Operatie Weserübung

Operatie Weserübung (Duits: "Unternehmen Weserübung") was de Duitse inval in Denemarken en Noorwegen die begon op 9 april 1940 en eindigde met de capitulatie van Noorwegen op 10 juni 1940. De tegenstand in Denemarken was te verwaarlozen; na enkele uren van onbeduidende schermutselingen capituleerde dit land reeds op de eerste dag.

De Duitse Wehrmacht legde het in een speciaal bulletin als volgt uit:

"Dinsdag 9 april 1940. Extra bulletin! Om op te kunnen treden tegen de Britse schending van de neutraliteit van Denemarken en Noorwegen, zal de Duitse Wehrmacht deze staten gewapenderhand beschermen. Hiertoe zijn hedenmorgen sterke Duitse krachten van alle onderdelen van de Wehrmacht beide landen binnengerukt of daar geland. Ter bescherming van deze operaties zijn uitgestrekte mijnenvelden gelegd."

Het Duitse offensief kwam voor Noorwegen als een verrassing, ondanks geruchten dat een aanval op handen was. Men vertrouwde blindelings op hulp van de sterke Britse vloot. Op 9 apr. 1940, kort na middernacht, ging de Duitse operatie, onder opperbevel van generaal v. Falkenhorst, van start. Omdat de Engelsen hun vloot juist bij Noorwegen hadden weggehaald om de Duitse vloot weg te lokken, konden de Duitsers vrijwel ongehinderd aanvallen op verschillende plaatsen langs de Noorse kust uitvoeren. Het vlooteskader dat Oslo moest bezetten, stuitte evenwel op hevige Noorse weerstand door kustbatterijen langs de Oslofjord, waardoor de Duitse kruiser Blücher tot zinken werd gebracht, en toen de Duitsers er eindelijk in slaagden Oslo te bereiken, hadden koning en regering al de wijk naar het noorden genomen. De Duitsers eisten al om vijf uur 's morgens dat Noorwegen zou capituleren, doch de autoriteiten wezen dit van de hand, wat later die dag door koning en regering werd bevestigd. Deze verklaarden dat de oorlog zou worden voortgezet, desnoods vanuit het buitenland. In de loop van de eerste dag van de invasie slaagden de Duitsers erin een aantal belangrijke kuststeden te veroveren. Ze landden in Oslo, Kristiansand, Bergen, Stavanger, Trondheim en Narvik. De vliegvelden van Oslo en Stavanger werden ingenomen door luchtlandingstroepen.

De regering deed een dringend beroep op de geallieerden om bijstand. Die hulp kwam ook, maar met onvoldoende mankracht en middelen. Het voornemen was aanvankelijk een aanval uit te voeren op het centraal gelegen Trondheim en Narvik in het hoge noorden, maar nu de Duitsers daar al waren geland werden andere plaatsen gekozen. Trondheim zou worden omsingeld; Frans-Britse strijdkrachten landden hiertoe in Namsos ten noorden van Trondheim en een Britse brigade bij Andalsnes ten zuiden van de stad, maar het waren slechts 13.000 man, zonder zwaar geschut en luchtafweer en nauwelijks luchtsteun. De Britse brigade besloot al snel zich aan te sluiten bij Noorse troepen die meer naar het zuiden, in het Gudbrandsdal, een verdedigende stelling hadden ingenomen, maar werd reeds op 23 apr. bij Lillehammer teruggedrongen; driekwart werd gedood of gevangengenomen. De Frans-Britse troepen op hun beurt kwamen vanuit Namsos door de Duitse overwicht in de lucht, wat de bevoorrading onmogelijk maakte, ook nauwelijks tot enig resultaat. Toen de Duitse hoofdmacht op 26 apr. de verdedigers van Trondheim bereikte, was het pleit in Midden-Noorwegen beslecht. Andalsnes en Namsos werden 1-3 mei geëvacueerd.

Vervolgens concentreerde de strijd zich rond Narvik, waar de Duitse generaal Dietl slechts 2.000 Gebirgsjäger tot zijn beschikking had. Op 10 en 13 apr. werden de tien daar voor anker liggende Duitse torpedobootjagers alle verrassend door de Britse vloot tot zinken gebracht of zwaar beschadigd, zodat de Duitse troepenmacht alleen werd versterkt door de bemanningen van de schepen die zich hadden kunnen redden en verder afhankelijk was van de Luftwaffe, die 700 man en materiaal afwierp. Toch ging de Britse generaal Mackesy, wiens troepen ver van Narvik waren ontscheept, eerst tot actie over nadat zijn strijdmacht op 26 apr. door de komst van Frans-Poolse troepen was uitgebreid tot 25.000 man, vijfmaal zoveel als de Duitse sterkte. Vooral het Vreemdelingenlegioen boekte halverwege mei successen bij Bjerkvik, maar uit het zuiden was de Duitse hoofdmacht in aantocht. Om deze de pas af te snijden werden Britse troepen, afkomstig van de noordelijke strijdmacht, bij Bodö gedebarkeerd, doch deze moesten eind mei weer worden teruggetrokken: op 25 mei was tot een algehele evacuatie besloten omdat de situatie aan het front in Noord-Frankrijk voor de geallieerden intussen hopeloos was. Desondanks zei de Franse generaal Béthouart het als een erezaak te beschouwen Narvik alsnog in te nemen. Samen met de Noren kon de Frans-Poolse strijdmacht, gesteund door de Britse vloot, de Duitsers uit Narvik verdrijven in de richting van Zweden. Hierna volgde de evacuatie, waarbij echter op 8 juni het vliegdekschip Glorious door de Duitse slagkruiser Scharnhorst tot zinken werd gebracht. Dezelfde dag trokken de Duitsers het totaal verwoeste Narvik weer binnen. Enkele dagen later gaven de achtergebleven Noorse troepen zich over. De koning en de regering waren op 7 juni reeds naar Engeland gevlucht.

Lit.: Hubatsch, W.: "Weserübung". Die deutsche Besetzung von Dänemark und Norwegen 1940. Nach amtlichen Unterlagen dargestellt (2de dr. 1960).