Jan van Galen

Johan van Galen, algemeen bekend als Jan van Galen, Nederlandse zeeheld, * Essen of Elsen (Duitsland), 1604, † Livorno, 23 mrt. 1653. G. nam op zijn dertiende dienst bij de Nederlandse marine als matroos en klom spoedig op tot kapitein (1630). Gedurende de eerste jaren na zijn aanstelling onderscheidde hij zich bij het bestrijden van de Duinkerker kapers en nam in 1639 deel aan de Slag bij Duins, en vooral daar gaf hij veelvuldig blijk van zijn onverschrokkenheid. Na de vrede met Spanje bevocht hij de Barbarijse zeerovers.

In de Eerste Engelse Oorlog (1652-54) kreeg G., in de plaats van Joris Catz, in 1652 het opperbevel in de Middellandse Zee, met de opdracht om de Britten op alle mogelijke manieren schade toe te brengen. Om hier haast mee te maken, vertrok hij over land naar Livorno, waar hij zich op het schip de Jaarsveld inscheepte. Op het bericht dat de Engelse commandeur Richard Bodley met enkele oorlogsschepen uit de Levant in aantocht was, begaf G. zich met tien van zijn schepen naar de westkust van Italië.

Op 6 sept. 1652 ontmoette hij de vijand tussen de eilanden Elba en Monte Christo. Twee dagen achtereen werd er een felle strijd geleverd, die de Britten deed wijken. G. hield hen tot einde febr. 1653 ingesloten in Porto Longone, een van de havens van Elba. Maar omdat hij hierdoor zelf tot werkloosheid was gedwongen, wendde hij, door Bodley achtervolgd, de steven naar Livorno, waar de Engelse schout-bij-nacht Appleton met zes grote oorlogsschepen en een brander lag. Voorgevend de vloot van Bodley te willen aanvallen, lokte hij Appleton de haven van Livorno uit. Nauwelijks was deze in zee of G. stortte zich op hem, terwijl het eskader van Bodley door acht Nederlandse schepen in bedwang werd gehouden.

Op 14 mrt. begon het gevecht. G. wierp zich op het Britse vlaggenschip de Bonaventure, gaf het de volle laag, schoot de kruitkamer in brand en het schip vloog met alles wat het bevatte in de lucht. De Britten vochten wanhopig terug. Een kogel trof G. in het rechterbeen. Zijn tegenwoordigheid van geest begaf hem echter niet, en hij deed net alsof er niets gebeurd was. De tweede stuurman, die merkte dat G. ernstig gewond was, waarschuwde hem dat hij dood zou bloeden. "Het is een lichte ramp midden in een zege voor het vaderland te sterven," was het antwoord van G., maar ten slotte was hij door bloedverlies gedwongen zich terug te trekken, en werd het nodig geacht hem het been af te zetten.

Ieder ander zou ter plekke de geest hebben gegeven, zo niet G. Het verhaal wil, dat hij, terwijl deze operatie werd uitgevoerd, een glas wijn nuttigde, en het glas op de vloer aan scherven wierp met de woorden "de Engelse koningsmoordenaars moeten het toch betalen." Amper verbonden, wilde hij weer aan dek gebracht worden, hetgeen hem evenwel belet werd. Met luide stem bleef hij zijn mannen echter aanvuren, en toen hij vernam dat de Engelsen op de vlucht waren geslagen, beval hij alle zeilen bij te zetten om hen te achterhalen en de overwinning geheel uit te buiten. De vijand was echter al te ver vooruit, waarna G. terugkeerde naar de rede van Livorno, waar hij op 23 mrt. 1653 ten huize van 's lands consul, Pieter van der Straaten, aan zijn verwonding bezweek.

Op 11 dec.1653 werd G. plechtig ter aarde besteld in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, waar te zijner ere een praalgraf werd opgericht.

Lit.: Montanus, A.: Het leven en bedrĳf van den doorluchtigen zee-held, Joan van Galen, ammiraal der Hollandsche vloote in de Middel-landtsche zee (1654).