Veertienpuntenplan

Het Veertienpuntenplan of de Veertien Punten was een vredesplan dat de Amerikaanse president Wilson op 8 jan. 1918 aan het Amerikaanse Congres voorlegde. Daaraan voorafgegaan waren de vredesvoorstellen van het Duitse parlement van 19 juli 1917, de publicatie van Russische geheime verdragen en de bekendmaking van de Britse oorlogsdoelstellingen op 5 jan. 1918. De punten I-V betroffen de openbaarheid van internationale onderhandelingen en vredesverdragen, de vrijheid ter zee in oorlog en vrede, het opruimen van handelsbeperkingen, de internationale bewapening en de onpartijdige afweging van belangen inzake het streven naar koloniaal bezit met inachtneming van het belang van de plaatselijke bevolking. De punten VI-VIII eisten de ontruiming en teruggave van bezet Russisch, Frans en Belgisch territorium inclusief Elzas-Lotharingen. De punten IX-XIII pleitten voor een Italiaanse grens die recht deed aan de betrokken nationaliteiten, de autonome ontwikkeling van de volkeren van de Donaumonarchie en het Osmaanse Rijk en voorzagen in de ontruiming van Roemenië, Servië en Montenegro, de stichting van een onafhankelijke Poolse staat, het openen van de Dardanellen voor internationaal scheepvaartverkeer en vrije toegang tot zee voor Polen en Servië. Punt XIV, het belangrijkste punt, riep op tot de vorming van een Volkenbond. Wilsons Veertienpuntenplan vond breed weerklank; het werd door de geallieerden, zij het enigszins gewijzigd, aanvaard, zonder intussen van beslissende invloed te zijn op het Verdrag van Versailles. Het Duitse wapenstilstandsaanbod van 3 okt. 1918 probeerde op basis van de Veertien Punten gunstiger voorwaarden af te dwingen. In de nationalistische propaganda gericht tegen het Verdrag van Versailles speelden de Veertien Punten later een belangrijke rol.

Lit.: Snell, John L.: Wilson on Germany and the Fourteen Points. In: "The Journal of Modern History" 26, 1954, p. 364 vv.; Gathorne-Hardy, G.M.: The 14 Points and the Treaty of Versailles (1940).