Matthias Erzberger

Matthias Erzberger was een Duits politicus, * Buttenhausen (Wurtemberg), 20 sept. 1875, † (vermoord) op de Kniebis bij Griesbach (Baden), 26 aug. 1921. Erzberger was oorspronkelijk onderwijzer, was sinds 1896 in dienst van de katholieke pers, bestreed – sinds 1903 zitting hebbend in het Duitse parlement voor de katholieke Zentrumspartei – de Duitse koloniale politiek en veroorzaakte daardoor de ontbinding van de Rijksdag in 1906. Hij werd leider van de linkervleugel van zijn partij, en bestreed sinds 1917 de Duitse oorlogspolitiek.

Als tegenstander van de onbeperkte onderzeebootoorlog vermocht hij de hervatting daarvan op 1 febr. 1917 echter niet te verhinderen. In juli van datzelfde jaar viel hij in een parlementaire commissie de marineleiding scherp aan en pleitte voor een vredesresolutie om spoedig met de Entente te gaan onderhandelen. Daar hij in Bethmann Hollweg geen vertrouwen meer had en hoopte dat deze zijn plaats zou inruimen voor de vroegere kanselier Bernhard von Bülow, was hij medeverantwoordelijk voor de val van Bethmann. De gevolgen waren echter geheel anders, dan hij verwacht had: de koers die Ludendorff voorstond werd bepalend en daarmee was ook de kans op vredesonderhandelingen verkeken, hoewel er in het parlement voor het eerst een linkse meerderheid voor was. Om de rechtervleugel van zijn partij van de absolute noodzaak van een vrede op basis van onderhandelingen te overtuigen, maakte Erzberger op een besloten bijeenkomst in Frankfurt op 23 juli de inhoud van een – nogal pessimistisch – geheim memo van de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, graaf Czernin, aan keizer Karl bekend. Dit bericht kwam terecht bij de Entente; of Erzberger het heeft laten uitlekken, blijft ongewis, maar hij gold sindsdien in rechtse kringen in Duitsland wel als landverrader.

Sinds 3 okt. 1918 was Erzberger staatssecretaris (sinds 13 febr. 1919 rijksminister) zonder portefeuille, en stelde zich op 6 nov. 1918 aan het hoofd van de wapenstilstandscommissie die op 11 nov. 1918 de wapenstilstand in Compiègne sloot. In het parlement van de Weimarrepubliek pleitte hij vurig voor het accepteren van het Vredesverdrag van Versailles. Hij werd op 21 juni 1919 plaatsvervangend premier en minister van Financiën en als zodanig diende hij in aug. 1919 wetsvoorstellen in die de grondslag vormden voor een gecentraliseerd financieel beheer (de zgn. belastinghervorming van Erzberger).

Op 13 mrt. 1920 moest Erzberger op grond van de afloop van een proces, dat hij had aangespannen tegen Helfferich (Karl Helfferich, 1872-1924, voormalig minister van Financiën), die hem van machtsmisbruik en belastingontduiking had beticht, aftreden. Hij was van plan zijn politieke activiteiten in de herfst van 1921 te hervatten, maar werd door twee voormalige officieren doodgeschoten. Hij schreef: "Erlebnisse im Weltkrieg" (1920) en publiceerde tal van politieke brochures.

Lit.: Meyer, 1926; Brockhaus, 1930; Neue deutsche Biographie, 1959