Woodrow Wilson

Thomas Woodrow Wilson, * Staunton (staat Virginia), 28 dec. 1856, † Washington (D.C.), 3 febr. 1924, 28ste president van de Verenigde Staten (1913-21).

De normen en waarden van de presbyteriaanse familie, waaruit hij afkomstig was, hebben voor een belangrijk deel Wilsons politieke moraal bepaald. Hij begon zijn loopbaan in 1885 als geschiedenisleraar, en was vanaf 1890 hoogleraar rechtswetenschap en economie aan de universiteit van Princeton. Als lid van de Democratische Partij werd hij in 1910 gekozen tot gouverneur van de staat New Jersey en kreeg daardoor landelijk bekendheid als liberaal hervormer. In 1912 werd hij genomineerd als presidentskandidaat en won de verkiezingsstrijd van de Republikeinen (de zittende president William Taft en de voormalige president Theodore (Teddy) Roosevelt, die met een Republikeinse afsplitsing meedeed toen bleek dat hij de nominatie niet van Taft kon winnen).

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verklaarde de Verenigde Staten zich aanvankelijk neutraal, maar de maritieme blokkadestrategie van de geallieerden en de door Duitsland gevoerde onderzeebootoorlog (de torpedering van de Lusitania!) werkten remmend op de Amerikaanse handelsbelangen. Met de leus de Verenigde Staten buiten de oorlog te hebben gehouden verlengde Wilson zijn presidentschap in 1916. Maar eenmaal herkozen gaf hij steeds vaker blijk van een pro-Britse en anti-Duitse gezindheid. Economische belangen en de begin 1917 door Duitsland ingezette onbeperkte onderzeebootoorlog leidden tot de Amerikaanse oorlogsverklaring in april 1917.

Met de proclamatie van zijn Veertienpuntenplan op 8 januari 1918, reageerde Wilson op het wereldwijde gevaar van de bolsjewistische revolutie en stelde daar een programma van democratische uitgangspunten tegenover, dat de basis zou moeten vormen voor een nieuwe wereldordening. Het daarin opgenomen zelfbeschikkingsrecht van staten bezegelde echter ook de ondergang van Oostenrijk-Hongarije. Hij zag zichzelf als bemiddelaar – een rol, waarop de president van het land, dat de oorlog uiteindelijk had beslist als vanzelfsprekend recht kon doen gelden - tussen Engeland en Frankrijk enerzijds en Duitsland anderzijds, en streefde naar een rechtvaardige vrede, mits Duitsland zijn militaristische identiteit zou afleggen en zou assimileren in de wereldgemeenschap. Engeland en vooral Frankrijk hadden geen boodschap aan rechtvaardigheid; Frankrijk wenste een annexatie van het Rijnland of verdeling daarvan in een federatie van machteloze deelstaatjes onder Franse supervisie.

Aangezien Wilsons Veertien Punten te weinig tegemoet kwamen aan de belangen van de Europese geallieerden, belegden deze van 1 tot 3 dec. 1918 in Londen een conferentie, die echter strandde op onderlinge tegenstellingen. Maar om zijn doel, de stichting van een Volkenbond te bereiken, deed Wilson op de vredesconferentie te Parijs in 1919 aanzienlijke concessies inzake herstelbetalingen en territoriale aanspraken van de Europese bondgenoten; zijn houding ten opzichte van Duitsland leek verhard en de verhoopte vrede gebaseerd op rechtvaardigheid bleef buiten bereik. Het lukte hem ook niet, het Verdrag van Versailles door de Verenigde Staten te laten ratificeren, evenmin als de Amerikaanse toetreding tot de Volkenbond. Aan de strijd om het presidentschap in 1920 deed hij in verband met gezondheidsproblemen niet meer mee.

Lit.: Baker, Ray Stannard / William E. Dodd: The public papers of Woodrow Wilson. 6 dln. (1925-27); Levin, N. Gordon: Woodrow Wilson and world politics (1968); Blum, John Morton: Woodrow Wilson and the politics of morality (1956).