Wilhelm Frick

Wilhelm Frick, Duits politicus, * Alsenz (Palts), 12 mrt. 1877, † (terechtgesteld) Neurenberg, 16 okt. 1946. F. studeerde rechten in München, Göttingen en Berlijn en promoveerde in 1901 in Heidelberg in de rechten. Vanaf 1900 was hij op diverse niveaus bij justitie werkzaam, voornamelijk in München. Na de Eerste Wereldoorlog ondersteunde hij samen met de hoofdcommissaris van politie in München, Pöhner, de NSDAP en kwam al vroeg in contact met Hitler. Na de Hitler-Putsch van 9 nov. 1923 werd F. in 1924 in München wegens medeplichtigheid aan hoogverraad tot 1 jaar en 3 maanden gevangenisstraf veroordeeld, die hij echter nooit onderging. Van 1926 tot jan. 1930 en opnieuw van 1 jan. 1932 tot 30 jan. 1933 was F. ambtenaar bij de sociale dienst in München. Sedert 4 mei 1924 zat hij in de rijksdag, eerst als lid van de Nationalsozialistische Freiheitspartei, daarna - na de heroprichting daarvan in 1925 - voor de NSDAP, welks fractieleider hij werd in 1928 en dat officieel bleef tot aan het einde van het nationaal-socialistische Duitsland.

F. was de eerste nationaal-socialist, die minister - zij het van een deelstaat - werd. In Thüringen kreeg hij op 23 jan. 1930 de ministeries van Binnenlandse Zaken en Volksverheffing onder zijn hoede, maar moest op 1 apr. 1931 aftreden, nadat de volksvertegenwoordiging een motie van wantrouwen tegen hem had ingediend. Door zijn jarenlange ervaring als bestuursambtenaar en parlementair leider van de antiparlementaire nationaal-socialisten gold F. binnen de NSDAP als deskundige bij uitstek van het landsbestuur en de binnenlandse politiek. Op 30 jan. 1933 werd hij in de rijksregering Hitlers minister van Binnenlandse Zaken, gaf als zodanig meer dan 10 jaar leiding aan het binnenlands bestuur en was voor een groot deel verantwoordelijk voor de nationaal-socialistische wetgeving, nl. voor de wetten die samenhingen met de nationaal-socialistische machtsgreep van 1933, de wetten voor gelijkschakeling van de deelstaten met het rijk en de rassenwetten, terwijl hij tevens belast was met de organisatie van parlementsverkiezingen en volkstemmingen. De wetsherziening van 30 jan. 1934, die met een nationaal-socialistische hervorming beginnen moest, en de tegen het joodse bevolkingsdeel gerichte "wet ter bescherming van het Duitse bloed en de Duitse eer", alsmede de rijksburgerwet, en de belangrijkste wetten van Neurenberg van 15 sept. 1935, kwamen door zijn directe persoonlijke bemoeienis tot stand.

De door F. begonnen overgang van de politie, inclusief de staatsveiligheidsdiensten van de deelstaten naar het rijk legde de basis voor de latere beslissende machtspositie van de SS binnen de nationaal-socialistische totalitaire staat onder leiding van Himmler. F. stond het doel voor ogen van een "inbedding van de partij in de staat" en van een wederzijdse invloed (hoewel een functionele scheiding tussen het landsbestuur en de partijorganisatie bleef bestaan), die hij in samenhang met de herinrichting van het gehele binnenlands bestuur op weg naar een nationaal-socialistisch Duitsland probeerde te verwezenlijken. Dit kwam echter niet verder dan een eerste aanzet (de vorming van Groot-Hamburg en het creëren van rijksgouwen), wat hij met steun van de Wehrmacht kon realiseren.

Als algemeen gevolmachtigde voor het bestuur van het rijk droeg F. bij de oorlogsvoorbereiding op belangrijke punten verantwoordelijkheid; daarnaast maakte hij deel uit van de ministerraad voor de rijksverdediging. Van 20 aug. 1943 tot mei 1945 bekleedde F. als rijksminister zonder portefeuille de post van rijksprotector van Bohemen en Moravië. Als een van de hoofdverantwoordelijken voor de binnenlandse politiek in het nationaal-socialistische Duitsland werd hij na de oorlog door het internationale militaire gerechtshof in Neurenberg (&rarr; Proces van Neurenberg) op de onderdelen "misdaden tegen de vrede", "oorlogsmisdaden" en "misdaden tegen de menselijkheid" schuldig bevonden en op 1 okt. 1946 ter dood veroordeeld.

Hij schreef o.m.: "Der Neuaufbau des Reiches" (1934) en "Wir bauen das Dritte Reich" (1934).

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 5 (1961).