Slag bij Sedan

Sedan is een stad in Noordoost-Frankrijk op 10 km van de grens met België. Beroemd is Sedan door de Slag bij Sedan op 1 sept. 1870 tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870/71, de capitulatie van het Franse leger en de gevangenneming van Napoleon III op 2 sept.

Mac Mahon had zijn 140.000 man sterke leger op 31 aug. 1870 op de rechter oever van de Maas ten noorden en noordoosten van Sedan samengetrokken. Tegen het oosten vormde de Givonnebeek met de dorpen Givonne, Daigny, La Moncelle en Bazeilles een sterke, 5 km lange verdedigingssector. Tegen een aanval uit het noordwesten bood de Floingbeek bijna dezelfde bescherming. Beide vleugels werden verbonden door een heuvelrug die van Illy naar Givonne loopt. In het zuiden en zuidoosten hield de Maas iedere tactische aanval van de Duitsers tegen.

Het Duitse leger, dat van het zuiden uit over een breed front met vooruitgeschoven vleugels oprukte, moest trachten ten westen van Sedan snel de Maas over te steken om een eventuele aftocht van de Fransen te verhinderen, en met de rechtervleugel dan naar de sector van Givonne door te stoten om zo het Franse leger te omsingelen. Zodoende was in het heuvelachtige terrein ten zuiden van Sedan alleen het 2de Beierse legerkorps actief. Het Grote Hoofdkwartier alsmede de staf van het 3de leger stelden zich op een hoogte bij Frénois op. Het gehele Maasleger en het 1ste Beierse korps marcheerden naar de sector van Givonne; naar de sector van Floing trokken het 5de en 11de legerkorps en de 4de cavaleriedivisie op, nadat ze bij Donchéry de Maas waren overgestoken. De Wurtembergse divisie te velde moest deze overtocht beschermen, de 2de en 6de cavaleriedivisie stonden meer naar het westen opgesteld, om het terugtrekken van onderdelen van het Franse leger tegen te gaan.

Maar de Fransen ondernamen in het geheel geen pogingen om aan een dreigende insluiting te ontsnappen, want ze verdedigden geen enkele brug over de Maas. Slechts de sector van Givonne was door het 12de Franse korps (Ducrot) en het 1ste korps (Lebrun) bezet; de bres tussen Givonne en Illy door het 7de korps (Douay) met teruggebogen vleugel achter de Floingbeek. Als reserve deed het 5de Franse korps (Wimpffen, Failly) dienst, dat met zijn hoofdmacht noordelijk van Sedan in aantocht was. De heuvels van Illy, waarvan het bezit van cruciale betekenis was, omdat daar de natuurlijke ontsnappingsroute van de Fransen overheen liep, waren niet bezet. De voorhoede van het 1ste Beierse korps stak voor het aanbreken van de dag op 1 sept. bij Remilly de Maas over en trachtte het dorp Bazeilles in te nemen, waarbij felle gevechten ontstonden. Op de rechtervleugel van de Beieren bij La Moncelle mengde zich om 6 uur het Saksische korps in de strijd. Dit dorp werd veroverd, en het lukte na achten ook, om op de heuvelrug ten oosten van de lijn La Moncelle – Daigny een geweldige artillerielinie op te bouwen. Desondanks bleef dit treffen om de Givonnesector lange tijd onbeslist. Pas om 11 uur viel Daigny in handen van de Saksen; om 12 uur verzekerden zich de Beieren van het bezit van de laatste boerderij van Bazeilles. Het gardekorps, dat op de rechtervleugel van de Saksen om 10 uur ingreep, nam Givonne in, en om 12 uur 's middags was de hele Givonnesector aan de Fransen ontrukt.

Van het zuidelijk van de Maas staande 2de Beierse korps slaagde een divisie erin bij Bazeilles de rivier over te steken en samen met het 1ste korps naar Balan door te stoten. De Duitse linkervleugel, die bij Donchéry de Maas was overgegaan, kwam in het zware terrein moeizaam vooruit. Het 11de korps bereikte St. Menges om 9 uur; om 10 uur begon de aanval op Floing en Fleigneux. Tegen het middaguur werden beide plaatsen door de Duitsers bezet, terwijl de artillerie van het 5de en 11de Duitse korps tussen beide oprukte en tot actie overging. Nu kon ook de linkervleugel om Illy heentrekken: om 2 uur maakten op de heuvels ten noorden van deze plaats eenheden van het 5de korps en van het gardekorps contact met elkaar. De omsingeling was daarmee voltooid.

In de loop van de slag had zich een groeiende verwarring van de Fransen meester gemaakt. Mac Mahon was reeds in de eerste morgenuren gewond geraakt. Generaal Ducrot had het opperbevel overgenomen en opdracht gegeven voor de aftocht uit de sector van Givonne naar het westen in de richting van Mézières. Daar nam de oudste generaal, von Wimpffen, het commando over en gaf het bevel voor een doorbraak naar het oosten naar Carignan toe. Deze tactiek vereiste weldra op de oostvleugel, daarna op de westvleugel versterkingen, en de reservedivisies marcheerden doelloos heen en weer. Een grootscheepse cavalerieaanval van de Fransen onder Gallifet strandde onder zware verliezen op de onverzettelijkheid van de Pruisische infanterie tussen Cazal en Floing. 500 Duitse stukken geschut stonden in een gesloten halve kring opgesteld rond de in het nauw gedreven Fransen en overlaadden hen met granaten. Hun artillerie beantwoordde dit vuur niet meer. In wanorde vluchtten ze naar Sedan.

thumb|300px|''De brief van keizer [[Napoleon III aan koning Wilhelm I. De inhoud luidde: "Nadat het mij niet vergund was, te midden van mijn troepen te sterven, blijft mij niets anders over, dan mijn degen in de handen van uwe majesteit te leggen."]]

Na een gevechtspauze van een half uur begon om 4 uur de artilleriebeschieting van de stad, boven de muren waarvan weldra de witte vlag zichtbaar werd. Een Duitse parlementair (Paul Bronsart von Schellendorff), die de vesting opriep zich over te geven, en een Franse, die wilde duidelijk maken dat men daarin berustte, ontmoetten elkaar. De Duitse officier werd voor Napoleon geleid, van wiens aanwezigheid men aan Duitse kant niet op de hoogte was. De keizer liet hem vergezellen door de Franse generaal Reille en gaf deze zijn degen en een brief voor de koning van Pruisen mee, waarin stond dat hij zijn lot in handen van de koning legde. Reille werd om half zeven in het Grote Hoofdkwartier tussen Frénois en Donchéry ontvangen, het aanbod van zijn keizer alsmede diens degen werden in ontvangst genomen en de brief door koning Wilhelm in een kort schrijven aan Napoleon III beantwoord.

Bij de in de nacht van 1 op 2 sept. in Donchéry tussen Moltke, Bismarck en de Franse generaal Wimpffen gevoerde onderhandelingen werd door de Duitsers het neerleggen van de wapens, de overgave van de stad en alle oorlogsmateriaal, en de gevangenneming van het leger geëist, waaraan om 9 uur de volgende morgen moest worden voldaan. De Fransen vonden deze eisen aanvankelijk te zwaar, maar na krijgsberaad ging men er weldra vrijwel eenstemmig mee akkoord, daar ieder uitstel de situatie slechts bemoeilijkte en hervatting van de strijd alleen maar tot totale vernietiging van het leger zou leiden. Nadat in de vroege morgen van de 2de sept. bij Donchéry een onderhoud tussen Bismarck en Napoleon had plaatsgevonden, werd in de voormiddag in Frénois de capitulatie getekend. In het nabijgelegen Slot Bellevue vond daarna rond het middaguur een ontmoeting tussen de koning en Napoleon plaats.

Het Duitse leger verloor 465 officieren en 8.459 man aan doden en gewonden. Aan Franse zijde bedroeg het verlies in de slag 17.000 man aan doden en gewonden en 21.000 gevangenen. De vesting werd nog diezelfde avond door de Duitsers bezet.

Lit.: Scherff, W. v.: Der Feldzug von Sedan (1897); Tanera, C.: Die Schlachten von Beaumont und Sedan (1898); La guerre de 1870/71: L'armée de Châlons. III: Sedan (2 dln., 1907).