Nederlandsche Unie

De Nederlandsche Unie was een Nederlandse politieke groepering tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 24 juli 1940 opgericht door het driemanschap J. Linthorst Homan (1903-86, destijds Commissaris van de Koningin in Groningen), L. Einthoven (1896-1979, hoofdcommissaris van politie te Rotterdam) en de latere Nederlandse premier J.E. ("Jan") de Quay (1901-85, toentertijd werkzaam bij het ministerie van Sociale Zaken). De N. was de enige politieke beweging die tijdens de Duitse bezetting 'legaal' op niet-nationaalsocialistische resp. niet-fascistische grondslag was toegelaten. De Duitsers hadden de hoop dat een ontwikkeling in nationaalsocialistische richting zou ontstaan.

In de N. werkten corporatieve en autoritaire tendensen door en werden concessies gedaan aan de zgn. Nieuwe Orde, o.a. erkenning van de gewijzigde verhoudingen in Europa, steun aan Winterhulp en Arbeidsdienst. Er vond veel toeloop - honderdduizenden werden lid - van militant anti-Duitse lieden plaats. Toen de N. in 1941 alle samenwerking met Duitsland in de strijd tegen het communisme afwees, werd zij 14 dec. 1941 verboden. Belangrijk was dat zich binnen de N. allerlei groeperingen vormden, die later in het ondergrondse verzet een rol speelden.

Geenszins moet de N. worden beschouwd als verlichte vorm van de NSB, hoewel de beweging een zeker opportunisme - sommigen noemden het ronduit collaboratie - niet ontzegd kon worden: ze had zich immers neergelegd bij de Duitse dominantie. De katholieke De Quay leunde tegen het fascisme van het "Zwart Front" van Arnold Meijer aan, de liberaal Linthorst Homan boog steeds meer voor de Duitse bezetter, terwijl Einthoven, die partijloos was, maar anti-Duits, gaandeweg spijt leek te krijgen van zijn medewerking.

Twee van de voorlieden van de N. hebben - overigens geruime tijd na de oorlog - gepubliceerd over het experiment dat de N. was: Linthorst Homan met "Wat zijt ghij voor een vent" (1974) en Einthoven met "Tegen de stroom in" (1974).