Palestina

Palestina is een naam met vele betekenissen. In de oudste, breedste, niet-politieke zin lopen Palestina's grenzen van de Libanese kustplaats Sidon oostwaarts tot aan Damascus, naar het zuiden tot aan de Golf van Akaba, en dan in noord-westelijke richting naar de Middellandse Zee.

Inleiding
In het politieke debat van onze tijd roept de naam Palestina vaak heftige emoties op. Voor veel Joden is het oude Palestina het aan hun voorvaderen beloofde, Bijbelse grondgebied. Veel moslims, met name zij die door hun vertrek tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog (1948) en de Zesdaagse Oorlog van 1967 statenloos geworden zijn, beschouwen het Mandaatgebied Palestina als hun individuele vaderland. Tegenwoordig wordt met 'Palestina' vaak gedoeld op de Arabische staat die naast Israël als Joodse staat onderdeel zou moeten uitmaken van een vredesregeling tussen Israël en de Palestijnen. Een dergelijke verdeling, Arabisch en Joods, is in 1947 door de VN vastgesteld, maar deze verdeling is destijds met name van Arabische zijde niet geaccepteerd. Als grondgebied voor deze Palestijnse staat komen met name de in de Zesdaagse oorlog (1967) door Israël bezette maar nooit formeel geannexeerde Palestijnse Gebieden in aanmerking. Sinds de Oslo-akkoorden van 1993 heeft een groot deel van deze gebieden zelfbestuur onder de in 1994 opgerichte Palestijnse Autoriteit. Gedurende vele eeuwen doelde de naam Palestina niet op een zelfstandig bestuurd land. Het gebied werd in 1516 veroverd door de Turken en maakte vanaf dat moment deel uit van het Ottomaanse Rijk. Pas in 1920 kwam daarin verandering, nadat de Turken waren verslagen. De Conferentie van San Remo verdeelde het Ottomaanse Rijk in mandaatgebieden. De Syrische provincie van het voormalige Ottomaanse Rijk werd daarbij - onder protest van de Arabieren - in twee delen opgesplitst: het noordelijke segment (bestaande uit het huidige Syrië en Libanon) verviel aan Frankrijk, het zuidelijk deel (bestaande uit het huidige Jordanië, Israël en de Palestijnse gebieden) werd een Brits mandaatgebied en droeg voortaan de officiële naam Palestina. De Britten kregen van de Volkenbond de opdracht om in het Mandaatgebied Palestina een Joods Nationaal Tehuis te doen ontstaan.

Aanvankelijk omvatte dit mandaatgebied Palestina ook een groot stuk land ten oosten van de Jordaan, maar in 1923 werd dat deel semi-autonoom en kreeg de naam Transjordanië. Vanaf dat moment gold de naam Palestina voor het resterende grondgebied westelijk van de Jordaan.

Het VN-Verdelingsplan van 29 november 1947 stelde een verdere opdeling voor van dit kleinschalige Palestina in twee segmenten: een Arabisch en een Joods gedeelte, die zich zelfstandig moesten verklaren. Op 14 mei 1948, aan de vooravond van het vertrek der Britten, riepen de Joden van Palestina de onafhankelijke staat Israël uit. In de weken en maanden van oorlog die daarop volgden, vertrok het merendeel der Arabieren uit het Joodse gedeelte of zij werden verdreven. Grote delen van het grondgebied dat voor de Arabieren van Palestina was bedoeld, werden door Jordanië en Egypte ingenomen. Door deze gebeurtenissen verdween de naam Palestina abrupt van de wereldkaart en werden de meeste van zijn vroegere Arabische bewoners tot statenloze vluchtelingen. Sinds 1994 wordt de term 'Palestina' opnieuw semi-officieel gebruikt voor het deels autonome mini-staatje (ongeveer zo groot als de provincie Gelderland) van de Palestijnse Autoriteit (PA).

Onder Turks bewind
1516 Palestina wordt in het Ottomaanse Rijk (Turkije) opgenomen en vanuit Constantinopel bestuurd. 16de eeuw: Er wonen ongeveer 10.000 Joden in het district Safed.  18de eeuw: Napoleon verovert de kuststreek.  1832-1840 Pasha Mohammed Ali (Egypte) bestuurt tijdelijk Palestina, Turken nemen het daarna weer over. 1871 Jeruzalem wordt een autonome sandjak. 1878 Eerste zionistische nederzetting, Petach Tikwa. 1880 Jeruzalem wordt de grootste stad, met binnen de stadsgrenzen een joodse meerderheid. 1882-1903 De eerste golf Joden (25.000) naar Palestina op de vlucht voor pogroms in Oost-Europa (voornamelijk Rusland). 1882 De Franse baron Edmond de Rothschild begint zionistische activiteiten in Palestina financieel te steunen. 1887-1888 De Turken verdelen Palestina in drie districten: Jeruzalem, Akko en Nablus.  1892 Eerste spoorlijn van Palestina tussen Jaffa en Jeruzalem. 1896 Theodor Herzl, een Oostenrijkse Jood, publiceert Der Judenstaat (de Jodenstaat) die de totstandbrenging van een Joodse staat bepleit. 1896 JCA (de Joodse Vereniging van de Kolonisatie) begint zionistische vestigingen in Palestina te helpen. 1897 Het eerste zionistische congres in Zwitserland geeft het Programma van Bazel uit "waarin ze vragen om een thuis voor de Joden in Palestina" en vestigt er het WZO (Zionistische Wereld Organisatie).  1901 JNF (Joods Nationaal Fonds) opgezet door het 5de zionistische congres om land (in Palestina) te verwerven en te ontginnen, zoals bijvoorbeeld door de aanleg van bossen om erosie tegen te gaan en wegenbouw om gebieden voor stedelijke bevolking te ontsluiten.  1904-1914 De tweede golf (rond de 40.000) van Joodse immigranten uit voornamelijk Rusland en Polen brengt het totaal op 85.000.

1917-1948 Brits Mandaat over Palestina
1917 Tijdens de Eerste Wereldoorlog geeft Engeland de Balfour-verklaring uit. Hierin zeggen de Britten steun toe voor de opbouw van een Joods nationaal tehuis in Palestina. Later veroveren zij onder leiding van generaal Edmund Allenby de Levant op de Turken.  1920 Engeland krijgt op de Conferentie van San Remo van de Volkenbond het mandaat over het Mandaatgebied Palestina. Het mandaat bevat de specifieke opdracht tot de oprichting van een Joods Nationaal Tehuis in heel Palestina. <BR> 1921 Engeland splitst Palestina op in twee aparte delen, Cis- en Transjordanië. Transjordanië staat aanvankelijk nog onder Brits gezag, maar Joodse immigratie naar dat deel van Palestina wordt verboden. Abdullah, zoon van Hoessein van Mekka, wordt tot emir over Transjordanië benoemd. Het gebied zal in 1946 onafhankelijk worden en later Jordanië heten. <BR> 1923 Het Verenigd Koninkrijk draagt de Golanhoogten over aan het Franse mandaatgebied Syrië.<BR> 1929 Het bloedbad van Hebron maakt deel uit van een landelijke, nationalistisch-gemotiveerde pogrom waarbij 133 Joden door hun Arabische buren worden vermoord. In Hebron, de stad die het zwaarst getroffen wordt, komen 67 Joden om het leven. <BR> 1936-1939: De Arabisch-Palestijnse opstand is een bloedige burgeroorlog die wordt georganiseerd en geleid door Amin al-Hoesseini, de hoogste leider der Arabieren in Palestina in de jaren '20, '30 en '40. Tijdens de opstand uiten nationalistisch-gemotiveerde Arabieren hun ongenoegen over de ontwikkeling van een Joods nationaal tehuis in "hun" land Palestina. Honderden Joden worden door Arabieren vermoord. Ook duizenden Arabieren komen om, hoofdzakelijk in vuurgevechten met de Britse politie. De Arabische opstand heeft verstrekkende gevolgen voor de toekomst. Tienduizenden Arabieren, behorend tot de elite van de bevolking, verlaten het land en emigreren. De Joden van Palestina begrijpen dat zij het Joods Nationaal Tehuis moeten kunnen verdedigen en ontwikkelen voor het eerst sinds 2000 jaar een eigen leger en politie. <BR> 1937 Het Verenigd Koninkrijk beperkt Joodse immigratie en landaankoop (het Peel-verdelingsplan). <BR> 1939 In het MacDonald White Paper stelt het Verenigd Koninkrijk zelfbestuur voor Palestina binnen 10 jaar in het vooruitzicht en beperkt Joodse immigratie. Het concept van Joods zelfbestuur wordt door het Verenigd Koninkrijk in weerwil van de Balfourverklaring verlaten.

1948 en verder
29 november 1947 De VN nemen resolutie 181 aan, met de aanbeveling Palestina nogmaals op te delen in een Joodse en een Arabische staat. Jeruzalem krijgt een internationaal statuut. De Joden van Palestina accepteren de resolutie die ook bekend staat als het Verdelingsplan, terwijl de Arabieren van Palestina en daarbuiten haar unaniem van de hand wijzen. Na het bekendworden van de resolutie breekt in Palestina opnieuw een burgeroorlog uit. <BR> 2 april-14 mei 1948 Joodse strijdkrachten voeren Plan Dalet uit om het in het Verdelingsplan aan de Joodse staat toegewezen gebied alsmede daarbuiten Joodse bevolkingsconcentraties veilig te stellen, evenals het verdrijven van zoveel mogelijk vijandige Arabieren. Ca. 250.000 Arabieren vertrekken vrijwillig of worden op de vlucht gejaagd.<BR> 14 mei 1948 Het Joods Agentschap roept de onafhankelijke staat Israël uit. <BR>

1948-1949 Eerste Arabisch-Israëlische Oorlog. Uitbreiding van de oorlog tussen de Arabieren en de Joden. Nu mengen ook legereenheden uit vijf Arabische buurlanden zich in de strijd. De stroom van Arabisch-Palestijnse oorlogsvluchtelingen zwelt aan tot circa 750.000. Meer dan 400 Arabische dorpen worden onvolkt en afgebroken. Een van de Palestina binnentrekkende Arabische landen, Jordanië, bezet de gehele Westelijke Jordaanoever en daarnaast ook Oost-Jeruzalem. De bevolking van Jeruzalem verdeelt zich volgens etnisch-religieuze lijnen: veel Arabieren trekken weg uit westelijke delen van de stad. De Joodse wijk van oostelijk Jeruzalem wordt wekenlang door het Jordaanse legioen bestookt en uiteindelijk geheel ontruimd waarbij de mannen in krijgsgevangenschap naar Jordanië worden meegenomen. Joden mogen de voor hun heilige plaatsen waaronder de Klaagmuur niet langer bezoeken. Israël richt hoge betonnen muren op om de Joodse bevolking van West-Jeruzalem te beschermen tegen beschietingen vanuit het door Jordanië bezette oostelijke stadsdeel. Egypte, nog een land dat Palestina binnentrekt op de dag dat het Britse Mandaat ten einde komt, verovert de Gazastrook en houdt dit gebied bezet tot 1967. Na deze oorlog beslaat de staat Israël nog slechts 18 % van de oppervlakte van het oorspronkelijke Joods Nationaal Tehuis in het Mandaatgebied Palestina dat de Joden door de San Remo conferentie en de Volkenbond in 1920 was toegezegd.

Vanaf 1948 Ruim 800.000 Joden vluchten of vertrekken onder invloed van Israëlische immigratiecampagnes vanaf 1948 uit Arabische landen, waarvan circa 600.000 naar Israël trekken.

1950 Jordaanse annexatie Westoever<BR> De 'Westelijke Jordaanoever' wordt in 1950 eenzijdig geannexeerd door Jordanië. Zo'n tweeduizend Palestijns-Arabische notabelen zouden hiertoe een verzoek hebben gedaan. Alleen Pakistan en het Verenigd Koninkrijk erkennen de annexatie.

1964 Oprichting van de PLO<BR> In Egypte wordt de PLO gesticht door Yasser Arafat. De PLO ijvert openlijk voor de vernietiging van de staat Israël en doelt met de term Palestijnen in de eerste plaats op de Arabische inwoners van het vroegere Britse Mandaat voor Palestina. De PLO wil de oprichting van Israël weer ongedaan maken en ontkent daarom de doelstelling van het Britse Mandaat voor Palestina, zijnde de ontwikkeling van een Joods Nationaal Tehuis.

1967 Zesdaagse Oorlog<BR> Tijdens de Zesdaagse Oorlog verovert Israël de Westelijke Jordaanoever op Jordanië, de Gazastrook en het Sinaï schiereiland op Egypte en de Golan-hoogte op Syrië, nadat deze landen hun troepen aan hun grenzen met Israël gereed hadden gezet, aanvalspacten hadden ondertekend, de internationale waterwegen in de Rode Zee hadden geblokkeerd en de VN vredesmacht uit de Sinaï 'bufferzone' hadden weggezonden. 5 juni 1967 In een verrassingsaanval vroeg in de ochtend vernietigen Israëlische gevechtsvliegtuigen vrijwel de gehele Egyptische luchtmacht op de grond. Ook de luchtmacht van Syrië en Jordanië wordt grotendeels uitgeschakeld. Duizenden tanks worden buitgemaakt en hun bemanningen gevangen genomen. Na een felle strijd wordt Oost-Jeruzalem door Israël veroverd en ingelijfd. Aan het slot van de oorlog wordt de strategische en historisch belangrijke Golan-hoogte onder grote verliezen maar gesteund door de inlichtingen van de Israëlische spion Eli Cohen ingenomen. 1 september 1967 De leiders der Arabische landen komen samen bij de Conferentie van Khartoem om hun militaire nederlaag en de nieuwe situatie te bespreken en besluiten tot een driewerf 'nee': géén erkenning van Israël, géén onderhandelingen met Israël, géén vrede met Israël. 22 november 1967 De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties vaardigt resolutie 242 uit, waarin zij van Israël eist dat het zich terugtrekt uit 'de' in de Zesdaagse Oorlog veroverde gebieden in de Franse versie, en uit in de Zesdaagse Oorlog veroverde gebieden (zonder 'de') in de Engelse versie; en van alle partijen eist dat zij elkaar zullen erkennen en elkaars soevereiniteit zullen respecteren. Na de Zesdaagse Oorlog worden 6000 Egyptische krijgsgevangenen in het geheim uitwisseld tegen één Duits-Israëlische spion, Wolfgang Lotz. De Golan-hoogte wordt in 1981 officieel tot Israëlisch grondgebied verklaard. Israël ontruimt het Sinaï-schiereiland in 1982 en geeft het in ruil voor een vredesovereenkomst (Camp-David-akkoorden) aan Egypte terug.

1973 Jom Kippoeroorlog

1988-1993 Eerste intifada<BR> Tijdens de eerste intifada komen Palestijnen in opstand tegen de Israëlische bezetting. Deze opstand eindigt met de Oslo-akkoorden.

1988 Uitroeping Palestijnse staat<BR> Op 15 november 1988 wordt in Algerije de Palestijnse staat uitgeroepen met Oost-Jeruzalem als hoofdstad. In totaal erkennen 90 landen de onafhankelijkheidsverklaring. Nederland en België erkennen de staat Palestina niet. 1993-1994 Oslo-akkoorden<BR> De autonome gedeelten van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook vormen sinds 1994 de Palestijnse Autoriteit, conform de Oslo-akkoorden uit 1993. De Palestijnse Autoriteit blijft echter de door Amin El Hoesseini en Yasser Arafat aangewakkerde hoop op de verovering van Israël en de moord op Joden stimuleren, o.a. door op landkaarten bij het onderwijs het woord Israël niet te noemen, maar in plaats daarvan de naam "Palestina" af te drukken. Ook het Handvest van de PLO (dat oproept tot de vernietiging van Israël) wordt niet gewijzigd. Volgens de verdragen tussen de PLO en de Israëlische regering blijven de nederzettingen of koloniën, Israëlische dorpen en steden die sinds 1967 in deze gebieden zijn gebouwd, voorlopig onder Israëlisch gezag.

2000-2005 Tweede intifada<BR> De tweede opstand van de Palestijnen. Als aanleiding hiervoor wordt door Palestijnen het bezoek van Ariel Sharon aan de Tempelberg genoemd.