Slag bij Plymouth

De Slag bij Dover, die zowel in Engeland als in Nederland diepe indruk had gemaakt, was de directe aanleiding tot de Eerste Engelse Oorlog. Hoewel Nederland langs diplomatieke weg nog trachtte de vrede te bewaren, was duidelijk dat Engeland op een oorlog aanstuurde om zijn voornaamste handelsconcurrent uit te schakelen. Toen dit besef ook in de Republiek doordrong werd een machtige vloot opgetuigd, die onder luitenant-admiraal Tromp zee koos om met de Britten slag te leveren. Hij ontdekte de Britse vloot, maar van een slag kwam het niet; nog voordat het eerste schot gelost was, dreef een zware storm de schepen uiteen en Tromp keerde huiswaarts met de helft van het aantal schepen, waarmee hij was uitgevaren. De rest werd verstrooid of was vergaan. Door dit resultaat werd Tromp van zijn bevel ontheven.

Terwijl Tromp zich nog op zee bevond, hadden de Staten-Generaal besloten, een tweede vloot tot beveiliging van de handel, bij de Wielingen (monding Westerschelde) uit te rusten. Men zocht naar een bekwaam bevelhebber voor deze scheepsmacht. De keuze viel op Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die thans geen functie uitoefende, doch door zijn heldhaftig optreden bij diverse gevechten, vooral in 1641 voor de Portugese kusten onder admiraal Aertus Gysels, een naam had verworven. Niet dan met moeite evenwel kon deze later zo vermaarde held bewogen worden, dat bevelhebberschap te aanvaarden, daar het zeemansberoep hem inmiddels was gaan tegenstaan, en hij besloten had, zijn resterende dagen aan land te slijten. Hij liet zich nochtans door de sterke aandrang van de Staten van Zeeland overhalen, en stak begin aug. 1652 met een vloot in zee. De Ruyter kreeg opdracht met deze vloot de koopvaarders door Het Kanaal te begeleiden, en vervolgens de uit Spanje en andere westelijk gelegen havens verwachte koopvaarders onder zijn hoede te nemen en deze daarna naar het Vaderland te brengen.

Nauwelijks was De Ruyter op 26 aug. bij Plymouth gekomen, of hij ontdekte een Engelse vloot, 40 schepen en vijf branders sterk, onder bevel van vice-admiraal George Ayscoe. Ofschoon in zijn bewegingen belemmerd door de omtrent 60 koopvaarders en hoewel zijn vlooteenheid nog geen 30 schepen en zes branders telde, voor het merendeel kleinere, lichter bewapende, minder bemande schepen dan die van de vijand, voer hij dadelijk op de tegenstander af. De strijd begon 's middags om vier uur en was hevig. De Zeeuwse commandeur brak tot tweemaal toe door de vijandelijke gelederen, en werd door zijn getrouwen zo dapper ondersteund, dat de Britten tegen de avond op de vlucht sloegen en de Nederlanders een volkomen overwinning behaalden (Slag bij Plymouth).

Bij deze zeeslag muntte De Ruyter uit door dapperheid en beleid, en alle Nederlandse bevelhebbers kweten zich naar behoren van hun plicht. Een Fries kapitein, Douwe Aukes genaamd, onderscheidde zich in het bijzonder. Bevelhebber over het aan de Oostindische Compagnie toebehorende, doch thans voor de oorlog toegeruste schip, de Struisvogel, met 40 stukken gewapend, raakte hij ongelukkigerwijs tussen vijandelijke schepen verzeild en werd van alle kanten zo fel aangevallen, dat zijn schepelingen, die de hoop al hadden opgegeven nog ontzet te worden, hem tot overgave wilden dwingen. Maar Aukes greep een lontstok (stok om het kruit in de kanons aan te steken), riep luidkeels: "Houdt moed, kerels! houdt moed! Ik zal u de weg wijzen, en als wij de vijanden niet langer kunnen weerstaan, dan zal ik u allen van de gevangenis bevrijden door middel van de stok, die ik in de hand heb," en hij zwoer, de lont in het kruit te zullen werpen, indien men nogmaals repte van overgave. Deze woorden boezemden de bemanning zoveel moed en vertrouwen in, dat twee Britse schepen, die het dichtstbij waren, in de grond werden geboord; een derde zo gehavend, dat het zich moet verwijderen, en Aukes zich door de vijand een weg terug naar 's lands vloot wist te banen.

Ten teken van de behaalde overwinning en om de koopvaarders te waarschuwen, bleef De Ruyter de hele nacht na het gevecht ter plekke met klein zeil en brandende lantaarns, ook om aan de vijand, wanneer hij dit wenste, de gelegenheid te geven, de strijd te hervatten. Bij het aanbreken van de morgenstond werden de Britten echter reeds op een grote afstand gezien. Daarop riep de Nederlandse bevelhebber zijn kapiteins bijeen en besloot met hen, Ayscue niet alleen te achtervolgen, maar hem in Plymouth aan te vallen en zijn vloot in die haven te vernietigen. Maar de uitvoering van dit moedige besluit werd door een sterke tegenwind belet, en De Ruyter moest zich met het behoud van de aan hem toevertrouwde koopvaarders en met de behaalde overwinning tevredenstellen, wat overigens ruimschoots voldoende was om hem in het Vaderland een grote reputatie te bezorgen.

Daarna kruiste De Ruyter enkele weken langs de Engelse kust, welke hij door zijn tegenwoordigheid in hoogste staat van waakzaamheid hield. Doch toen hij ten slotte vernam, dat Blake met de grote Engelse vloot was uitgevaren om hem op te sporen en te bevechten, besloot hij, wetend, dat hij tegen een zodanige overmacht niet bestand was, om zich zo spoedig mogelijk bij vice-admiraal De With te voegen, die met een vloot van 45 oorlogsschepen de havens der Nederlanden had verlaten. Blake probeerde dit wel met Ayscue te beletten, maar het gelukte De Ruyter zich op 2 okt. bij De With aan te sluiten. Tussen deze aldus verenigde vloot, over welke De With in plaats van Tromp, die in ongenade was gevallen, tot opperbevelhebber benoemd was, en tussen de zeemacht van de Britten ontstond op 8 okt. een hevige strijd (&rarr; Slag bij De Hoofden).

(Naar De Jonge, Geschiedenis van het Nederlandsche Zeewezen, 1ste deel, 2de dr. 1858, herdr. 1993).