Arthur Wellesley of Wellington

Arthur Wellesley, Duke of Wellington, Brits veldheer en staatsman, die vooral roem verwierf door zijn strijd tegen de Fransen in het door hen bezette Spanje en door zijn optreden bij Waterloo, * (gedoopt) Dublin, 30 apr. 1769, † Walmer Castle bij Dover, 14 sept. 1852, streed in 1803 tegen de Maratha's in Voor-Indië, werd in 1807 staatssecretaris voor Ierland, nam aan de expeditie tegen Kopenhagen deel en leidde de capitulatieonderhandelingen, ging in 1808 met 10.000 man naar Portugal; versloeg Junot bij Roliça (distr. Lissabon, 17 aug.) en Vimeiro (21 aug.), droeg het bevel aan Dalrymple over, kreeg in apr. 1809 het opperbevel over zowel de versterkte Britse als over de Portugese troepen, dwong Soult tot de terugtocht, versloeg deze op 16 mei voor Oporto, rukte over de Taag Spanje binnen en versloeg 27/28 juli samen met de Spanjaarden bij Talavera de la Reina de Fransen onder Victor en Jourdan.

Na de door de Spanjaarden verloren Slag bij Almonacid aanvaardde W. de terugtocht naar Portugal, achtervolgd door Masséna, die hij echter op 27 sept. 1810 bij Bussaco versloeg. Sept. 1811 stak hij opnieuw de Taag over, nam Ciudad Rodrigo en Badajoz in, zegevierde op 22 juli bij Salamanca en bezette op 12 aug. Madrid. In sept. en okt. viel hij vergeefs Burgos aan. Nadat hem begin 1813 ook het bevel over de Spaanse troepen was toevertrouwd, behaalde W. op 21 juni bij Vittoria de overwinning, werd veldmaarschalk, veroverde San Sebastián en 31 okt. Pamplona, versloeg in nov. Soult aan de Nivelle en drong hem terug naar Bayonne, in 1814 tot onder de muren van Toulouse, dat hij 10 apr. innam.

W. ging hierna als buitengewoon gezant naar Parijs, stond in febr. 1815 als Brits gevolmachtigde op het Congres van Wenen Castlereagh terzijde, ondertekende het banvonnis tegen Napoleon, nam het opperbevel van de Britse, Nederlandse, Hannoveraanse en Brunswijker troepen op zich, zegevierde met Blücher op 18 juni bij Waterloo en werd op 20 nov. 1815 belast met het opperbevel van de bezettingsmacht in Frankrijk.

Op het Congres van Aken in 1818 en in 1822 op het Congres van Verona vertegenwoordigde hij Groot-Brittannië. In het Hogerhuis en in het kabinet, waarvan hij als generaal deel uitmaakte en de uiterste rechtervleugel van de conservatieven bezette, nam W. in jan. 1828 de leiding van het kabinet ter hand, maar gaf in het conflict over de emancipatie van de katholieken toe aan de openbare mening. In nov. 1830 trad hij terug.

Sinds nov. 1834 was hij minister van Buitenlandse Zaken, maar trad reeds in 1835 bij het begin van de zittingsperiode af. Van sept. 1841 tot 1846 was W. in de nieuwgevormde conservatieve regering minister zonder portefeuille. Werk: "Dispatches of the Duke of Wellington" o.r.v. Gurwood (12 dln., 1836-38, suppl., 15 dln., 1858-72).

Lit.: Robinson, C.W.: Wellington's campaigns, Peninsula-Waterloo 1808-15 (1907).