Februarirevolutie

De Februarirevolutie was de politieke omwenteling in Rusland op 12 mrt. 1917 (naar de destijds in Rusland geldende kalender 27 febr., vandaar "Februarirevolutie") die het einde betekende van de Romanov-dynastie en het bewind van de tsaren die eeuwenlang aan de macht waren geweest: Rusland werd een republiek. De Februarirevolutie was het gevolg van het catastrofale verloop van de Eerste Wereldoorlog voor Rusland. De aanhoudende militaire nederlagen, de weifelmoedige politieke leiding, hongersnood, stakingen en het vurig verlangen van de bevolking naar vrede liepen eind febr. 1917 in St. Petersburg uit op een algehele staking die op 12 mrt. (27 febr.) overging in een spontane revolutie, waarmee het garnizoen van de hoofdstad zich die dag nog solidair verklaarde. De stakers, aangevoerd door sociaal-revolutionairen en mensjewieken riepen hierop het provisorisch uitvoerend comité van de arbeiders- en soldatenraad van St. Petersburg in het leven. Met het zgn. bevel nr. 1 van 14 (1) mrt. kregen deze arbeiders- en soldatenraden ("sovjets") een officiële status, en op dezelfde dag nam de eerder door de tsaar buiten spel gezette Doema (het parlement) het initiatief tot een provisorisch uitvoerend comité dat de lopende zaken alsnog ter hand nam en eiste de totstandkoming van een uit de eigen gelederen gevormde regering, die alleen aan de Doema zelf verantwoording schuldig was. Op 15 (2) mrt. werd een liberale Voorlopige Regering onder prins Georgi Lwow samengesteld met Goetsjkow als minister van Oorlog en Kerenskij als minister van Justitie en werd tsaar Nicolaas II gedwongen tot abdicatie. Een dag later, 16 (3) mrt., deed ook zijn broer Michail als laatste afstand van zijn rechten op de troon. Het verdere verloop van de gebeurtenissen, waarin de bolsjewieken pas bij de terugkeer van Lenin naar St. Petersburg op 16 (3) apr. een actieve rol vervulden, werd sterk beïnvloed door het naast elkaar bestaan van de Voorlopige Regering als representant van de burgerlijke en de raden als vertegenwoordiger van de revolutionaire democratie, wat leidde tot voordurende spanningen en ten slotte tot de bolsjewistische Oktoberrevolutie.

Lit.: Katkov, G.: Russia 1917. The February Revolution (1967); Hellmann, M.: Die russische Revolution 1917. Von der Abdankung des Zaren bis zum Staatsstreich der Bolschewiki (1964).