Slag bij Dover

De oorzaak van de Eerste Engelse Oorlog tussen Engeland en de Republiek der Verenigde Nederlanden waren de eenzijdig door de Britten ingestelde handelsbeperkingen, waarin zij niet zelden een rechtvaardiging vonden voor regelrechte zeeroverij, waarvan de Republiek wel het meest nadeel ondervond. De directe aanleiding echter vormde de Slag bij Dover, 29 mei 1652.

Ten einde te voorkomen, dat een ontmoeting tussen de Nederlandse en de Britse vloot tot vijandelijkheden aanleiding zou geven, was aan luitenant-admiraal Tromp bevolen zo min mogelijk de kusten van Engeland te naderen en zich zoveel mogelijk bij die van Vlaanderen op te houden. Daarom begaf Tromp zich naar laatstgenoemde kusten en wel buiten de Vlaamse banken, tussen de steden Duinkerken en Nieuwpoort, waar hij het anker liet vallen. Doch nauwelijks aldaar aangekomen, kreeg de vloot te maken met een harde noordoosten en noordnoordoosten wind, welke vier dagen, van 24 tot 28 mei van 1652, aanhield en waardoor, mede door de holle zee, die op deze gevaarlijke ankerplaats pleegt te staan, de schepen zwaar geteisterd werden en vele van hun ankers werden geslagen of andere schade opliepen. Dit deed Tromp besluiten, voor herstel van de schade met zijn schepen naar Dover te lopen, welke plaats hij, omdat de zee daar kalmer was, daartoe het meest geschikt achtte.

Om echter te voorkomen dat de Britten door het verschijnen van de Nederlandse vloot voor hun kust zouden denken dat hij vijandelijke bedoelingen had, zond hij twee scheepsbevelhebbers met hun fregatten naar Duins, om de Engelse commandeur Bourne uit zijn naam te begroeten, aan deze de reden van zijn komst bekend te maken en dat hij, zodra de reparaties waren voltooid, naar de Noordzee terug zou keren, om de koopvaarders en vissers van de Staat te beschermen. Hierop werd door genoemde Britse bevelhebber met vriendschapsbetuigingen gereageerd, zodat het scheen, dat de vrede niet in gevaar zou komen.

Maar de volgende dag, terwijl Tromp met zijn schepen tegenover Dover nabij de Franse kust voor anker lag, kwam kapitein Joris Van Der Zaen opdagen. Deze had enkele dagen te voren een hevig gevecht geleverd met een Engels fregat over het strijken van de vlag en de Vaderlandse eer met heldenmoed verdedigd. Deze kapitein meldde dat er zeven Straatvaarders (Straatvaart was de handelsvaart door de Straat van Gibraltar), te zamen 50 ton goud waard, op korte afstand lagen, slechts onder geleide van hem en een andere scheepsbevelhebber, en groot gevaar liepen om door de Engelse vloot, die zich in hun nabijheid bevond, in bezit genomen te worden. Daarom drong hij er bij Tromp op aan deze schepen onder zijn hoede te nemen. Tromp rekende het tot zijn plicht de Straatvaarders zonder uitstel op te zoeken om deze tegen de Britten te beschermen, of, ingeval ze reeds overvallen zouden zijn, ze met alles wat hij in zijn macht had, te bevrijden. En hij koerste weer op Dover aan, waar de bewuste schepen zich volgens Van Der Zaen ophielden. Maar nauwelijks was hij onder zeil, of hij werd een Britse vloot, 15 oorlogsschepen en fregatten sterk, met een admiraal aan het hoofd - naderhand bleek dat generaal Robert Blake te zijn - gewaar.

Omdat hij ervan uit ging dat de Britten zich reeds van de bewuste Straatvaarders hadden meester gemaakt, besloot hij niet alleen naar de Engelse schepen toe te lopen, maar ze ook de weg naar Dover af te snijden, zodat ze niet beschermd konden worden door het vestinggeschut van die plaats. Om echter te laten blijken, dat hij niets kwaads in de zin had, liet hij, nog ver buiten schot, al zijn zeilen innemen, uitgezonderd de beide marszeilen, die hij ter halver steng liet strijken, en liet de wimpel, die onder de Prince- of gewone vlag woei, innemen. Doch Blake vergenoegde zich met deze eerbewijzen niet en schoot, toen Tromp nog nauwelijks binnen zijn bereik gekomen was, een kogel over het schip van de Nederlandse opperbevelhebber, welke weldra door een tweede en derde gevolgd werd, en waarvan de laatste op het hart van het schip van de Nederlandse admiraal gericht was, de arm van een van Tromps zeelieden wegrukte en een ander kwetste. Noch op het eerste, noch op het tweede schot werd door Tromp geantwoord, en toen het tweede gevallen was, beval hij zijn kapitein, zich met de sloep aan boord van de Britse admiraal te begeven, om naar de reden van deze vreemde en vijandelijke handelwijze te vragen. Doch nog voordat de sloep in gereedheid was gebracht, viel het derde schot en doorboorde het schip van de Nederlandse vlootvoogd.

Nu begreep Tromp, dat het tijd werd om zich te verdedigen, en te tonen, dat het Vaderland niet met zich liet spotten, en hij gaf bevel om eveneens een schot te lossen, doch zodanig, dat de kogel ver vóór de boeg van de Britse admiraal zou langsvliegen. Dadelijk hierna wendde het schip van Blake en liep naast Tromp voor de wind, keerde hem de zijde toe en gaf hem de volle laag, vergezeld van een hevig musketvuur; welk voorbeeld door de schepen in zijn nabijheid werd gevolgd. Tromp, van zijn kant, deed thans hetzelfde, evenals de bevelhebbers, die zich het dichtst bij hem bevonden.

Vanaf dat moment nam het gevecht een aanvang, waarbij Tromp, als hij van alle middelen, die hem ten dienste stonden, gebruik had willen maken, de Britten een zware nederlaag zou hebben kunnen toebrengen, aangezien hij ongetwijfeld de sterkste was. Doch hij beval alleen verdedigend te werk te gaan en handelde met zoveel omzichtigheid dat hij pas terugschoot als Blake hem had beschoten, en eerst na verloop van ruim een half uur de rode vlag, het gewone teken tot de algemene aanval, uitstak. Sedert dat ogenblik werd de strijd meer algemeen, welke zich nog verder uitbreidde door de komst van de Britse commandeur Bourne, die op het gebulder van het geschut met twaalf schepen uit Duins Blake te hulp kwam en de Nederlandse achterhoede aanviel. Ten slotte maakte de nacht een einde aan het gevecht, dat vijf uren had geduurd.

Dit was het begin van een oorlog, waarin over niets minder dan over de heerschappij der zee gestreden werd.

(Naar De Jonge, Geschiedenis van het Nederlandsche Zeewezen, 1ste deel, 2de dr. 1858, herdr. 1993).