Gedenkteken Belgische IVde Legerafdeling (Wulpen)

right|thumb|200px

right|thumb|200px|De monumentale gedenksteen

right|thumb|200px|Gedenkzuil

right|thumb|200px|Een der gedenkplaten van het 18de Linieregiment

right|thumb|200px|Koning (Rex) Abert ("A") 

right|thumb|200px|Wit marmeren rotsblok

Het Gedenkteken voor de Belgische IVde legerafdeling is een oorlogsmonument voor de gevallenen van de 4de Legerafdeling of divisie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het is gelegen langs de Veurnekeiweg (N39), op ca. 1100m ten NO van de kerk van Wulpen. (51.1081° NB  2.711000° OL)

De IVde Legerafdeling
De IVde Legerafdeling was een overwegend Franstalige divisie. In augustus 1914 was ze ingezet bij de vesting Namen.

Tijdens de Slag aan de IJzer, in oktober 1914, verdedigde de divisie het front tussen Tervate en Kaaskerke. Van eind 1914 tot begin 1917 verdedigde de IVde Legerafdeling vooral het noordelijke deel van het IJzerfront. Haar kantonnementen waren in Wulpen. In mei-juni 1917 was de divisie actief in de sector Steenstrate. In april 1918 vocht de divisie in de omgeving van Merkem waar de Belgen een Duitse aanval afsloegen. Ook tijdens het bevrijdingsoffensief van september 1918 werd de IVde Legerafdeling ingezet.

De divisie bestond uit het 4de, 8ste, 10de, 13de, 18de, 19de, 20ste Linieregiment, een Wielrijderscompagnie, een Artilleriecommando, het 10de en 16de Artilerieregiment, een Genieregiment, het 1ste Lanciersregiment, een transporteenheid en een administratie eenheid.

Ontstaan
Tijdens de oorlog al had de commandant van de IVde Legerafdeling, luitenant-generaal Michel, het idee opgevat in Wulpen een monument op te richten voor de IVde Legerafdeling. Nog tijdens de oorlog werden de eerste bouwstenen voor dit monument samengebracht: stenen uit het puin van Nieuwpoort en marmeren brokstukken uit de hallen van Ieper.

Het monument werd in 1919 opgetrokken door het toenmalige Ministerie van Oorlog. De onthulling had plaats op 11 juli 1920, in aanwezigheid van Koning Albert I die een rede hield in het Frans én in het Nederlands.

Het monument is eigendom van de Vlaamse Gemeenschap, net zoals het Koning Albert I Monument in Nieuwpoort. Het werd in 1997-1998 volledig gerestaureerd door de Regie van de Gebouwen. Sedert 2009 is het een beschermd monument.

Beschrijving
Het monument bestaat uit een monumentale gedenksteen voor de IVde Legerafdeling, gedenkplaten voor de onderscheiden regimenten van de divisie, in het midden, de gedenkzuil voor de commandant van de legerafdeling Baron A.E. Michel du Faing d’Aigremont en vooraan een marmeren rotsblok met daarop twee gedichten.

De monumentale gedenksteen voor de IVde legerafdeling is een ontwerp van architect Georges Hendrickx die als korporaal diende in het 4de Régiment du Génie van de divisie. De versieringen in vlakreliëef zijn het werk van Louis Jacquemotte, een beeldhouwer van Huy die diende als soldaat in het 18de Régiment de Ligne. Aanvankelijk waren de opschriften van het monument alleen in het  Frans. Het opschrift, Aan de gesneuvelden der IVe legerafdeeling (sic) werd later toegevoegd. Op de rechterzijkant staat: Ce monument a été élevé à l'initiative du lieutenant général baron Michel commandant de la IV D.A. Op de linkerzijkant staat: Dit monument werd opgericht op eerste voorstel van luitenant generaal baron Michel bevelhebber der IV L.A. Ook de archtect wordt vermeld.

De 36 rechtopstaande en 9 liggende gedenkplaten voor de onderscheiden regimenten en andere eenheden vermelden per eenheid de namen van de gesneuvelde militairen, onderverdeeld naar rang en alfabetisch gerangschikt.

De gedenkzuil voor de commandant van de legerafdeling Luitenant-Generaal Michel werd pas in 1932 onthuld na zijn overlijden op 15 juin 1931. In 1921 was hij als baron du Faing d'Aigremont in de adelstand verheven om zijn schitterend gedrag als commandant van de IVde Legerdivisie tijdens de oorlog. Generaal Michel, maakte zich ook verdienstelijk door zijn inspanningen om Veurne te behoeden voor vernielingen door de Duitse artillerie. Daartoe had hij orders uitgevaardigd om het militair gebruik van de stad te beperken. Hij wordt daarvoor op de Appelmarkt van Veurne met een gedenkplaat geëerd.

In het wit marmeren rotsblok vooraan in het park zijn twee gedichten gebeiteld, het eerste van A. Rodenbach, het tweede van E. Verhaeren.

“ Doch wees getroost, zie 't oosten bloost

En Vlaand'rens zonne gaat aan 't dagen.

Vlaanderen den Leeuw! Tril, oude toren

En paar uw lied met onze koren.

Zing: ik ben Roeland, 'k kleppe brand

Luide triomfe in Vlaanderland!”

A. Rodenbach

“Mais je ne veux pas, moi, que l'on voile vos noms clairs,

Vous qui dormez là-bas dans un sol de bataille

Où s'enfoncent encore les blocs de la mitraille

Quand de nouveaux combats opposent leurs éclairs

Je recueille en mon coeur votre gloire meurtrie

Je renverse sur vous les jeux de mes flambeaux

Et je monte la garde autour de vos tombeaux

moi qui suis l'avenir, parce que la Patrie. “

E. Verhaeren

Bronnen

 * Onroerenderfgoed; relict 481


 * Onroerenderfgoed; relict 201451


 * gedenkplaat Luitenant –Generaal baron Michel in Veurne


 * Paneel bij het Monument IVe Legerafdeling te Wulpen, geplaatst door de Regie der Gebouwen


 * VANACKER L., “Generaal Michel, de redder van Veurne?”, in: “De Gidsenkring Westhoek”, 2002, nr. 3.