Congres van Wenen

Het Congres van Wenen was een conferentie die van sept. 1814 tot juni 1815 in Wenen werd gehouden door de mogendheden die aan de oorlog tegen Napoleon hadden deelgenomen, en die ten doel had te komen tot de politieke herinrichting van Europa. Behalve de vorsten van Oostenrijk, Rusland, Pruisen, Denemarken, Beieren, Wurtemberg en Baden waren de Oostenrijkse vorst Metternich, graaf Nesselrode (Rusland), lord Castlereagh, later Wellington (Groot-Brittannië), de Franse vorst Talleyrand, en de prins van Hardenberg, later Wilhelm von Humboldt (Pruisen) aanwezig. Er werden twee commissies ingesteld die de Duitse en de Europese belangen moesten behartigen.

Bij de onderhandelingen werden tal van moeilijkheden ondervonden: de Poolse kwestie en later de twist om Saksen zaaide verdeeldheid tussen partijen en leidde op 3 jan. 1915 tot de Tripelalliantie tussen Groot-Brittannië, Frankrijk, Oostenrijk (waarbij zich ook de kleinere staten aansloten) tegen Pruisen en Rusland. Pas het bericht van Napoleons terugkeer van Elba (6 mrt. 1915) bespoedigde de onderhandelingen en leidde op 25 mrt. tot het Verdrag van Chaumont, waarbij Rusland, Pruisen en Groot-Brittannië een nieuw verbond sloten; de andere mogendheden volgden al snel.

De op 9 juni 1815 ondertekende Slotakte van Wenen omvatte 121 artikelen: Oostenrijk kreeg Lombardije, Venetië, Illyrië, Dalmatië met Ragusa, voorts Tirol en Vorarlberg, Salzburg en Oost-Galicië; Pruisen het groothertogdom Posen, de provincie Saksen, Zweeds Pommeren, Westfalen en het Rijnland; Denemarken voor Noorwegen Lauenburg en werd hiervoor en voor Holstein lid van de Duitse Bond; Beieren kreeg Würzburg, Aschaffenburg en de Rijnpalts; Hannover werd een koninkrijk en vergroot; uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden ontstond het Koninkrijk der Nederlanden; voor Luxemburg trad de koning der Nederlanden toe tot de Duitse Bond; Groot-Brittannië kreeg Malta, Helgoland, verscheidene veroverde koloniën en het mandaat over de Ionische Eilanden; Zwitserland werd met de kantons Genève, Neuenburg (dat tegelijkertijd een Pruisisch vorstendom was) en Wallis uitgebreid en kreeg de status van neutrale staat; Sardinië kreeg Genua; het Koninkrijk der Beide Siciliën en de Kerkelijkse Staat werden in ere hersteld; Toscane, Parma en Modena werden Oostenrijkse secundogenituren (als voorafbepaalde schadeloosstelling). De vorming van een Duitse staat kwam niet verder dan de erkenning van een los verband van 39 vorstendommen als volkenrechtelijk lichaam, de Duitse Bond (akte van 8 juni 1815).

Het Congres van Wenen was, behalve door de vorming van vijf Europese grootmachten en de territoriale herschikking van Europa, van grote betekenis voor het internationale volkenrecht.

Lit.: Klüber, J.L.: Acten des Wiener Congresses in den Jahren 1814 und 1815 (9 dln., 1815-35); Nicolson, H.: Het congres van Wenen. De samenwerking der geallieerden in de jaren 1812-1822 (1949); Hundt, M.: Die mindermächtigen deutschen Staaten auf dem Wiener Kongress (1996).