Nationaal-Socialistische Beweging

De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) werd in navolging van succesvolle politieke stromingen in het buitenland (het fascisme in Italië en het nationaal-socialisme in Duitsland) in 1931 in Utrecht opgericht door Mussert en Van Geelkerken en kreeg vooral aanhang onder middenstanders en boeren. Bij de Statenverkiezingen van 1935 behaalde de NSB 7,9% van de stemmen, maar kon aan dit succes bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1937 geen vervolg geven (4,2%).

De Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog verzekerde de NSB aanvankelijk van een grote toeloop en op haar hoogtepunt in 1942 telde de partij ruim 100.000 leden. In de partij ontstond tijdens de oorlog verdeeldheid tussen Mussert en Rost van Tonningen (o.m. NSB-president van de Nederlandse Bank), welke laatste pleitte voor het opgaan van Nederland in een Groot-Duitsland, terwijl Mussert zichzelf zag als leider van een Verenigd Nederland en Vlaanderen. Hoewel NSB'ers tijdens de bezetting hoge bestuurlijke posten innamen zoals provinciecommissaris stonden de Duitsers de NSB weinig werkelijke invloed toe. In 1945 werd de partij ontbonden en werden vele NSB'ers veroordeeld.

- In België werden medio 1940 naar Nederlands voorbeeld zelfs twee partijen van die naam opgericht: de "Nationaal-Socialistische Beweging voor Vlaanderen" en de "Nationaal-Socialistische Beweging/Vlaanderen", die weldra in elkaar opgingen.