Derde Engelse Oorlog

In het jaren 1672-74 kwam het tot de Derde Engelse Oorlog, waarin Lodewijk XIV als tegenstander van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een belangrijke rol speelde. Ter zee stond de gecombineerde vloot van Engeland en Frankrijk tegenover die van de Republiek, die gelijktijdig ernstig door Lodewijk XIV te land werd bedreigd. Er vond een reeks zeeslagen tegen de coalitie van Engeland en Frankrijk plaats onder leiding van admiraal De Ruyter. Deze versloeg de Engels-Franse vloot bij Solebay (juni 1672), op het Schooneveld voor Oostende in mei/juni 1673 en bij Kijkduin in aug. 1673, waarmee het gevaar voor een landing van de vijand geweken was. In febr. 1674 werd de Vrede van Westminster met de Engelsen gesloten, die hun overigens wezenlijke voordelen opleverde.

De Zeeoorlog van Nederland tegen Frankrijk werd echter voortgezet en speelde zich voornamelijk in West-Indië, in de Golf van Biskaje en in de Middellandse Zee af. De Ruyter leverde bij Sicilië meermaals slag met de Franse admiraal Duquesne en raakte in apr. 1676 bij Agosta dodelijk gewond. Op 2 juni 1676, na de dood van De Ruyter, werd de Nederlandse Middellandse-Zeevloot in de haven van Palermo overvallen en verbrand.

De rol van de Nederlandse vloot, die heerste over de wereldzeeën, was echter pas uitgespeeld, toen Willem III van Oranje als koning van Engeland de oorlog tegen Lodewijk XIV voortzette, waarbij de Engelsen de dominantie op zee overnamen en de Nederlandse eskaders in de Engelse vloot werden opgenomen. Frederik de Grote, de koning van Pruisen, bestempelde dit in de geschiedenis van zijn tijd als "het Engelse fregat neemt de Nederlandse reddingsboot op sleeptouw."

De dood van admiraal De Ruyter, het verlies van talrijke belangrijke admiraals, de Nederlandse kruideniersmentaliteit, waardoor de vloot werd verwaarloosd, het bondgenootschap met Engeland en het behendige politieke manoeuvreren van de Engelsen leidden tot de teloorgang van de Nederlandse zeemacht. Niet tegen Engeland, maar als bondgenoot van Engeland is de Nederlandse vloot uiteindelijk te gronde gegaan.

Lit.: Jungsläger, G.: Verslag van het symposium "Nederland in de Derde Engelse oorlog", 14-15 juni 1973 (1974).