SMERSJ

SMERSJ (een acroniem voor SMERt SJpionam (ofwel Dood aan Spionnen) was de naam van het contraspionage-departement in de Sovjet-Unie gevormd gedurende de Tweede Wereldoorlog, om de achterhoede van het Rode Leger te beveiligen, maar ook vlak achter het front om verraders, deserteurs, spionnen en  andere verdachte elementen te arresteren en te liquideren. SMERSJ hield zich bezig met contraspionage en terreur waarbij niet werd geschuwd om vijanden van de Sovjet-Unie in het buitenland te liquideren. Het acroniem SMERSH is de Engelse translitteratie van 'СМЕРШ'. De Nederlandse translitteratie is echter SMERSJ, hetgeen ook vaak in literatuur terug te vinden is. Er wordt aangenomen dat SMERSJ een rol gespeeld heeft in de liquidatie van Leon Trotski in Mexico in 1940.

Geschiedenis
De organisatie SMERSJ werd opgericht op 19 april 1943 en werd geleid door luitenant-generaal Viktor Abakoemov die persoonlijk aan Stalin rapporteerde en bekend stond om zijn keiharde verhoormethoden op gevangenen. (In 1951 echter werd Abakoemov zelf slachtoffer van een zuivering uitgevoerd door Lavrenti Beria). In dezelfde periode werd het SMERSJ-directoraat binnen het Volkscommissariaat van de Sovjet-Marine en SMERSJ-afdeling van de NKVD opgericht. SMERSJ heette tot Abakoemov in 1943 de leiding kreeg de speciale afdeling van de NKVD.

In maart 1946 werd het bevel over het Directoraat van SMERSJ onder het Volkscommissariaat van het Russische Leger geplaatst. Later werd dit gereorganiseerd in het Ministerie van het Russische Leger. In mei 1946 werd dit weer opgeheven. SMERSJ heeft een belangrijke taak gehad in het rekruteren van de jeugd voor de Nationale Defensie. De meest belovende leden konden later hun weg vinden in de Russische inlichtingendienst, de latere KGB.

Activiteiten
De belangrijkste tegenstander van SMERSJ in de contraspionage, was de Duitse Abwehr, de Duitse buitenlandse- en contraspionageafdeling gedurende de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog. SMERSJ trachtte deze contraspionagedienst te infiltreren. SMERSJ hield zich ook bezig met onderzoek binnen de eigen gelederen van soldaten die uit krijgsgevangenschap afkomstig waren. Ook hield SMERSJ zich bezig met spionageactiviteiten gericht op de bevolking van pas veroverde gebieden door het Sovjetleger in Oost-Europa.

SMERSJ was zelfs betrokken bij de bestraffing van leden van de NKVD, die de voorloper vormde van de KGB. SMERSJ kon iedereen naar eigen inzicht binnen de NKVD onderzoeken. Zelfs Afdelings- en Directoraatshoofden waren niet veilig voor de SMERSJ. SMERSJ werd ook uitgezonden om overlopers en dubbelagenten te liquideren. SMERSJ werd ingezet om de jacht op iedereen te openen -zelfs in het buitenland- die door de machthebbers in Moskou als "vijand van het Volk" te boek was gesteld.

Zoektocht naar Adolf Hitler
Bij het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog kreeg SMERSJ de opdracht op zoek te gaan naar Adolf Hitler en - indien mogelijk - de dictator levend gevangen te nemen. Werd het lichaam gevonden, dan moesten de SMERSJ-agenten de stoffelijke resten confisqueren. Officieren van het Rode Leger zouden samen met SMERSJ het gedeeltelijk verbrande en verminkte lichaam van Hitler, vlak bij de Führerbunker, gevonden hebben en vervolgens een onderzoek hebben ingesteld om de feiten van de dood van de dictator te bevestigen. De stoffelijke resten zouden daarna door SMERSJ in het geheim begraven zijn bij het SMERSJ-hoofdkwartier aan de Klausnerstrasse 30-32 in Maagdenburg.

Dit waarschijnlijk aan de fantasie van de communisten ontsproten verhaal wil dat de resten (samen met die van Joseph Goebbels en zijn vrouw en kinderen) in 1970 in het geheim weer opgegraven werden, vervolgens gecremeerd en op een geheime plaats bij de rivier de Elbe werden uitgestrooid. Niet alle delen van het lichaam van Hitler en Goebbels zouden zijn vernietigd: een deel van de kaak en de schedel van Hitler worden nog steeds in het Russische Staatsarchief onder het Kremlin in Moskou bewaard, zo wordt beweerd en zijn alleen voor wetenschappers toegankelijk voor onderzoek. Ook een metalen beensteun, die aan Goebbels wordt toegeschreven, wordt er bewaard.

Tijdens de zoektocht in Berlijn vond SMERSJ meer zaken die van Hitler persoonlijk afkomstig waren. Zo werd de militaire pet en een mantel van de dictator gevonden en zelfs een pen waarmee kon worden geschoten. De SMERSJ-eenheid die deze persoonlijke spullen van Hitler aantrof, heeft deze vervolgens meegenomen naar Moskou. Deze items werden in 2003 voor het eerst tentoongesteld in de Russische hoofdstad Moskou.

Methoden
SMERSJ was volstrekt meedogenloos in zijn werkmethoden. SMERSJ-bataljons waren tussen 1941 en 1943 (toen de Russische legers terug werden gedreven) actief vlak achter het front om soldaten van het Rode Leger ter plekke neer te schieten als zij zich op eigen initiatief terugtrokken op het moment dat er een Duitse aanval werd ingezet. Deze liquidaties werden uitgevoerd door zagradotrjads of barrière-eenheden. Als Russische militairen door de (Duitse) vijand gevangen genomen werden, stond dat gelijk aan verraad. Wie uit gevangenschap wist te ontsnappen kon alsnog de kogel krijgen van SMERSJ of men kon verbannen worden naar de Goelag. Door het uitvoeren van het z.g. Radiospel (Funkspiel) met de Duitse contraspionagedienst wist SMERSJ saboteurs op te sporen.

Op het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben de westelijke Geallieerden toegestaan dat miljoenen voormalige krijgsgevangenen en vluchtelingen in de handen van SMERSJ/NKVD vielen en werden afgevoerd naar de Goelag. Hierdoor is ook de Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg volgens bronnen het slachtoffer geworden van SMERSJ. Een intrigerend document afkomstig van het hoofd van Loebjanka Smoltsov en gericht aan het hoofd van SMERSJ, Abakoemov, verhaalt dat Wallenberg was geïnterneerd en gestorven was op 17 juli 1947. Dit document was via internationale druk vrijgegeven op 6 februari 1957. Hoeveel slachtoffers op het einde van de oorlog zijn gevallen is tot op vandaag niet precies bekend. Tegen deze deportatie en moordpraktijken van SMERSJ en NKVD werd geprotesteerd bij de minister-president van Canada, Mackenzie King door professor Watson Kirkconnell, echter zonder resultaat. Dat Raoul Wallenberg inderdaad gevangen heeft gezeten is pas vele jaren later per ongeluk ontdekt toen in het Loebjankagebouw een kleine opruiming werd gehouden in het archief. In een doos vond men de persoonlijke bezittingen terug van Wallenberg.

Liquidatiemethoden
Hoe SMERSJ precies zijn tegenstanders liquideerde is pas goed bekend geworden in 1954 door de Russische overloper Nikolaj Chaklov. Chaklov kon het niet meer opbrengen om zijn orders van liquidaties van zijn superieuren uit te voeren en vluchtte naar het Westen. Uit zijn verhaal is gebleken dat SMERSJ-agenten vooral de methode van vergiftiging toepasten. Dit kon gebeuren via vergiftigde dart-pijltjes, via vergiftigde sigaretten of inhalers voor astma-patiënten.

Organisatie
Volgens het blad Eye Spy Magazine werd SMERSJ in de KGB ondergebracht. Om voldoende luistervinken in het Rode Leger te hebben had men 1 informant op elke 10 soldaten. Dit betekent dat SMERSJ een behoorlijk aantal aangevers en tipgevers moet hebben gehad. Sommige bronnen spreken over zeker 40.000 SMERSJ-agenten die later in 1955 moeten zijn opgegaan in de KGB.

Externe links

 * BBC-artikel over SMERSJ