Benito Mussolini

Benito Mussolini, Italiaans politicus, * Predappio (Romagna), 29 juli 1883, † (vermoord) Giulino di Mezzegra (bij Como), 28 apr. 1945. Zijn vader was een hoefsmid en socialist, zijn moeder onderwijzeres. Ook M. werd onderwijzer. In 1902 moest hij vluchten naar Zwitserland wegens dienstweigering. Hij volgde er colleges van de socioloog en econoom Pareto (1848-1923), wiens irrationalisme grote invloed op hem uitoefende. In Italië teruggekeerd, werd M. in 1912 hoofdredacteur van de socialistische "Avanti" en riep op tot Italiaanse deelname aan de Eerste Wereldoorlog. Vermoedelijk met Frans kapitaal richtte M. in nov. 1914 het dagblad "Il popolo d'Italia" op, dat hij ook na 1922 zou gebruiken om het pacifistisch socialisme te hekelen en de liberale neutraliteitspolitiek van premier Giolitti aan te vallen. Na de Italiaanse oorlogsverklaring aan Oostenrijk (1915) nam M. dienst; 1917 raakte hij gewond.

In 1919 rekruteerde M. uit oorlogsveteranen de "fasci di combattimento", strijdgroepen van in zwarte overhemden gehulde amokmakers. Het was het begin van het Italiaanse en internationale fascisme. Na de zogenoemde "Mars op Rome" (okt. 1922), werd M. kabinetsformateur, waarna hij, overigens zonder de monarchie af te schaffen, een autoritaire staat opbouwde. In eigen persoon verenigde hij een aantal belangrijke partij- en regeringsfuncties en ontwikkelde zich weldra tot de leider, "il Duce", om met theatrale redevoeringen en een groot talent voor propaganda de massa's aan zijn wil te onderwerpen. Door demping van de Pontijnse moerassen bande hij de malaria uit, en maakte naam als organisator door de treinen weer op tijd te laten rijden. Gigantomane bouwwerken die onder zijn bewind verrezen, gaven vorm aan de nieuwe tijd, die aangebroken was. Maar hij deed zich aanvankelijk nog niet gelden als dictator en liet ondernemers alle vrijheid, om ook hen aan zich te binden. Ook ontwikkelde hij in die tijd ideeën over de inrichting van een corporatieve staat, die overigens nooit van de grond zou komen.

Mijmerend over een wederopstanding van het Romeinse imperium, streefde M. in de Jaren 30 een vergroting van de Italiaanse invloed in het Middellandse Zeegebied na en voerde een expansionistische koloniale politiek in Afrika. De (uiteindelijk niet geëffectueerde) boycot na het Italiaanse avontuur in Abessinië (1935) en de verwijdering tussen Italië en de West-Europese mogendheden die er het gevolg van was, noopten M. toenadering te zoeken tot het Duitsland van Adolf Hitler (waar het fascisme eveneens wortel had geschoten), waaruit de as Rome-Berlijn ontstond, die Italië in de catastrofe van de Tweede Wereldoorlog stortte.

Na de geallieerde invasie in Zuid-Italië besloot de Grote Fascistische Raad M. als Duce af te zetten (25 juli 1943). M. werd gevangengenomen maar werd door Duitse parachutisten in een spectaculaire actie bevrijd en naar Noord-Italië overgebracht; zijn socialistische jeugdidealen kregen opnieuw gestalte in de oprichting van de Italiaanse Republiek van Salo. Toen M. met zijn maîtresse Clara Petacci in apr. 1945 naar Zwitserland trachtte te ontkomen, werd hij door partizanen gegrepen en doodgeschoten, waarna zijn lichaam naar Milaan werd overgebracht en op de Piazzale Loreto aan de voeten werd opgehangen.

Anders dan Hitler in Duitsland blijft M. tot op de huidige dag in Italië een zekere populariteit genieten. Zijn geschriften zijn niet verboden, het fascisme is in milde vorm nog een factor in de Italiaanse politiek en souvenirwinkels doen goede zaken met M.-memorabilia.

Hij schreef: "La dottrina del fascismo" (1932). Zijn verzamelde werken o.r.v. E. en D, Susmel verschenen in 32 delen van 1951-59.

Lit.: Sassoon, D.: Mussolini and the rise of fascism (2007); Morgan, Ph.: The fall of Mussolini. Italy, the Italians, and the Second World War (2007); Farrell, N.: Mussolini. Een nieuwe visie (Vert., 2004); Smith, D.M.: Mussolini (1981); Kirkpatrick, I.: Mussolini. Study of a demagogue (1964).