Koning Albert I Monument

Het Koning Albert I Monument is een oorlogsmonument in de Belgische kuststad Nieuwpoort. Het staat net buiten de oude stadskern op de rechteroever van de IJzer, bij het sluizencomplex de Ganzepoot.

350px|thumb|Het monument voor Koning Albert I te Nieuwpoort

Ontstaan
Na de Eerste Wereldoorlog werd vanaf 1920 jaarlijks een bedevaart naar het IJzerfront georganiseerd. Tijdens de elfde IJzerbedevaart op 24 augustus 1930 werd in Diksmuide de IJzertoren ingewijd. Hij was op dat moment reeds geen oorlogsmonument meer, maar eerder een monument van het Vlaamse volksnationalisme. De jaarlijkse bedevaart naar de IJzertoren kende een massale deelname van Vlaamse oud-strijders. Dat gaf aanleiding tot initiatieven om in Diksmuide een gedenkteken op te richten dat een patriottische tegenpool moest worden voor de IJzertoren en het Belgisch unitarisme verzinnebeelden. Een monument dat een nationaal symbool had willen worden bestond nochtans reeds: de “Calvaire” in Kaaskerke, naast de IJzer. Het kon die rol niet vervullen omdat het uitgesproken katholiek was en wat in de vergetelheid geraakt. De echte tegenhanger kwam op initiatief van de oud-strijders tot stand met het Koning Albert Monument. Het werd een monument ter nagedachtenis en ter ere van de koning en tevens een huldeblijk aan de Belgische troepen die onder zijn commando vochten en gevallen waren tijdens de legendarische gevechten.

Omwille van de grote rol die de IJzer speelde tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het opgericht bij die rivier en het sluizencomplex van Nieuwpoort. De eerste steen van het monument werd gelegd op 8 augustus 1937. Op 24 juli 1938 werd het ingewijd door Bisschop Lamiroy en ingehuldigd door Koning Leopold III in tegenwoordigheid van Koningin Elisabeth, Prins Karel, Prinses Joséphine-Charlotte en Prins Boudewijn. Op 4 april 1974 nam de Regie der gebouwen namens de Belgische Staat het beheer van het monument over van de V.Z.W. IJzergedenkteken van Koning Albert die het bouwwerk had laten oprichten. De beslissing tot overname werd getroffen met het oog op het behoud en de restauratie van het monument. Het werd door de Regie in 1973-1974 grondig gerestaureerd. Het behoort sedert 1999 tot het beschermd erfgoed van de Vlaamse Gemeenschap.

Beschrijving
Het monument werd ontworpen door de architect Julien de Ridder. Tien dubbele zuilen vormen een cirkelvormige galerij met een diameter van dertig meter. De zuilen dragen een ringbalk van 100 meter omtrek. Op deze ringbalk ligt een wandelgang met oriëntatietafels, die uitzicht biedt over de IJzervlakte. Het geheel staat op een kruisvormig terras van 2500 m². Aan de kant van de brede toegangstrappen staat op de ringbalk: Alberto Regi, Latijn voor “aan Koning Albert”. De tegenoverliggende kant draagt het met bladgoud belegde monogram A van Koning Albert met er boven een koningskroon. Het bouwwerk is opgetrokken uit bakstenen van groot formaat, vervaardigd uit klei gedolven langs de IJzer. In talrijke stenen zitten nog metaalresten, schrapnel en granaatscherven. In de galerij zijn op manshoogte in de zuilen enkele bakstenen met tekst ingemetseld: St Joris a/d IJzer, Ramskapelle, Violette, Ter Stille, Boyau de la Mort, enz. Het zijn plaatsen die voor de oud-strijders herinneringen oproepen aan bloedige gevechten. In het centrum van de zuilenring staat het beeld van Koning Albert I. Hij wordt voorgesteld in generaalsuniform, te paard, als zegevierend opperbevelhebber van het leger, kijkend naar het Noorden van waar de Duitse overweldiger Nieuwpoort naderde. Het is een werk van Karel Aubroeck die ook de beelden maakte voor de IJzertoren in Diksmuide. Karel Aubroeck maakte ook de “bas-reliëfs” aan de buitenkant van de ringbalk, als edelstenen aan een kroon. Ze stellen scènes voor uit het leven van de Belgen. Eén paneel is gewijd aan de toenmalige Belgische kolonie Congo. Koningin Elisabeth wordt met een bas-reliëf op de het trappen- en liftgebouw betrokken in het huldebetoon. De gedichten in gouden letters op de binnenkant van de ringbalk zijn van August van Cauwelaert in het Nederlands en van Maurice Gauchez in het Frans.

300px|right|thumb|Monument voor Koning Albert I te Saint Quentin

Het gedicht van August Van Cauwelaert
Van de eerste zon begroet, en laatst van zon omblonken Op ’t helste en hoogste duin, Tot één gestalte in brons, én beeld, én ros geklonken, Op grond van grauw arduin.

Daar waar uw krijgren ’s vijands storm de poort verboden,

Die de open zee bestaart,

Waar op uw traag gebaar en woord de wateren vloden,

En golfden over de aard.

Daar heeft uw dankbaar heir, dit Koningsbeeld verzonnen

In de eer van bronzen dracht,

Opdat het rijze en staar naar alle horizonnen

Voor ieder nieuw geslacht.

Het gedicht van Maurice Gauchez
300px|right|thumb|Straat te Saint-Fiacre Naguère, ici le Roi retint ses régiments

Et dès qu’il eut parlé, terrés dans cette plaine

Les pieds dans l’eau, vêtus de boue et hors d’haleine

Ils ont changé l’Yser en rempart d’Occident.

Le courage du chef leur penétrait le torse

Il vivait, calmement sa légende avec eux

Et la reine penchée au chevet de ses preux

Pour l’Honneur qu’il prônait ressescitait leur force.

L’ombre du souverain sur la Flandre des champs

Règne à jamais debout dans les grands vents du Nord

La mer et le soleil, Roi, Te couronnent d’or

Et seul, beau comme un Cid, Tu survis dans nos chants.

Elk jaar, de eerste zondag van augustus, wordt aan het monument een plechtigheid georganiseerd, het Nationaal Huldebetoon aan Z.M. Koning Albert I en de helden van de IJzer.

Ten noorden van het monument, op het plein voor het Albertmonument is een Brits Oorlogsmonument opgetrokken, het Nieuport Memorial. Dit monument bestaat uit een gedenkzuil, met erop de namen van gesneuvelden, bewaakt door leeuwen.

Koning Albert I
De figuur van Koning Albert I is na de oorlog de mythologie van de Belgische geschiedenis ingegaan als de koene ridder zonder vaar of vrees die onversaagd de overweldiger bestreed en België redde van de ondergang. De koning zelf was met de officieuze titel van zijn hagiografen niet erg opgezet.

In overeenstemming met het toenmalige begrip van de grondwet, voerde hij daadwerkelijk het opperbevel over de Belgische strijdkrachten. Hij rekende ook, net zoals zijn voorgangers, de buitenlandse politiek tot zijn domein. In uitvoering van het Verdrag van Londen (1839) zei hij “neen” tegen de overweldiger die om vrije doorgang door België vroeg. Bij de daaropvolgende krijgsverrichtingen gaf hij blijk van politiek en strategisch inzicht. Het Veldleger werd bijtijds terug getrokken naar het Nationaal Reduit van Antwerpen. Hij lanceerde twee maal een uitval op de flank van de Duitse oprukkende legers. Daarmee leverde hij een wezenlijke bijdrage aan de uitkomst van de Slag aan de Marne. Na de Val van Antwerpen koos hij voor de ultieme weerstand achter de IJzer waarmee de laatste kans voor de Duitsers op een snelle overwinning verijdeld werd.

Tijdens de loopgravenoorlog hield hij obstinaat vast aan de bijzondere positie van België. Hij had het nooit over geallieerden, staten waarmee België legaal zou verbonden zijn, wel over de geassocieerde staten of de garanten van België’s neutraliteit. Konsekwent weigerde hij het Belgische leger onder bevel te plaatsen van vreemde generaals om deel te nemen aan zinloze en moordende offensieven. Pas in september 1918, wanneer hij voor het eindoffensief het opperbevel kreeg over de Legergroep Vlaanderen, aanvaardde hij dat de Franse generaal Degoutte de operaties leidde “in naam van zijne Majesteit Albert, koning der Belgen”.

Zijn uitgangspunt en streven waren het nationale belang. Dat bracht hem er ook toe de mogelijkheid onder ogen te nemen de verwoestende oorlog te beëindigen met een wapenstilstand op bepaalde voorwaarden en via zijn echtgenote, koningin Elisabeth, te peilen naar Duitse intenties. Historisch onderzoek leidde tot het besluit dat Koning Albert I een groot koning was die, in zijn tijd, zijn taak als opperbevelhebber van het leger en als staatsman, quasi in afwezigheid van de regering, op onberispelijke wijze vervuld heeft. Het Belgisch Leger leverde onder zijn leiding een wezenlijke bijdrage aan het stoppen van de vijandelijke opmars. Hij kon België als staat redden van de ondergang, het land internationaal laten erkennen als “brave little Belgium” en de troepen vrijwaren van massale verliezen in zinloze offensieven.

De faam van Koning Albert I reikt tot ver over de grenzen van België. In binnen en buitenland werden straten en pleinen naar hem genoemd zoals in Saint-Fiacre, een voorstad van Nancy en monumenten opgericht zoals in Parijs, Le Havre en Saint Quentin.

bron

 * Anne Morelli (red.) ; De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië; EPO vzw, Berchem; 1996; ISBN 90 6445 978 9
 * Captain B. H. Liddell Hart; The Real War (1914–1918) (1930), later republished as History of the First World War (London: Pan Books Ltd., 1972)
 * Erfgoed Koning Albert I Monument

Externe links

 * Koning Albert I van België
 * IJzertoren
 * Erfgoed
 * Albert I of Belgium