Slag bij Minden

In de Zevenjarige Oorlog bezetten de Fransen meermaals Minden in Westfalen, maar moesten het op 1 aug. 1759 door de Slag bij Minden (het strijdtoneel was eigenlijk bij het dorp Todtenhausen) tussen Fransen enerzijds en de geallieerden (Engelsen, Hannoveranen en Brunswijkers) onder hertog Ferdinand van Brunswijk anderzijds weer ontruimen.

Met 33.000 man en 68 zware kanonnen verlieten de Fransen onder Contades in de nacht van 1 aug. 1759 hun steunpunt; de Franse maarschalk Broglie begaf zich tezelfdertijd met 12.000 man via Minden naar het punt waar men de vijand vermoedde. Eveneens aan Franse zijde streden twee Saksische brigades. In dezelfde nacht was ook hertog Ferdinand opgebroken, en zoals de Fransen van de ene kant, rukte hij van de andere zijde op naar de laagvlakte voor Minden. Het schijnt, dat Ferdinand van de plannen van Contades nauwkeurig op de hoogte was. Hoe dan ook, hij aarzelde niet, met zijn 36.000 man grote strijdmacht de sterkere vijand aan te vallen.

Terwijl de hertog van Broglie zich bepaalde tot een hevige kanonnade van de tegenoverliggende vleugel van de geallieerden onder Wangenheim, met de bedoeling om de tegenstander te binden en deze daarna met een snelle uitval uiteen te jagen, had de hertog van Brunswijk op de rechtervleugel een aanval op het dorp Hahlen bevolen, om de rechterflank van zijn leger te beschermen.

Zijn dappere Engelse infanterie, die in het centrum opgesteld stond, wachtte de afloop echter niet af, maar bestormde ongevraagd het vijandelijke centrum, dat uit drie sterke cavalerielinies van elitetroepen bestond. Nog nooit in de krijgsgeschiedenis was zoiets vertoond. 63 eskadrons werden aangevallen door zes Engelse bataljons: Napier, Stewart, Welsh Fusiliers, Kingsley, Brudenell en Home, in de gebruikelijke paradeopstelling, links daarvan de garde van Hannover en Hardenberg. Ondanks de vijandelijke kogelregen - het vuur van hun batterijen kruiste zich zelfs en bestreek een breed front - snelden ze - de rechtervleugel vooraan - de vijand tegemoet. Toen stortte zich de vijandelijke cavalerie tot driemaal toe op de aanvallers, doch hun effectieve vuur verdreef de ruiters iedere keer opnieuw, tot ze door de huizen en tuinen van Neuland, en door de infanteriebrigades Condé en Aquitaine, die het dichtst bij het centrum stonden, niet verder konden oprukken.

Ferdinand haastte zich het succes van deze dappere troepen te verzilveren, en beval de cavalerie, deze helden bij te staan, evenals twee bataljons, Wangenheim en de Hessische garde. Toen stortten zich de gendarmes en carabiniers van de Fransen op de Engelsen, en wilden hun oude wapenroem, in zo menige Franse oorlog verworven, bewijzen. De bloem der Franse adel maakte deel uit van dit onderdeel dat daardoor de trots van het leger was. Dit viel met grote overmacht tegelijk frontaal, in de flanken en in de rug aan en slaagde er ten slotte in na een tot driemaal toe herhaalde cavaleriebestorming een deel van de eerste linie te doorbreken. Maar daarna werden de moedige Fransen door de tweede linie van de Engelse infanterie neergeveld, de eerste linie formeerde zich opnieuw, en weer oprukkend dreef ze ook dit bolwerk van de Fransen uiteen. Hoe zwaar hun verlies wel was, blijkt hieruit, dat 50 officieren sneuvelden en 39 zwaar gewond werden; onder de laatsten luitenant-generaal markies de Poyanne.

Vergeefs trachtten de brigades Condé en Aquitaine, evenals het Saksische hulpkorps, stand te houden tegen de opdringende stroom overwinnaars. Ondertussen had Ferdinand artillerie in stelling gebracht, en dit dreef de Fransen en de aan hun kant strijdende Saksers op de vlucht. Zo werd door de heldenmoed van de Engelse infanterie de vijandelijke cavalerie verdreven, en in een uur tijd het centrum van de aanvalslinie doorbroken en de overwinning van Ferdinand een feit. Was zijn cavalerie net zo dapper in de aanval gegaan, dan had het resultaat er nog heel anders uit kunnen zien. Maar vergeefs had de hertog de bevelhebber daarvan, lord George Sakville, even vaak als dringend laten vragen, onverwijld op de linkervleugel op te rukken en, zodra men vrij baan had, aansluiting te zoeken bij de infanterie om deze te ondersteunen. Maar Sakville scheen de zin van deze maatregel niet te begrijpen, zag er tegenstrijdigheden in, en zelfs nadat hij persoonlijk nadere toelichting had gevraagd, gebeurde niet wat de hertog wilde. Hij verscheen pas op het strijdtoneel, toen de slag al voorbij was.

Dit ongehoorde gedrag van een jaloerse of laffe generaal, zou een harde straf, zoals ontslag uit de krijgsmacht, volkomen rechtvaardigen, maar nu konden de Franse generaals zich nog bijtijds tamelijk geordend terugtrekken, en Broglie kon de retirade in de tuinen buiten Minden dekking geven.

Ondertussen had de prins van Anhalt op de rechtervleugel Hahlen bij de derde stormloop veroverd en hield dit dorp in bezit, hoewel het in vlammen opging. Op de linkervleugel van de geallieerde hoofdmacht was gevochten om het dorp Malbergen en de Hessen en Pruisen hadden even kloekmoedig als de Engelsen batterijen bestormd en de vijandelijke infanteriemassa's uiteengejaagd, kortom, de gehele rechtervleugel van de Franse strijdmacht was om 10 uur uit het veld geslagen, terwijl het korps van Broglie alleen Tonhausen onder vuur had genomen en bovendien nog door de overmacht van de geallieerden verliezen had geleden. De strijd had twee uur geduurd; toen vluchtte een deel van de Fransen naar waar ze vandaan gekomen waren en een ander deel trok naar Minden.

De Fransen gaven als hun verlies zelf 6 generaals, 438 officieren en 6.642 manschappen aan, daarnaast hadden Ferdinands ruiters 7 vaandels en zijn infanterie 10 standaards veroverd. Verder werden volgens Bünau 26 zware kanonnen buitgemaakt, nog afgezien van het veldgeschut. Ferdinand verloor 2.611 man, daaronder 151 officieren. De Engelsen, die de zwaarste verliezen leden, oogstten vanzelfsprekend de meeste lof voor hun onverschrokkenheid en de regimenten 12, 20, 23, 25, 37 en 51 voerden nog tientallen jaren de naam "Minden" in hun vaandel als aandenken aan dit onvergetelijke wapenfeit.

Natuurlijk moesten de Fransen alle behaalde terreinwinst opgeven en hun heil zoeken in een haastige terugtocht. Armentières trok uit Lippstadt weg, Minden capituleerde daags na de slag, Contades trok naar Kassel en liet zijn voorraden die in Minden, Bielefeld en Paderborn opgeslagen waren, in de steek, en toen Ferdinand hem door aanvallen op zijn vluchtroute bedreigde, gaf hij ook zijn steunpunt bij Kassel op en trok terug achter de Eder en vervolgens achter de Ohm bij Marburg, waar hij zich verschanste.

Bron: Fern, A.E.: Friedrich der Grosse, dl. 2, 1861, e.a.