August Neidhardt von Gneisenau

August graaf Neidhardt von Gneisenau, Pruisisch generaal, * Schildau (prov. Saksen), 27 okt. 1760, † Posen, 23 aug. 1831, telg van een Oostenrijkse adellijke familie, kwam in 1780 in dienst van het vorstendom Ansbach, en streed 1782-83 met zijn regiment aan Engelse zijde in Amerika. In 1786 trad hij tot het leger van Pruisen toe en nam van 1793-95 aan de bezetting van Polen deel. Al spoedig vielen hem de zwakke plekken in het leger op en hij voorzag, hoewel toen onmachtig handelend op te treden, de totale ineenstorting, streed in 1806 bij Saalfeld en Jena, verdedigde in 1807 Kolberg tot aan de Vrede van Tilsit (waarbij Pruisen zijn halve grondgebied moest inleveren) en werd daarna hoofd van het geniekorps. Als lid van de reorganisatiecommissie van het leger werkte G. met Stein (Pruisisch staatsman, 1757-1831) en Scharnhorst aan de wedergeboorte van Pruisen, en bereisde van 1811 af Oostenrijk, Rusland en Engeland. Nadat hij op 10 mrt. 1813 stafchef van Blücher was geworden, had G. wel het grootste aandeel in de successen van de Bevrijdingsoorlog, werd na de Eerste Vrede van Parijs tot graaf verheven en kreeg een jaarlijkse schenking van 10.000 thaler, was in 1815 wederom chef van de generale staf, en leidde de achtervolging van de Fransen na de Slag bij Waterloo.

Na de vrede was hij tot 1816 commandant van het legerkorps aan de Rijn, nam ontslag, werd in 1818 gouverneur van Berlijn en lid van de Raad van State, in 1825 generaal-veldmaarschalk en werd in mrt. 1831 na het uitbreken van de Poolse opstand belast met het opperbevel van de vier oostelijke legerkorpsen. Zijn correspondentie van 1809-15 werd in 1913 in 4 dln. gepubliceerd onder redactie van Pflugk-Harttung.

Lit.: Pertz, G.H. / H. Delbrück: Das Leben des Feldmarschalls Grafen Neithardt von Gneisenau (5 dln., 1864-81); Delbrück, H.: Das Leben des Feldmarschalls Grafen Neidhardt von Gneisenau (3de dr. 1907); Unger, W. v.: Gneisenau (1914).