Plan XVII

Het aanvalsplan Plan XVII was de Franse pendant van het Duitse Schlieffenplan en werd in de zomer van 1913 opgesteld. Het beoogde bij het uitbreken van een oorlog met Duitsland een massaal offensief dwars door de Duitse provincie Elzas-Lotharingen in de richting van het Duitse Rijnland.

In het plan werd al rekening gehouden met een Duitse opmars door België. Wel bestond onzekerheid over de vraag, hoe ver de Duitse rechtervleugel zich naar het noorden zou uitstrekken, maar men meende, dat deze de Belgische Maas niet zou overschrijden. Op grond hiervan voorzag het plan in een opmars in twee groepen: een zuidelijke groep (1ste en 2de Franse leger) in het gebied Belfort – Épinal - Nancy) en een noordelijke groep (5de Franse leger) ten westen van de Maas onder Verdun en bij Hirson. Het 3de Franse leger moest bij Verdun voor de verbinding zorgen. Verder moest als strategische reserve achter de rechtervleugel van het 3de leger het 4de tussen Gondrecourt en Bar-le-Duc gereedstaan.

Voor de uitvoering van de operatie waren twee scenario's voorzien. Als de Duitsers de Belgische neutraliteit respecteerden en met hun rechtervleugel langs de Belgisch-Franse grens oprukten, zou de Franse zuidelijke groep met zijn hoofdmacht een aanval uitvoeren in de richting van Saarburg en Mörchingen, terwijl de uiterste rechtervleugel vanuit Belfort via Colmar Straatsburg aan zou vallen, en de noordelijke groep naar Diedenhofen oprukte om de Duitse strijdmacht naar het noorden terug te dringen. Het 3de en 4de Franse leger moesten de heuvels van de Maas verdedigen; later moest het 3de Franse leger optrekken naar Metz, en het 4de Franse leger de bescherming van de flank overnemen.

Maar in het geval van een Duitse opmars door België, wat waarschijnlijker werd geacht, was de volgende wijziging van het aanvalsplan voorbereid: de noordelijke groep moest zich groeperen langs het front Mouzon – Mézières, het 4de Franse leger moest inschuiven tussen het 3de en het 5de en oprukken in noordwestelijke richting naar de streek rond Sainte-Menehould. Vervolgens moesten de drie legers in de richting van de lijn Arlon-Neufchâteau – Gedinne aanvallen. De taak van de zuidelijke groep bleef onveranderd. Het Engelse expeditiecorps zou zich in de omgeving van Le Cateau – Cambrai opstellen en zich bij de aanval van de Franse linkervleugel aansluiten.

De Franse opperbevelhebber, generaal Joffre, had het gewijzigde aanvalsplan reeds op de avond van de 2de aug. 1914 in gang gezet, d.w.z. voor het begin van de Belgische neutraliteitsschending door Duitsland. Het staat vast, dat het Franse leger na het beëindigen van de opmars met de linkervleugel aan de Belgische grens wachtte, klaar om aan te vallen, om op het eerste teken van een schending van de Belgische neutraliteit door de Duitsers binnen te rukken. Het voornemen, met de aanval pas dan te beginnen, als de aanwezigheid van een Duitse troepenconcentratie bij Aken werd vastgesteld, liet men op aandringen van Engelse zijde varen. Dit was echter niet het gevolg van bezwaren van volkenrechtelijke aard, maar alleen daarom, omdat uit nader verkegen inlichtingen bleek, dat het Belgische leger zich zou keren tegen degene, die als eerste de neutraliteit van dit land zou schenden.

Aan strijdlust bij de Fransen geen gebrek, maar onjuiste of te late informatie over de vijandelijke sterkte en bewegingen, en het onvermogen om te anticiperen op de strategie van de opponent deden Plan XVII meteen al mislukken toen het Franse offensief in de Elzas en in Lotharingen vastliep. Het kon na een maand oorlog al definitief worden opgeborgen.

Bron: Der Grosse Brockhaus, 1935, e.a