Slag bij Freiberg

Freiberg is een stad in Saksen en bekend door de Slag bij Freiberg die tijdens de Zevenjarige Oorlog op 29 okt. 1762 plaatsvond, toen de Pruisen (13.000 man) onder prins Heinrich en Seydlitz een totale overwinning op de rijkstroepen en Oostenrijkers (30.000 man) onder generaal Hadik behaalden.

In de nacht van 28 op 29 okt. 1762 trok het Pruisische leger in vier afdelingen tegen de vijand op. Deze was intussen aanzienlijk versterkt en werd beschermd door een lange rij versperringen die zich voor de rechtervleugel uitstrekte tot aan het Spittelbos dat, eveneens ontoegankelijk gemaakt, het centrum en een deel van de linkervleugel dekte, die reikte tot aan het stadje Brand en eindigde op een heuvel, de "Drei Kreuze" genaamd.

Nadat prins Heinrich deze doelmatige stelling had verkend, besloot hij de vijand met zijn hoofdmacht in de linkerflank en in de rug aan te vallen, terwijl het front door de overige troepen net zo lang zou worden beziggehouden, tot dit plan zou zijn uitgevoerd, waarna men door een algehele aanval hoopte de tegenstander te verpletteren.

Generaal Belling opende de aanval door een heuvel voor Kleinwaltersdorf, een dorp voor de vijandelijke rechtervleugel, in bezit te nemen waar hij een batterij liet opstellen om deze vleugel te beschieten. Tegelijkertijd rukte generaal Jung-Stutterheim met zijn brigade en vier zware stukken geschut op naar het Spittelbos. Hier kwam het tot een verwoede strijd, want de vijand wist maar al te goed hoe belangrijk dit punt was en had aan het begin van het bos een sterke redoute opgericht. 300 vrijwilligers onder kapitein Pfuhl bestormden de redoute en verdreven de vijand na een vertwijfeld gevecht. Aangemoedigd door dit succes drongen ze het bos zelf in, maar werden door een onafgebroken kogelregen teruggedreven. Jung-Stutterheim liet andere bataljons aanrukken; ze drongen met de bajonet door de versperringen, maar de vijand weerde zich danig en wierp de indringers telkens weer terug, tot drie bataljons van de avant-garde van prins Heinrich, die net aan zijn opmars naar de vijandelijke linkerflank was begonnen, de brigade Stutterheim te hulp kwamen. Na een bloedig gevecht moesten de Oostenrijkers ten slotte wijken en namen de Pruisen het bos in bezit.

Intussen was de prins met de rechtervleugel onder Seydlitz en Kleist opgerukt en trok langzaam naar rechts, om op ruime afstand, opdat de vijand niets zou merken, om diens linkerflank heen te trekken. Waarschijnlijk zou de strijd zich vooral op de heuvel de "Drei Kreuze" concentreren, waarop de gehele linkervleugel steunde en die bovendien met keizerlijke grenadiers bezet was. Maar voor de Pruisen die genaderd waren, stieten ze plotseling op een 6.000 man sterk korps rijkstroepen onder Stolberg in een stelling, waar Heinrich ze niet verwacht had. Het leek hem onvermijdelijk, eerst dit korps aan te pakken, voordat hij verder oprukte, omdat slechts een enkele manoeuvre van Stolberg voldoende was, om de Pruisen in de rug aan te vallen, zodat deze tussen twee vuren zouden komen te zitten.

Op de verzekering van generaal Kleist, dat het bij Stolberg, voor zover hij deze kende, nooit zou opkomen, zo'n manoeuvre uit te voeren, liet de prins Stolberg voorlopig door een klein korps observeren, en zette zijn opmars voort. Toen de troepen eindelijk bij de "Drei Kreuze" waren aangekomen, stelden ze zich in slagorde op en bestormden de heuvel. Hier ontmoetten ze fel verzet en zagen hun gelederen niet alleen door het musketvuur van de grenadiers uitgedund, maar ook door kanonvuur uit het stadje Brand waarmee ze in de rug werden bestookt, want daar had zich generaal Meyer, voor wie de plannen van de prins niet verborgen waren gebleven, genesteld met een sterk korps en die scheen vastbesloten te verhinderen dat de Pruisen de linkervleugel zouden omsingelen.

Heinrichs troepen vochten als leeuwen, maar door de vijandelijke zware cavalerie, de onafgebroken kanonnade en de ijzeren weerstand van de grenadiers op de "Drei Kreuze" waren al hun aanvallen niet alleen vergeefs, hun situatie werd zelfs precair. Ze werden gered doordat de Pruisische linkervleugel flinke terreinwinst boekte, wat de prins lucht verschafte en de uiteindelijke overwinning inluidde. Generaal Stutterheim namelijk viel Kleinwaltersdorf aan, verdreef de vijand die zich daar had genesteld en stortte zich nu met infanterie en ruiters op de reeds wankelende linie. Deze hield niet lang stand; de Pruisische dragonders en Bellings huzaren braken er op verschillende punten doorheen. De twee keizerlijke regimenten "Esterhazy" en "Giulay" werden volledig weggevaagd, en daarna maakte de gehele rechtervleugel rechtsomkeert en sloeg op de vlucht.

Tegelijkertijd hadden Kleist en Seydlitz de vijandelijke cavalerie, die de verovering van de "Drei Kreuze" zo bemoeilijkte, na zware strijd teruggedrongen, en ook generaal Meyer was, om de rechtervleugel te ondersteunen, teruggeweken. Toen liet de prins zijn bataljons nogmaals tegen de grenadiers optrekken, doch deze verlieten, toen ze zagen dat de rechtervleugel was verslagen en ook het centrum onder Stolberg afmarcheerde, de zo hardnekkig verdedigde heuvel, waarvan het bezit nu nutteloos was geworden.

Het verslagen leger stak de Mulde over en trachtte zich zo goed mogelijk te hergroeperen. Hülsen, Kleist en Seydlitz lieten het daartoe echter weinig tijd en dwongen het zich onverwijld achter de Elbe terug te trekken, waar het zich tussen Pirna en Dresden opstelde.

De Slag bij Freiberg duurde slechts kort, maar was bijzonder hevig. Het treffen had, ondanks de voortreffelijke strategie van de prins, voor de Pruisen toch nog nadelig kunnen aflopen als de rijkstroepen net zo dapper gestreden hadden als de Oostenrijkers. Het verlies van de vijand bedroeg meer dan 5.000 man, 28 kanonnen en 9 vaandels; de Pruisen daarentegen hadden slechts 1.800 doden en gewonden.

Deze Slag bij Freiburg was tegelijk de laatste van de Zevenjarige Oorlog, want beide legers ontwikkelden, ondanks dat ze in elkaars nabijheid vertoefden, vanaf dat moment geen offensieven meer tot de naderende winter definitief een einde aan de operaties maakte, en de Oostenrijkers en Pruisen op 24 nov. 1762 een wapenstilstand voor Saksen sloten, waarna op 15 febr. 1763 de Vrede van Hubertusburg volgde.

Lit.: Hirtenfeld, J. (red.): Österreichisches Militär-Konversations-Lexikon, dl. 2 (1852); John, R.: Die Geschichte des Siebenjährigen Krieges (1852).