Koninklijke Cadettenschool

Een bijdrage van een oud-cadet van de jaren vijftig.

Opdracht en sluiting van de Koninklijke Cadettenschool
thumb|right|Wapenschild De Koninklijke Cadettenschool was een school van de Belgische Krijgsmacht die onderwijs gaf aan jongens, de cadetten, volgens het leerplan van de drie laatste jaren van het secundair onderwijs. In de jaren negentig werd ze gesloten omdat ze haar opdracht niet meer zou vervuld hebben, met name de leerlingen voorbereiden op de toelatingsproeven voor de Koninklijke Militaire School. Na het laatste jaar in de school konden de cadetten ook kiezen voor een universitaire opleiding tot dokter op kosten van de Krijgsmacht. Bij gebrek aan een duidelijke wettelijke regeling van rechten en plichten van de afgestudeerde militaire dokters ontstonden daarrond conflicten die in enkele gevallen uitmondden in pijnlijke processen voor de Krijgsraad. Een en ander heeft wellicht ook gewogen op de besluitvorming die leidde tot het sluiten van de school. Het is overigens niet duidelijk of de school werkelijk afgeschaft is dan wel enkel in stilte gesloten is. Een KB N.99-1593 in het Staatsblad 19950 van 01.06.1999 betreffende de bezoldiging van leerkrachten, vermeldt immers ook: "Gelet op het koninklijk besluit van 13 mei 1955 betreffende twee regionale onderafdelingen van de Koninklijke Cadettenschool, gewijzigd bij de koninklijke besluiten van 13 september 1956, 22 maart 1957, 28 maart 1959 en 21 juni 1978;"

Twee afdelingen
De school had twee afdelingen: de Nederlands- en Franstalige afdeling in Laken en de exclusief Nederlandstalige onderafdeling in Lier. De afdeling in Laken was ondergebracht in de monumentale Sint Annakazerne aan de Sint Annadreef te Laken. De onderafdeling Lier was ondergebracht in de Dungelhoeffkazerne aan de Baron Opsomerlaan. De afdeling in Lier was opgericht in 1955 om te verhelpen aan het uitgesproken taalonevenwicht in het leger. De meerderheid van de lagere rangen in het leger waren Vlamingen. De meerderheid van de officieren waren Franstalig, niet noodzakelijk Walen. Velen van de Franstalige officieren waren immers "geografische" Vlamingen. Dat onevenwicht was historisch gegroeid en het had er onmogelijk anders kunnen uitzien. De Nederlandstalige afdeling van de KMS (Koninklijke Militaire School), de kweekschool voor officieren, bestond pas sinds het einde van de jaren dertig wanneer de taalwetten voor het gebruik van de talen in het leger werden ingevoerd. De taal waarin de toelatingsproeven voor de KMS afgelegd worden bepaalt het taalregime van de officier voor gans zijn loopbaan. Het eerste jaar waren er slechts enkele kandidaten voor die Nederlandstalige afdeling. Dan kwamen de oorlogsjaren. In 1955 was het dus wettelijk en mathematisch onmogelijk dat er meer Nederlandstalige officieren zouden zijn dan het geval was. Wat er ook van zij, de Vlamingen aanvaardden dat taalonevenwicht niet langer en wensten snelle veranderingen. In de diplomatie stelde zich hetzelfde probleem. De oplossing er voor: aparte taalkaders, d.w.z. een aantal plaatsen werden voorbehouden voor respectievelijk Nederlandstaligen en Franstaligen. Dat resulteerde in bliksemcarrières voor Vlamingen en stagnatie voor Franstaligen. De Vlamingen die van die wettelijke beschikkingen konden genieten gingen de geschiedenis in als de “Fayat boys” naar de minister die de wet kon invoeren. Voor de krijgsmacht echter wenste men dergelijke ingrijpende verandering niet. Dus geen taalkaders. Die zijn er trouwens nog altijd niet, hoewel in praktijk een evenwicht gerespecteerd wordt. Voor de Krijgsmacht wou men op een natuurlijke wijze op termijn het verlangde evenwicht bereiken. De oplossing was: meer Nederlandstaligen rekruteren, te beginnen met de kandidaat leerling-officieren, dat is bij de cadetten.

Toelating tot de Cadettenschool
Oorspronkelijk was de Cadettenschool -mits slagen in een toelatingsexamen- gereserveerd voor kinderen van militairen, alleen jongens wel te verstaan, wezen en nog enkele categorieën zoals kinderen van gekwetste en gepensioneerde of overleden militairen. De nieuwe afdeling Lier van de Cadettenschool stelde geen bijzondere toelatingsvoorwaarden, tenzij slagen in het toelatingsexamen. Kandidaat-cadetten ouder dan 16 jaar moesten een dienstverbintenis ondertekenen om aanvaard te worden als cadet. Ze waren militairen in de juridische betekenis. Kandidaat-cadetten jonger dan 16 jaar werden zonder meer aanvaard. Ze waren geen militairen in de juridische zin van het woord. Op hun 16de verjaardag werd hen een dienstverbintenis ter ondertekening voorgelegd.

Een "militaire" school
De Koninklijke Cadettenschool was een "militaire" school in die zin dat ze opgericht was en betaald door de Krijgsmacht. Voor het overige was ze alleen wat de levenssfeer betreft een "militaire" school. De directeur van de school was een Kolonel en werd Commandant van de School genoemd. Orde en toezicht werden verzekerd door lagere officieren en onderofficieren. De leerlingen droegen een uniform. De afdeling Lier droeg de onderscheidingstekens in het geel; Laken in het rood. Op de linkerschouderepaulet: Koninklijke Cadettenschool. Op de kraag: blauwe spiegels met gele bies en een palm. Leerlingen die hoge gemiddelde schoolresultaten haalden, meer dan 16 op 20, kregen een dubbele palm. Zilveren palmen waren gereserveerd voor de echte bollebozen die nog hoger scoorden. Een beperkt aantal cadetten werden bevorderd tot korporaal. Een nog kleiner aantal mocht drie strepen dragen op de mouw: sergeant. De omgangsvormen waren die van een krijgsmacht. Er werd gesalueerd en officieren en onderofficieren werden aangesproken met hun rang, maar de cadetten spraken een cadet-korporaal of sergeant gewoon verder aan met de voornaam. De bevorderde cadetten hadden weinig of geen verantwoordelijkheden gebonden aan die rang. Leraars werden met "Mijnheer" aangesproken. Er waren in de jaren vijftig geen vrouwelijke leerkrachten en al evenmin vrouwelijke cadetten. De cadetten kregen een soldij. In 1955 bedroeg die zes frank per dag voor de cadetten jonger dan zestien jaar en tien frank voor de oudere cadetten. Een pakje sigaretten in de kantien kostte toen 10 frank. Sigaretten werden inderdaad verkocht in de kantine. Het eten werd betaald door het leger. Wanneer de cadetten vakantie hadden werd de bijdrage van het leger in het huishoudfonds aan hen uitbetaald.

De academische opleiding
De academische opleiding volgde in grote lijnen de programma's van het secundair onderwijs. De cadetten die afstudeerden in het laatste jaar kregen een gehomologeerd diploma. Praktisch gesproken stonden alle inspanningen in het teken van het toelatingsexamen voor de Koninklijke Militaire School (KMS). De leerkrachten waren burgers met dezelfde kwalificaties als die in het gesubsidiëerd onderwijs en voor sommige vakken soms officieren, gediplomeerden van de KMS.

De dagindeling
De dag begon om 6 uur 's morgens met wekken door de onderofficier met weekdienst en toilet maken. Volgde een eerste ontbijt met een ontbijtkoek, gekend als "suisse", vlaggegroet, studie, ontbijt, lessen tot 12 uur. Middageten, lessen, sport, vieruurtje, studie, avondeten, studie, vrije tijd of studie volgden elkaar op. Om 0930 werden de gemeenschappelijke slaapkamers opgezocht. Om 10 uur werden de lichten gedoofd en was algemene stilte geëist. Verplaatsingen naar de refter of naar het sportterrein gebeurden in rang, in de pas. Bij de vlaggegroet werden de cadetten geïnspecteerd op hun voorkomen. Schoenen gepoetst en netjes geschoren voor zover er al spraak was van enige baardgroei.

De weekindeling
De schoolweek duurde van maandag tot zaterdagmiddag. Om de twee weken was er een vrij weekend. Zondagavond moesten de cadetten zich voor 10 uur aanmelden. Vooraleer autobezit algemeen verspreid was kwam een dergelijk vrij weekend neer op zowat 24 uur vrije tijd in familieverband. Tijdens de weekends die in de school doorgebracht werden was de tucht iets minder streng. Op zondag viel het wekken een uur later, om 7 uur. Wie wenste kon de H. Mis bijwonen. Voor het overige was de zondag voormiddag gewijd aan de studie. Zondagmiddag werd traditioneel frieten met biefstuk opgediend met erbij, in plaats van kraantjeswater, een cola.

Jaarlijkse en gelegenheidsactiviteiten
Het jaarprogramma verliep zoals het jaarprogramma in het secundair onderwijs met de traditionele vakanties rond de feestdagen. Culturele activiteiten zoals film en theatervoorstellingen stonden regelmatig op het programma.

Tucht
Om de cadetten te motiveren voor de studie voorzag het schoolreglement studieconsignes. Iedere leerkracht kon die opleggen. Ze kwamen neer op verplichte studie tijdens de reeds krap bemeten vrije tijd. Om de cadetten in de pas te laten lopen waren ook tuchtsancties voorzien: strafconsignes voor lichtere vergrijpen, PS (Privation de Sortie) voor zwaardere vergrijpen en PV (Privation de Vacances) voor de zwaarste vergrijpen. Tuchtconsignes waren regel. PS en PV werden eerder uitzonderlijk opgelegd. Acht strafconsignes werden gelijkgesteld aan één PS. Een PS betekende in realiteit: geen vrij weekend. Een PV betekende dat een dag verlof geschrapt werd. De strafbedeling verliep volgens strikte formele voorschriften. Alleen de eenheidscommandant en de schoolcommandant waren bevoegd om straffen uit te spreken. Intimidatie, plagerijen, machtsmisbruik door leerkrachten of toezichthoudende onderofficieren en officieren waren niet gebruikelijk.

Betekenis van de Cadettenschool
De Cadettenschool heeft jarenlang haar opdracht vervuld tot er in de jaren negentig blijkbaar twijfel rees. Wanneer dan de Cadettenschool gesloten werd rees daartegen geen verzet. Nochtans, wanneer men zich was gaan afvragen of de school in haar bestaande vorm nog bij de tijd was, had men de opdracht van de school kunnen herzien en verruimen, bvb. wat een bredere algemene doelstelling betreft, het aantal leerlingen, hun sociale achtergrond, de toelatingsvoorwaarden. Maar integendeel, de idee was wijd verspreid dat dergelijke scholen de leerlingen met foute élitaire ideeën indoctrineren. Dat was volledig verkeerd gedacht. Enerzijds beperkte de school zich tot het programma van het hoger secundair onderwijs en de inbreng van burger leerkrachten van alle slag was doorslaggevend voor de intellectuele vorming. Anderzijds ging die opvatting voorbij aan de resultaten van studies van militaire sociologen zoals Janowitz. Die heeft vastgesteld dat een militaire academie zoals West-Point in de Verenigde Staten de leerlingen alleen oppervlakkig kan beïnvloeden. Ze blijven de normen en waarden trouw die ze van thuis uit mee gekregen hebben. Een school zoals de Cadettenschool was dus eerder een motor van democratisering van de krijgsmacht dan van élitair denken en handelen. De Cadettenschool rekruteerde inderdaad zijn leerlingen vooral in de kringen van gespecialiseerde arbeiders, bedienden, kleine middenstand en het onderofficierenkorps. De Krijgsmacht geeft nu jongeren die willen deelnemen aan de toelatingsproeven voor de KMS de gelegenheid om één jaar gericht onderricht te volgen in de VDKMS (Voorbereidende Divisie van de KMS). De behoefte waar de Cadettenschool aan voldeed wordt dus blijkbaar toch nog als dusdanig erkend.

Wapenschild
Het devies van de Koninklijke Cadettenschool luidt: “pro patria crescunt”, in het Nederlands: “voor het vaderland groeien ze op”. De korenaren symboliseren het opgroeien van de cadetten. De twee gekruiste zwaarden verwijzen naar de krijgsmacht. Korenaren en zwaarden zijn afgebeeld tegen een ruit die het monogram van Koning Leopold zou zijn. Het monogram en de koningskroon verwijzen naar het adjectief "Koninklijk" in de naam van de school.