Slag om Guadalcanal

In een poging het in de Slag bij Midway herwonnen evenwicht in de strijd met de Japanners tijdens de Tweede Wereldoorlog te verzilveren, gingen de Amerikanen over tot een offensief bij de Salomonseilanden met als brandpunt het eiland dat de merkwaardige naam Guadalcanal draagt, een campagne die meer dan drie maanden (aug. - nov. 1942) in beslag nam. Overdag heersten de Amerikanen, 's nachts waren de Japanners aan de winnende hand. Hoogtepunt was de Slag om Guadalcanal, 12-15 nov. 1942.

De strijd in de Stille Oceaan werd niet uitsluitend uitgevochten tussen vliegtuigen van vliegdekschepen, en toen Amerikaanse troepen eind 1942 landden op Guadalcanal, dat door de Japanners in mei van dat jaar was bezet, werden sterke Japanse oppervlakte-eenheden ingezet om ze te verdrijven. In de nacht van 11 op 12 nov. 1942 poogden de snelle slagschepen Hiei en Kirishima van de Japanners de landingsbaan van de Amerikaanse mariniers in Henderson Field te bombarderen, maar ze werden verrast door een eenheid Amerikaanse kruisers en torpedobootjagers. In een hevig gevecht op korte afstand brachten de Portland en de San Francisco zware schade toe aan de Hiei, en nadat deze vermoedelijk ook nog door een torpedo was geraakt, trok ze zich terug naar het noorden. Haar zuster Kirishima ontsnapte met slechts één 20-cm-treffer, maar vliegtuigen van het vliegkampschip Enterprise ontdekten de Hiei de volgende dag en takelden haar genadeloos toe. Nadat uiteindelijk 300 man in de vlammen en bij explosies waren omgekomen werd het schip verlaten en tot zinken gebracht door de torpedobootjagers die het escorteerden.

De volgende nacht ondernamen de Japanners nogmaals een bombardement, maar deze keer waren de slagschepen Washington en South Dakota ter plekke. Om 23.16 uur openden beide schepen het vuur op een Japanse lichte kruiser, maar ze werden op dezelfde onaangename wijze verrast als de Britten tijdens de Slag bij Jutland. De Japanners waren experts in het nachtgevecht en ze beantwoordden het vuur onmiddellijk met granaten en torpedo's. Alle vier de ingezette Amerikaanse torpedobootjagers werden uitgeschakeld voordat ze zelf torpedo's konden afvuren, en om de verwarring nog groter te maken viel de stroom op de South Dakota uit, zodat niets meer functioneerde. 17 minuten na het begin van het gevecht was er namelijk kortsluiting ontstaan in een van de 5-inch-dubbeltorens en hoewel de stroomuitval maar drie minuten duurde, was het hele schip in duisternis gehuld en konden kanons, gyroscopen en vuurleiding niet meer worden gebruikt. Ze draaide af om de brandende torpedobootjagers te ontwijken maar draaide ongelukkig genoeg nu juist naar de Japanse linie toe. Op een afstand van slechts 5,2 km tekende haar silhouet zich af tegen de vuurgloed van de torpedobootjagers en werd ze beschoten door de Kirishima en de zware kruisers Atago en Takao.

De South Dakota werd behoed voor ernstige schade doordat de Washington zo verstandig was geweest om haar zoeklichten te doven. Met behulp van radar kon de Washington al vurend naderen tot 7,5 km voordat ze de Kirishima doorzeefde met 9 40-cm-treffers. De Amerikanen trokken zich daarna terug om hun wonden te likken en lieten het aan de Japanse torpedobootjagers over om de overlevenden van de Kirishima te redden en haar met torpedo's het genadeschot toe te dienen. In tactisch opzicht was de zege aan de Amerikanen, maar het gevecht bracht ook ernstige zwakheden in hun organisatie aan het licht. Zonder het voordeel van de radar zouden ze zeker zijn verslagen door de Japanners en dat zou hebben geleid tot het verlies van Guadalcanal.

De Slag om Guadalcanal verzekerde de Amerikanen definitief van de controle over de zeeën rond dit belangrijke steunpunt. In febr. 1943 slaagden de Japanners erin de laatste restanten van hun troepen op Guadalcanal, die zich nog hadden weten te handhaven, te evacueren.

Lit.: Bruce, G.: Seeschlachten des 20. Jahrhunderts, p. 119-141 (1975).