Gerhard von Scharnhorst

Gerhard Johann David von Scharnhorst (geadeld 1802), Pruisisch generaal, * Bordenau bij Neustadt a. Rübenberg, 12 nov. 1755, † Praag, 28 juni 1813, bezocht sinds 1773 de krijgsschool op de Wilhelmstein, was sinds 1778 in dienst van Hannover, vocht 1793-95 in Vlaanderen en Holland. 1801 werd S. luitenant-kolonel der artillerie in Pruisische dienst, 1801 directeur van de krijgsschool, in 1804 kolonel, raakte in 1806 als stafchef van de hertog van Brunswijk bij Auerstedt gewond, werd daarna met Blücher gevangengenomen, echter spoedig uitgewisseld, was bij Preussisch-Eylau kwartiermeester-generaal van Lestocq en na de Vrede van Tilsit directeur op het departement van Oorlog.

Sinds 1810 was hij chef van de generale staf en van de genie, reorganiseerde het leger (ook de krijgsschool, de latere militaire academie), verjongde het officierskorps en vernieuwde de werving en opleiding van rekruten, waardoor een sterke reserve ontstond. Na de Conventie van Tauroggen knoopte S. op eigen verantwoording onderhandelingen met de Russen aan, richtte in 1813 vrijwillige Jagerskorpsen en de Landweer op, werd chef van de generale staf van de hoofdmacht, probeerde steeds de vaart in de geallieerde opmars te houden, en stierf op weg naar Wenen aan zijn op 2 mei tijdens de Slag bij Lützen opgelopen verwonding.

De militaire wedergeboorte van Pruisen was voornamelijk aan S. te danken. Hij schreef o.m. "Militärische Denkwürdigkeiten" (5 dln., 1797-1805) en "Handbuch für Officiere, in den angewandten Theilen der Krieges-Wissenschaften" (bezorgd door G. v. Hoyer, 4 dln., 1815-29).

Lit.: Lehmann, M.: Scharnhorst (2 dln., 1886/87); Estorff, L. v.: Scharnhorst und wir (1925); Marcu, V.: Das grosse Kommando Scharnhorsts (1929).