Molotov-Ribbentroppact

Na het Verdrag van München en de daaropvolgende invasie van Tsjecho-Slowakije door Duitsland in 1938 besloot Stalin in 1939 dat de Sovjet-Unie baat had bij een verdrag met Duitsland. In mei 1939 werd minister van Buitenlandse Zaken Maksim Litvinov (die van Joodse afkomst was en daarom ongeschikt als onderhandelaar) vervangen door Molotov. Molotov bleef hoofd van de Raad van Volkscommissarissen tot mei 1941, toen Stalin zichzelf aanstelde als officieel hoofd van de Sovjetregering.

Hoewel hij er aanvankelijk sceptisch tegenover had gestaan, gaf de Duitse leider, Adolf Hitler, zijn minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop toestemming om serieuze onderhandelingen te beginnen. Op 18 augustus werd een handelsverdrag ondertekend en op 22 augustus vloog von Ribbentrop naar Moskou om een formeel niet-aanvalsverdrag te sluiten. Hoewel dit verdrag bekend geworden is als het Molotov-Ribbentroppact, fungeerden Molotov en von Ribbentrop slechts als stromannen van hun leiders, Stalin en Hitler. Het belangrijkste onderdeel van het verdrag was een geheim protocol dat de onderlinge verdeling van Polen, Finland en de Baltische landen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie bepaalde, alsook de annexatie van Bessarabië (toen onderdeel van Roemenië, nu Moldavië) door de Sovjet-Unie. Dit protocol gaf Hitler het groene licht voor zijn invasie van Polen, die begon op 1 september.

Met de bepalingen van het pact kreeg Stalin in feite toestemming om Estland, Letland en Bessarabië te veroveren en te annexeren, alsook het deel van Polen ten oosten van de Curzonlijn (het gebied waar Oekraïners en Wit-Russen de meerderheid van de bevolking vormden). Hij kreeg ook de vrije hand met betrekking tot Finland. In de Sovjet-Finse Oorlog die daaruit voortvloeide, leidden een combinatie van felle Finse tegenstand en fouten door de militaire leiding er van de Sovjet-Unie ertoe dat Finland weliswaar delen van haar gebied verloor, maar niet haar onafhankelijkheid. Tijdens dit conflict bedachten de Finnen het woord "Molotovcocktail" voor een zelfgemaakt brandwapen dat kon worden gebruikt tegen tanks. Duitsland kreeg door het verdrag toestemming om het westelijke tweederde van het gebied van Polen te bezetten (een groot deel hiervan werd vervolgens geannexeerd door Duitsland), alsook heel Litouwen. Het verdrag werd echter later geamendeerd om Litouwen aan de Sovjet-Unie toe te wijzen in ruil voor een gunstiger grens in Polen.

Het Molotov-Ribbentroppact hield haar betekenis in de Sovjet-Duitse relaties tot juni 1941 toen Hitler, nadat deze Frankrijk deels had bezet en Engeland zo goed als uitgeschakeld beschouwde, zijn blik naar het oosten wierp en de Sovjet-Unie binnenviel.