Tweede Engelse Oorlog

Spoedig na de Vrede van Westminster (1654), die een eind maakte aan de Eerste Engelse Oorlog, trachtte Zweden de hegemonie over de Oostzeelanden te verkrijgen. Maar dit was even gevaarlijk voor de Hollandse graan- en houthandel als de heerschappij van Engeland over de Noordzee was voor handel en haringvisserij en daarom stemde de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden het aangevallen Denemarken krachtig. Een Nederlandse vloot onder Van Wassenaer Obdam versloeg de Zweedse in 1658 in de Sont en ontzette Kopenhagen, terwijl in het volgende jaar De Ruyter de Zweden uit Nyborg op het eiland Funen hielp verdrijven. Vooral door de plotselinge dood van de Zweedse koning Karel X kwam in 1660 de Vrede van Kopenhagen tot stand.

Nog in hetzelfde jaar dreigden nieuwe moeilijkheden door de restauratie der Stuarts in Groot-Brittannië. De Oranjepartij hoopte op de steun van de Britse vorst Karel II van dit Huis voor de verheffing van zijn neef Prins Willem, maar er geschiedde ten slotte niet veel meer dan intrekking van de Acte van Seclusie. De verhouding tot het concurrerende Engeland bleef moeilijk; pogingen de Acte van Navigatie opgeheven te krijgen, mislukten en toen een Engelse Maatschappij met steun van de regering in 1664 de West-Indische Compagnie beroofde van bezittingen op de kust van Guinea (West-Afrika) en ook Nieuw-Nederland (de oorsprong van de Ver. Staten) in bezit nam, brak weldra de Tweede Engelse Oorlog uit (1665-1667).

De Nederlandse marine was in betere toestand dan in 1652, maar toch was het begin van de strijd niet gelukkig. De vloot werd bij Lowestoft verslagen; Van Wassenaer Obdam sneefde. Tevens deed de bisschop van Munster een inval in het oosten van de Republiek, waarbij de onmacht van het Nederlandse leger duidelijk bleek. Maar De Witt, gesteund door de bekwame vlootvoogd De Ruyter, hield met grote energie vol. Munster moest in 1666 vrede sluiten en De Ruyter versloeg in hetzelfde jaar in de Vierdaagse Zeeslag de Engelse admiraal Monck. Door het onbesuisd optreden van Cornelis Tromp verloor De Ruyter echter een paar maanden later een slag bij de Vlaamse kust (&rarr; Tweedaagse Zeeslag), zodat de Engelsen tijdelijk de zee konden beheersen en een aantal koopvaarders in de Vlie buitmaakten. Van beide zijden begon men tot de vrede over te hellen, maar de onderhandelingen vlotten niet, totdat in 1667 De Witt gelegenheid kreeg een lang gekoesterd plan ten uitvoer te laten brengen: de beroemde Tocht naar Chatham onder leiding van De Ruyter, waarbij de Theems geblokkeerd en verscheidene Engelse oorlogsschepen vernield of buitgemaakt werden.

De vrede kwam nu spoedig te Breda tot stand. Engeland behield o.a. Nieuw Nederland, maar de Republiek verwierf Suriname, wat later niet direct een voordelige ruil bleek. De Acte van Navigatie werd iets verzacht: goederen uit Duitsland en de Zuidelijke Nederlanden mochten voortaan door Nederlandse schepen naar Engeland worden gebracht.

(Naar Rijpma, Korte ontwikkelingsgang der historie.)