCF), de Touring Club de Belgique en de Ypres League, een Britse vereniging van oud- strijders en sympathisanten. Voor België plande de Touring Club de Belgique zestien paaltjes, en de Ypres League plande er twaalf.

Uitzicht
De demarcatiepalen zijn 1,25 meter hoge roze granieten gehouwen stenen. Bovenaan wordt een soldatenhelm afgebeeld, rustend op een lauwerkrans met daarop de naam van de frontsector. Op elke hoek onderaan is een granaat afgebeeld, aan de linkerkant een veldfles en aan de rechterkant een gasmasker. Er bestaan vier verschillende types.

In Frankrijk zijn alle paaltjes van hetzelfde type. Ze beelden een Franse adrianhelm af met de letters RF (République Française) en het opschrift luidt:"Ici fut repoussé l'envahisseur, 1918".

In België plaatste men de drie verschillende types, Belgische, Britse en Franse, naargelang de sector aan het front en de nationaliteit van de soldaten die er streden. Het Belgische type heeft een Belgische adrianhelm met een leeuwenkop. Het Britse type beeldt een Britse brodiehelm af. In België luidde het meestal drietalig opschrift: "Hier werd de overweldiger tot staan gebracht - Ici fut arrêté l'envahisseur - Here the invader was brought to a standstill"

Plaats
De palen staan op markante punten van Nieuwpoort aan de Noordzee tot Moosch in de Elzas. Voor het uitkiezen van de locaties werd beroep gedaan op maarschalk Pétain en zijn staf, de Belgische legerleiding, de Ypres League. Soms koos men voor een compromis omwille van symboliek en zichtbaarheid. In Frankrijk werden 96 stenen opgericht ongeveer op het front van 1918. In België werden 22 palen opgericht. Tien Belgische palen verwijzen naar de Slag aan de IJzer van oktober 1914. Zes Franse palen rond Boezinge en de Kemmelberg herinnerden aan de Duitse terreinwinst na de gasaanval van 22 april 1915. Zes Britse palen staan in de Ieperboog ongeveer op het front van midden 1918.

De eerste paal werd op 5 juni 1922 geplaatst in Diksmuide in bijzijn van Koning Albert I en Admiraal Ronarc'h.

Latere gebeurtenissen
In de lopen der jaren bleven niet alle palen op hun originele locaties staan. Ze werden soms wat verplaatst, onder meer om praktische redenen.

Drie Belgische palen zijn verdwenen, vermoedelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van 17 Belgische paaltjes liet de Duitse bezetter het drietalig opschrift "Hier werd de overweldiger tot staan gebracht - Ici fut arrêté l'envahisseur - Here the invader was brought to a standstill" weghouwen. Twee palen, in Oud Stuivekenskerke en Ramskapelle, bleven onopgemerkt. In Ramskapelle naar men zegt omdat een landbouwer de paal onder een hoop stenen verborgen had.

In 1991 liet de Touring Club van België, op aandringen van het stadsbestuur van Nieuwpoort op de drie palen op het grondgebied van de stad (aan de Witte Brug, de Westendelaan en de Lombardsijdestraat)  het Nederlandstalig opschrift  aanbrengen “Hier werd de overweldiger tot staan gebracht”. Op de andere vlakken staat “1914” en “1918”.

Externe links
Demarcatiepaal

Demarcatiepalen

Demarcatiepaal

Demarcationstones

Bornes Vauthier