Slag bij Jena

De stad Jena in Thüringen is, behalve door haar optische industrie, o.m. bekend door de Slag bij Jena op 14 okt. 1806 tussen Fransen enerzijds en Pruisen en Saksen anderzijds tijdens de Vierde Coalitieoorlog.

Toen de linkervleugel van zijn stelling ten noorden van het Thüringer Woud op de rechteroever van de Saale door Napoleon dreigde te worden ingesloten, besloot de opperbevelhebber van het Pruisisch-Saksische leger, hertog Karl Wilhelm Ferdinand van Brunswijk, de Saale over te steken. Het korps van de prins van Hohenlohe, 40.000 man (Pruisen en Saksen), moest bij Jena deze opmars van de flank dekken, maar kreeg het uitdrukkelijke bevel, het gevecht uit de weg te gaan. Generaal Rüchel, die met 27.000 man bij Eisenach had gelegen, rukte op naar het door de hoofdmacht verlaten steunpunt bij Weimar. Op 13 okt. zette de opperbevelhebber zijn troepen in beweging, stuitte echter op 14 okt. bij Auerstedt (&rarr; Slag bij Auerstedt) op Davout en werd verslagen.

Napoleon had op 13 okt. het 4de korps (Soult), de reservecavalerie en de gardes naar Jena laten opmarcheren. Jena werd door de Pruisische voorhoede onder Tauenzin ontruimd, en de Fransen vonden de Landgrafenberg, de belangrijkste hoogte, die alle wegen in de wijde omtrek beheerste, onbezet. Direct werden alle paden naar de hoogvlakte geschikt gemaakt voor geschut; het 5de korps (Lannes) begaf zich in de duisternis opwaarts, en de gardes (te midden waarvan de keizer bivakkeerde) bezetten de Landgrafenberg.

's Morgens om 6 uur gaf Napoleon het bevel voor de aanval, die werd begunstigd door een dichte mist. Tauenzin bleef tot 8.30 uur in Closewitz en Lützeroda, en kreeg toen van de prins van Hohenlohe, die nog altijd niet geloofde dat er slag geleverd zou worden, het bevel naar het steunpunt bij Klein-Romstädt terug te gaan, waar diens hoofdmacht naar onderweg was. De Fransen kregen daardoor ruimte om hun troepen nog gunstiger op te stellen. Het 7de korps (Augereau) kwam uit het Mühldal naar boven, en ook het 4de (Soult), sloot langzamerhand bij de linie aan.

Bij Vierzehnheiligen ontspon zich een eerste gevecht, dat aanvankelijk voor de Pruisen gunstig verliep. Intussen won Napoleon tijd, zijn hele strijdmacht (ongeveer 100.000 man) gevechtsklaar te maken, en gaf het bevel tot een algehele aanval. Een divisie, die uit het Isserstädter Woud aanviel, sneed de verbinding tussen de Saksen, die de Schnecke (een heuvelrug langs het Mühldal) bezet hadden, en de Pruisen door; Soult viel met twee grote troepenmassa's de linkervleugel aan, Lannes en Ney Vierzehnheiligen. Daar de uitgeputte troepen zich aan beide kanten zagen aangevat door steeds weer nieuwe Franse bataljons, ontaardde de terugtocht in een vlucht. Tegen 2 uur 's middags arriveerde Rüchel met zijn korps en viel onmiddellijk aan, om de slag te hervatten, maar na een kort gevecht werd ook hij verslagen en viel zijn korps uiteen. De restanten van het Pruisisch-Saksische leger trokken voor het grootste deel naar Erfurt terug.

Lit.: Klopfleisch, Ch.: Die Schlacht bei Jena (1862); Leidolph, E.: Die Schlacht bei Jena (1896).