Mutually assured destruction

In bepaalde landen van Europa waren tijdens de Koude Oorlog nucleaire wapens (ook bekend als "kernwapens") van de Verenigde Staten (VS) opgeslagen. De krijgsmacht van het land waar ze opgeslagen waren kon deze wapens lanceren. Ze beschikte daarvoor over de nodige wapensystemen en was er voor getraind. In het jargon van de nucleaire oorlogsvoering: ze hadden een nuclear capability. Of de kernwapens er nog altijd liggen en of de krijgsmacht van de gastlanden nog altijd een nuclear capability heeft, wordt bevestigd noch ontkend. Het communicatiebeleid rond deze wapens moest en moet bijdragen aan de onzekerheid omtrent hun mogelijke inzet en zo een potentiële agressor afschrikken (deterrence) tot de daad over te gaan.

Wapensystemen
De in Europa opgeslagen Amerikaanse kernwapens waren (of zijn) tactische nucleaire wapens (ook tactische kernwapens of slagveld-nucleaire wapens genoemd). Ze waren bedoeld voor gebruik in het kader van de Flexible Response Strategy.

De strategische nucleaire wapens zijn van een heel andere orde dan de tactische nucleaire wapens. De  strategische nucleaire wapens kunnen over grote afstanden gelanceerd worden door raketten, missiles, of vliegtuigen, al dan niet bewapend met cruise missiles. Missiles of raketten, kunnen meerdere kernkoppen met megaton vermogens dragen die na lancering elk afzonderlijk een ander doel kunnen benaderen: MIRV of Multiple Independently Targetable Reentry Vehicles. De missiles kunnen vast opgesteld staan op het vasteland, in silo’s of op mobiele lanceerinstallaties. Ze kunnen ook opgesteld staan op atoomonderzeeërs. Cruise missiles kunnen gelanceerd worden van op zee, van op het vasteland of vanaf vliegtuigen. De nucleaire wapens kunnen ook gewoon gedropt worden door vliegtuigen. De atoomonderzeeërs worden aangedreven met een kernreactor en kunnen zeer lang onder water blijven. Ze hebben een grote actieradius en zijn extreem moeilijk te lokaliseren. Mobiele lanceerinstallaties kunnen opgesteld worden op onvoorspelbare plaatsen en na lancering weer verdwijnen. Missiles in vlucht zijn snel, moeilijk te detecteren en te onderscheppen. Cruise missiles in vlucht zijn relatief traag maar toch moeilijk te detecteren en te onderscheppen. Vliegtuigen zijn traag, relatief gemakkelijk te detecteren en te onderscheppen, maar blijven tijdens hun vlucht controleerbaar. De dracht van missiles en vliegtuigen gaat van enkele honderden kilometer tot wereldwijd.

De strategische nucleaire wapens in het Westen zijn een exclusief Amerikaanse, Britse of Franse aangelegenheid. De verbondenen hebben er geen stem in.

Strategieën
Eén manier om de strategische nucleaire wapens te gebruiken bestaat er in een vijandelijke strategische nucleaire aanval te voorkomen door te dreigen met een reactie met nucleaire wapens. Het is een strategie van wederzijdse afschrikking die steunt op de Mutually Assured Destruction.

Een andere, strategie bestaat er in een potentiële agressor af te schrikken tot een agressie over te gaan, zij het met nucleaire wapens of met conventionele strijdkrachten, door te dreigen met een reactie met nucleaire wapens. De Flexible Response Strategy en de strategie van staten die met een exclusief conventionele dreiging geconfronteerd worden en over een beperkte nucleaire capaciteit beschikken behoren tot deze categorie.

De strategie van de Verenigde Staten
De Amerikaanse strategie is er een van afschrikking, gebaseerd op de wederzijds verzekerde vernietiging, in het Amerikaans Mutually Assured Destruction, afgekort als MAD. Het letterwoord betekent toevallig ook knettergek. Deze strategie werd ontwikkeld tijdens de Koude Oorlog die gevoerd werd tussen Amerika en zijn verbondenen enerzijds en anderzijds de Sovjet-Unie en haar satellietstaten. Bij deze strategie behoren begrippen zoals first strike en second strike capability. First strike spreekt voor zichzelf: een aanval met strategische nucleaire wapens gericht tegen strategische doelen, in de eerste plaats de nucleaire wapens van de tegenstander. Second strike capability verwijst naar de mogelijkheid om na een lading nucleaire bommen over zich heen gekregen te hebben, als vergelding massaal te kunnen terugslaan (massive retaliation) met de overgebleven nucleaire wapens. Beide partijen moeten dus steeds meer wapens hebben om de second strike capability te verzekeren. Vandaar de nucleaire wapenwedloop en de wapenarsenalen die elkaar verschillende malen konden vernietigen. Wederzijdse nucleaire vernietiging moet de wederzijdse nucleaire afschrikking (deterrence) verzekeren en moet alle partijen ervan weerhouden te beginnen met een aanval.

De Britse nucleaire strategie komt grotendeels overeen met de globale Amerikaanse strategie.

De Franse strategische nucleaire wapens daarentegen nemen een exclusieve, bijzondere plaats in.

De strategie van het Verenigd Koninkrijk (VK) (UK Strategy)
Het VK beschikt alleen nog over vier onderzeeboten met elk tot 16 missiles. Elke missile kan tot acht MIRV dragen. De gevolgde strategie is die van de afschrikking. Tijdens de Koude Oorlog werd nauw samengewerkt met de VS. De operationele controle was toevertrouwd aan SACLANT (Supreme Allied Commander Atlantic). Doelen werden bepaald door NAVO SACEUR (Supreme Allied Commander Europe). Niettemin werd tegelijk de mogelijkheid opengehouden voor het VK om, in het geval van een nationale noodsituatie, doelen te bepalen zonder de NAVO-bondgenoten er bij te betrekken.

De strategie is niet ingrijpend veranderd sedert de implosie van de Sovjet-Unie. Alleen is het aantal wapens verminderd.

Franse strategie
Generaal de Gaulle achtte een afschrikking die gebaseerd was op de veronderstelling dat de VSA het eigen bestaan op het spel zouden zetten ten behoeve van Europese bondgenoten niet geloofwaardig. Daarom heeft Frankrijk vanaf 1958 een nucleaire krijgsmachtafdeling ontwikkeld: de Force de dissuasion nucléaire française of Force de Frappe.

De Franse strategie benadrukt het bijzondere karakter van de nucleaire wapens: het zijn geen conventionele wapens. Het is een strategie van afschrikking tous azimuts. Een preventieve nucleaire slag is uitgesloten gezien haar defensief karakter. Inzet van de Force de Frappe tegen staten die terroristen of massavernietigingswapens zouden gebruiken tegen Frankrijk kan, zoals President Chirac in 2006 zei, onder ogen genomen worden.

De Franse strategie is puur nationaal. Hoewel, President Chirac verklaarde ook dat de geallieerden van Frankrijk deel uitmaken van de Franse vitale belangen die door de Force de Frappe verdedigd worden.

Nucleaire wapenbeheersing
In zijn film Doctor Strangelove laat Stanley Kubrick zien hoe de strategie van wederzijds verzekerde vernietiging kan falen en resulteert in de totale vernietiging van de wereld. Omdat die fictie misschien toch een reële dreiging is werd gezocht naar uitwegen uit deze absurde situatie. Met enig resultaat.

Een eerste poging tot nucleaire wapenbeheersing was het non-proliferatieverdrag. Het doel is de verspreiding van nucleaire wapens te beperken tot de staten die voor 1 januari 1967 een kernbom hadden laten ontploffen: de VS, de USSR, het VK, Frankrijk en China. Het verdrag boekt een beperkt succes. India en Pakistan  beschikken over nucleaire wapens en hebben het niet ondertekend. Israël heeft evenmin ondertekend en zou over nucleaire wapens beschikken. Noord-Korea heeft zich uit het verdrag teruggetrokken en beschikt over het nucleaire wapen. Een aantal landen zouden in het geheim werken aan de ontwikkeling van een nucleair wapen.

De VS en de USSR, later de Russische Federatie, sloten een aantal verdragen over strategisch nucleaire ontwapening. De strategische ontwapeningsverdragen hebben tot doel de wederzijds verzekerde vernietiging waar te maken op een lager, beperkter niveau. De onderhandelingen (SALT, een acroniem voor Strategic Arms Limitation Talks) resulteerden uiteindelijk in een vermindering van het aantal kernkoppen.

De discussie over de Sovjet middellange-afstandraketten die in de jaren 80 in Europa werden geplaatst en de Amerikaanse cruise missiles die zouden geplaatst worden, moeten in dat strategisch kader gesitueerd worden. Lanceermiddelen in Europa die kernwapens kunnen droppen op doelen in Rusland zouden een reactie op doelen in de lancerende Europese landen kunnen uitlokken, zonder dat de eigenaar van de gelanceerde wapens, de Amerikanen, zouden bedreigd worden in hun vitale belangen. In klare taal: zonder dat zou gereageerd worden met een nucleair bombardement op Amerikaanse steden. Een nucleaire oorlog bij volmacht werd mogelijk. Volgens sommigen kwam de strategie van de wederzijds verzekerde vernietiging in gevaar. Volgens hen werkt de strategische afschrikking enkel en alleen wanneer ze steunt op wapens opgesteld op het Amerikaans continent zelf.

Naderhand werd een overeenkomst getroffen tussen de VS en de USSR. De USSR trokken de middellange-afstandraketten terug en de VS stelden de cruise missiles niet op.

Anti Ballistic Missiles (ABM)
De onderhandelingen tussen de VS en de USSR, later de Russische Federatie, over nucleaire wapenbeheersing betroffen ook de Anti Ballistic Missiles (ABM). Een verdrag werd gesloten, maar de VS trokken zich naderhand terug uit het ABM-verdrag.

Anti Ballistic Missiles zijn missiles die missiles in vlucht kunnen onderscheppen en vernielen. Het systeem bestaat uit de missiles zelf en een waarschuwingssysteem. Het waarschuwingssysteem bestaat uit waarnemingsapparaten zoals radars die ver van de te beschermen zone worden opgesteld of op satelliet geïnstalleerd. Ze moeten de naderende, snel vliegende missiles immers vroeg genoeg detecteren om bijtijds de anti-missiles te kunnen afvuren. ABM en het waarschuwingssysteem samen creëren een anti-missileschild,in de media ook bekend als anti-raketsysteem of raketschild. Over de doeltreffendheid van de antirakettechnologie bestaat twijfel.

Een efficiënt en uitgestrekt anti-missileschild zou toelaten een aanval in te zetten zonder een antwoord met vernietigende missiles te moeten vrezen. Een dergelijk anti-missileschild doorkruist de strategie van de wederzijds verzekerde vernietiging. De wederzijds verzekerde vernietiging is dan niet langer verzekerd. De partij die over een efficiënt anti-missileschild beschikt kan in de verleiding komen als eerste zijn wapens te lanceren. De VS en de Russische Federatie zijn het eens geworden over een beperkt anti-missileschild, elk in hun land.

Een anti-missilesschild is niet alleen met betrekking tot de strategie van wederzijds verzekerde vernietiging van belang. Verspreiding van missiletechnologie en van nucleaire wapens biedt elke staat die ze nu al bezit of in de toekomst wil nastreven de mogelijkheid andere staten nucleair onder druk te zetten. Een anti-missileschild zou die dreiging kunnen pareren.