Cornelis Jacobus Snijders

Cornelis Jacobus Snijders was een Nederlandse generaal die vooral bekend werd door de Eerste Wereldoorlog, * Nieuwe Tonge, 29 sept. 1852, † Hilversum, 26 mei 1939. Snijders bezocht de HBS te Middelburg en de Koninklijke Militaire Academie te Breda; werd in 1872 2de luitenant der Genie, was van 1873-75 gedetacheerd bij het leger in Nederlands Indië, werd in 1875 onderscheiden met de Militaire Willemsorde 4de klasse, werd in 1908 generaal-majoor en sous-chef van de generale staf en in 1910 luitenant-generaal en chef-staf. Op 1 aug. 1914 volgde zijn benoeming tot opperbevelhebber van de Land- en Zeemacht; op 9 aug. 1914 werd hij generaal en op 9 nov. 1918 volgde eervol ontslag.

Toen de Wereldoorlog in aug. 1914 uitbrak, werden de Nederlandse strijdkrachten onmiddellijk gemobiliseerd. Snijders was een bekwaam militair, die in eigen kring veel vertrouwen genoot, maar besefte dat hij moest roeien met de riemen die hij had. Toch meende hij aanvankelijk, dat de omvang van het veldleger ten tijde van de mobilisatie in 1914, ongeveer 90.000 man, voldoende was om de Duitsers ervan te weerhouden ook Nederland aan te vallen.

Nederland slaagde er met kunst- en vliegwerk in neutraal te blijven, maar de Nederlandse regering moest daarvoor op eieren lopen. Een vriendelijk gebaar richting Berlijn kon immers door Engeland worden opgevat als een oorlogsverklaring met alle gevolgen van dien. Een glimlach naar Londen, en de Duitse troepen marcheerden al over het Lange Voorhout. Kortom, door politiekcorrect gedrag trachtte men de kool en de geit te sparen. Een kruiperige houding, die maar al te zeer kenmerkend is voor de door Nederland tot op de huidige dag bedreven politiek.

Snijders kwam echter langzamerhand tot de overtuiging, dat de strijdende partijen op deze manier niet op afstand konden worden gehouden. Daardoor botste hij met het Nederlandse kabinet, dat het gevoerde beleid, gericht op strikte afzijdigheid, wenste te handhaven. Het Nederlandse leger was naar zijn mening niet sterk genoeg om neutraliteit gewapenderhand te kunnen garanderen. En hij adviseerde de regering in 1915 in voorzichtige bewoordingen een keuze te maken, hetzij voor de Entente, hetzij voor de Centrale Mogendheden. Maar het was voor het kabinet, zoals het aan Snijders liet weten, geen aanleiding om van de gekozen beleidslijn af te wijken. In dat standpunt zou ook in het verdere verloop van de oorlog geen verandering komen.

In de jaren daarop deed Snijders vergeefse pogingen het kabinet op andere gedachten te brengen, tot zich de mogelijkheid voordeed het over een andere boeg te gooien. Begin 1918 waren er moeilijkheden gerezen met Duitsland over de doorvoer van zand en grind over Nederlands grondgebied naar België. Hoewel dit transport ook al in vredestijd plaatsvond en ondanks de oorlog gewoon was doorgegaan, werd gevreesd, dat het wel eens aangewend zou kunnen worden voor de bouw van bunkers voor de Siegfriedlinie, een Duitse verdedigingslinie in Noord-Frankrijk, door de geallieerden "Hindenburglinie" genoemd, en dat de Engelsen dit zouden kunnen uitleggen als hulpverlening aan de vijand. Daarom werd overwogen aan de doorvoer een eind te maken, hoewel dit ernstige consequenties zou kunnen hebben: oorlog met Duitsland. Toen Snijders hiervan hoorde was zijn reactie dat het land tegen Duitsland in geen geval opgewassen zou zijn; dan ware het beter partij te kiezen en onder de vleugelen van de Duitse adelaar achtte hij Nederland het meest beschut.

De minister van Oorlog, De Jonge (B.C. de Jonge, 1875-1958), toonde zich verbolgen over het standpunt van Snijders gezien de grote inspanningen die Nederland zich de afgelopen jaren had getroost om 's lands defensie te versterken, terwijl de opperbevelhebber op voorhand wenste te capituleren, en eiste het ontslag van Snijders en zo niet, dan moest het kabinet aftreden. Hij kreeg alle kabinetsleden mee, behalve de premier, Cort van der Linden (P.W.A. Cort van der Linden, 1846-1935), zelf, die vanwege zijn vermeende Duitse sympathieën door de Engelse diplomatieke dienst "Caught Unter den Linden" werd genoemd. Het was vlak voor de verkiezingen en het zou – zeker onder de gegeven omstandigheden - volgens de premier onverantwoord zijn Nederland in een kabinetscrisis te storten. De Jonge bond in en Snijders kon aanblijven in afwachting van een definitieve beslissing over zijn positie.

In sept. 1918 trad een nieuw kabinet aan, dat van Ruijs de Beerenbrouck (Ch.J.M. Ruijs de Beerenbrouck, 1873-1936) en ook tussen Snijders en de nieuwe minister van Oorlog, Alting von Geusau (G.A.A. Alting von Geusau, 1864-1937), wilde het, ondanks diens Duitse naam, niet boteren. Er werd een aanleiding gezocht om de opperbevelhebber te lozen en die werd gevonden in relletjes die eind okt. in legerplaats De Harskamp en elders waren uitgebroken over het intrekken van verloven in verband met de schending van Nederlands grondgebied door terugtrekkende Duitse militairen. Er werd een commissie gevormd die de rellen moest onderzoeken en deze stond tot ontzetting van Snijders onder voorzitterschap van Alting von Geusaus voorganger De Jonge. Snijders accepteerde dit niet, temeer daar hij zelf al een onderzoek had gelast. Er leek een patstelling te ontstaan, maar de regering kreeg steun uit onverwachte hoek. De relletjes leidden tot een kamerdebat en de socialisten eisten het ontslag van Snijders. "Als die man niet wordt ontslagen, dan moet de regering opstappen!" eiste fractieleider Troelstra. Nadat Snijders ook nog moest vernemen, dat de krijgsmacht zou worden gereorganiseerd, en dat op zijn advies geen prijs werd gesteld, was voor hem de maat vol en hij diende zijn ontslag in.

Snijders publiceerde tussen 1880 en 1900 tal van werken over veld- en duurzame versterkingskunst en pionierkunst; daarnaast (met R. Dufour) "De mobilisatiën bij de groote Europeesche mogendheden in 1914 en de invloed van de generale staven op het uitbreken van den wereldoorlog. Bijdrage tot het onderzoek naar de oorzaken van den wereldoorlog" (1927).

Lit.: Wie is dat?, ed. 1938; Moeyes, P.: De sterke arm, de zachte hand. Het Nederlandse leger en de neutraliteitspolitiek 1839-1939 (2006).