Decembermoorden

De Decembermoorden is de gangbare term voor het op 8 december 1982 ombrengen van vijftien tegenstanders van het militaire regime in Suriname. In Suriname, en bij de Surinamers in Nederland, heeft deze gebeurtenis diepe sporen achtergelaten. De Nederlandse regering bevroor uit protest de ontwikkelingshulp aan Suriname.

Gebeurtenissen
De vijftien werden door militairen op het terrein van Fort Zeelandia in de hoofdstad Paramaribo doodgeschoten. De militairen stonden onder het bevel van de toenmalige legerleider Desi Bouterse. Onder de slachtoffers waren advocaten, journalisten en militairen. Sommigen waren kort daarvoor gearresteerd, anderen zaten al maanden gevangen. Een zestiende gearresteerde, de vakbondsleider Fred Derby, werd onverwacht vrijgelaten. Hij deed op 8 december 2000 verslag van zijn ervaringen.

De omstandigheden waaronder de vijftien personen omkwamen, zijn tot op heden nooit volkomen opgehelderd. De militaire leiding verklaarde dat de vijftien, van wie een deel in de nacht ervoor was gearresteerd, waren "neergeschoten op de vlucht". Andere lezingen spreken van martelingen, moord, standrechtelijke executies en van de aanwezigheid van Desi Bouterse zelf, hoewel deze ontkent persoonlijk bij deze gebeurtenissen aanwezig te zijn geweest. Wel heeft hij formele verantwoordelijkheid toegegeven.

Het heeft vele jaren geduurd, voordat de eerste officiële juridische stappen werden ondernomen om de zaak op te helderen. Er is op 1 november 2000, ruim een maand voor het aflopen van de verjaringstermijn, alsnog een gerechtelijk vooronderzoek gestart, onder leiding van rechter-commissaris Albert Ramnewash. In december 2002 gaf Ramnewash opdracht tot lijkschouwing op de stoffelijke resten van de slachtoffers. Omdat Suriname niet over de benodigde expertise beschikte, werd het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) ingeschakeld. In augustus 2004 droeg het NFI de resultaten van het forensisch onderzoek over aan het Surinaamse onderzoeksteam.

Aanvankelijk werd verwacht dat Bouterse nog in 2004 in Suriname terecht zou moeten staan. Begin december 2004 was echter slechts het vooronderzoek afgerond. Rechter-commissaris Ramnewash droeg de resultaten over aan het Openbaar Ministerie, dat verplicht was de 34 verdachten in de zaak binnen enkele weken te laten weten of zij zullen worden vervolgd. Op 24 december 2004 kregen de verdachten een kennisgeving van vervolging.

Pas in 2007 bood Bouterse zijn excuses aan voor de moorden. Tegelijk pleitte hij voor amnestie voor de daders en hun medeplichtigen. Bouterse stelde slechts "politiek verantwoordelijk" te zijn voor de moorden; hij zou niet zelf aanwezig zijn geweest. In oktober 2007 werd uit verklaringen van twee ooggetuigen, onder wie een lijfwacht van Roy Horb, bekend dat Bouterse wel degelijk in Fort Zeelandia aanwezig was tijdens de moorden, en de slachtoffers kort voor hun dood in zijn kamer heeft ontvangen. Ook zouden de moorden al een maand eerder zijn voorbereid. Aanvankelijk zou het regime-Bouterse van plan zijn geweest om de tegenstanders op zee dood te schieten. Hiervan was vervolgens afgezien. Op 30 november 2007 zal het proces beginnen.

Boek
Over de Decembermoorden verscheen in 1983 het boek De decembermoorden in Suriname, verslag van een ooggetuige. Dit boek, dat de gebeurtenissen beschrijft vanuit het perspectief van medecouppleger Roy Horb, die in conflict kwam met Bouterse en op 2 februari 1983 in de gevangenis zelfmoord zou hebben gepleegd. Het verscheen anoniem, maar is geschreven door Jan Sariman, destijds minister van Landbouw en Visserij. Kort na de moordpartij trad die af en vluchtte naar Nederland. In september 2000 pleegde hij zelfmoord aan de vooravond van een proces tegen hem wegens verduistering van subsidiegelden van de Beheersstichting Samenwerkingsverbanden Etnische Minderheden (BSEM).

Herdenkingen
De Decembermoorden worden jaarlijks op verschillende plaatsen herdacht, onder andere bij het Surinaams consulaat te Amsterdam. In de zuidmuur van de Mozes en Aäronkerk te Amsterdam zit een plaquette met de namen van de vijftien slachtoffers.

De vijftien slachtoffers

 * John Baboeram, advocaat
 * Bram Behr, journalist
 * Cyrill Daal, vakbondsleider
 * Kenneth Gonçalves, advocaat
 * Eddy Hoost, advocaat
 * André Kamperveen, journalist, oud-minister
 * Gerard Leckie, universitair docent
 * Sugrim Oemrawsingh, universitair docent
 * Lesley Rahman, journalist
 * Surendre Rambocus, militair
 * Harold Riedewald, advocaat
 * Jiwansingh Sheombar, militair
 * Jozef Slagveer, journalist
 * Robby Sohansingh, zakenman
 * Frank Wijngaarde, journalist (met Nederlandse nationaliteit)

Literatuur

 * Boerboom, Harmen en Joost Oranje: De 8-december-moorden. Slagschaduw over Suriname, Uitg. BZZToH, 's-Gravenhage 1992. (ISBN 90-6291-762-3)
 * Oltmans, Willem: Willem Oltmans in gesprek met Desi Bouterse, Uitg. Jan Mets, Amsterdam 1984.(ISBN 90-70509-5-6)
 * Sariman, Jan: De Decembermoorden in Suriname. Verslag van een ooggetuige. Met een nawoord van Chin A Sen, Uitg. Het Wereldvenster, Bussum 1983. (ISBN 90-293-9435-8)

Externe link

 * Freddy Derby doet 18 jaar na dato verslag