DDR

De Duitse Democratische Republiek (DDR), vaak kortweg Oost-Duitsland genoemd en in (West-)Duitsland lang aangeduid als "Mitteldeutschland" of "Sowjetische Besatzungszone", omdat men zich niet wenste neer te leggen bij de Oder-Neissegrens, was een communistisch land in Midden-Europa. De DDR werd op 7 oktober 1949 uitgeroepen, ruim vier maanden na de oprichting van West-Duitsland (officeel: Bondsrepubliek Duitsland). Door de stichting van deze twee staten was de tweedeling van het naoorlogse Duitsland een feit. De DDR hield op 3 oktober 1990 op te bestaan, toen het grondgebied deel ging uitmaken van de Bondsrepubliek Duitsland.

Geschiedenis
Na de Duitse capitulatie van 9 mei 1945, werd er door 'De Grote Drie' in Potsdam beslist dat Duitsland in vier zones moesten worden verdeeld: een Amerikaanse zone, een Britse zone, een Franse zone en een Sovjet-Russische zone.

De Sovjet-Russische zone kwam net als de andere zones onder leiding te staan van een militaire bevelhebber. Al snel lieten de Russen toe dat het politieke leven zich hervatte. Er werden verscheidene partijen opgericht, waaronder een CDU (christendemocraten), een LDP (liberaal-democraten), een SPD (sociaaldemocraten) en een communistische partij, de KPD. De KPD bestond al voor de Tweede Wereldoorlog, maar was na de machtsovername van Hitler in 1933 verboden. Een aantal communistische leiders week uit naar het buitenland. Onder hen was Walter Ulbricht, die na de oorlog naar Duitsland terugkeerde. Ulbricht en de zijnen richtten na de terugkeer de KPD weer op. De Russen steunden vanaf het begin de KPD, maar de verkiezingen die in de Sovjet-Russische zone werden gehouden in de loop van 1945, verliepen ongunstig voor de communisten, terwijl de sociaaldemocratische SPD het juist heel goed deed. De Russen wilden dat de communisten aan de macht kwamen en besloten over te gaan op een andere tactiek. Daarom werd de "Sozialistische Einheitspartei Deutschlands" (SED) opgericht, een gedwongen aansluiting van de SPD bij de KPD. De SED werd bestuurd door een centraal comité en een politbureau. Andere politieke partijen waren toegestaan, maar hadden geen werkelijke macht. CDU, LDP en anderen werden ertoe gedwongen, de politiek van de SED te steunen. Deze partijen waren samen met de SED en andere massaorganisaties (vakbond, vrouwenbond, Freie Deutsche Jugend, Kulturbund) verenigd in het Nationale Front.

Bestuursstructuur
Het hoogste orgaan van de staat was de Volkskammer (volksvertegenwoordiging). De SED had 127 zetels in de Volkskammer, de overige partijen elk 52 zetels. De massaorganisaties zaten eveneens in de Kamer. Het ambt van staatshoofd werd vanaf de oprichting van de DDR in 1949 tot 1960 vervuld door een president, Wilhelm Pieck. Na zijn dood fungeerde de voorzitter van de zgn. Staatsraad als staatshoofd. In april 1990 - na de eerste democratische verkiezingen werd de Staatsraad afgeschaft en de functie van president in ere hersteld. Een president werd niet meer gekozen; de taken van het staatshoofd werden tot 3 oktober 1990 waargenomen door de voorzitter van de Volkskammer. De ministerraad, voorgezeten door een minister-president, was de uitvoerende raad van de Volkskammer en de Staatsraad.

Buitenlandse betrekkingen
De DDR is tijdens zijn bestaan vrijwel onwankelbaar trouw geweest aan de Sovjet-Unie, wellicht mede omdat de staat niet alleen zijn ideologische karakter, maar ook zijn zelfstandige bestaan dankte aan steun van de Sovjet-Unie. Massaal gewapend ingrijpen, zoals in Hongarije en Tsjechoslowakije, of dreigen daarmee, zoals in Polen, is nooit nodig geweest. Wel greep het Rode Leger hard in tijdens de Berlijnse opstand van 1953. De vriendschap tussen de DDR en de Sovjet-Unie werd dan ook standaard als 'eeuwig en onverbrekelijk' omschreven. Toen Walter Ulbricht rond 1971 een iets onafhankelijker koers ging varen, kon die zonder moeite vervangen worden door Erich Honecker. Pas toen Sovjet-leider Michail Gorbatsjov met zijn glasnost en perestrojka zelf probeerde het Sovjet-communisme te hervormen, wenste het DDR-regime daarin niet mee te gaan. Toen bleek echter hoezeer de tijden veranderd waren. Gorbatsjov liet in 1989 met zoveel woorden weten dat ze het zelf maar moesten uitzoeken.

Relaties met het Westen
De DDR beschouwde zichzelf als de eerste "boeren- en arbeidersstaat op Duitse bodem". Deze staat heeft echter altijd meer dan enige andere communistische staat te kampen gehad met de verlokkingen die de eigen bevolking waarnam in het kapitalistische westen. Niet alleen was er geen natuurlijke grens met de Bondsrepubliek, ook de West-Duitse media waren vrijwel overal goed te ontvangen, en natuurlijk zonder taalbarrière. In de Bondsrepubliek voltrok zich het naoorlogse Wirtschaftswunder, waarmee het zelfs veel andere West-Europese landen in de schaduw stelde. De DDR-bevolking kon zelf waarnemen dat zowel de materiële welvaart als de mensenrechten aan de andere kant van de Duits-Duitse grens op een veel hoger peil stonden. Bovendien beschouwde West-Duitsland migranten vanuit de DDR niet als buitenlanders, maar als Duitsers, die meteen een paspoort konden krijgen. Een en ander dreigde tot grootscheepse ontvolking van de DDR te leiden, zodat aan de Duits-Duitse grens en tussen Oost- en West-Berlijn draconische maatregelen moesten worden genomen om de eigen bevolking te weerhouden van Republikflucht, zoals het in het DDR-strafrecht werd omschreven. Vanaf augustus 1961 werd de Berlijnse Muur gebouwd en steeds verder geperfectioneerd. De muur werd officieel omschreven als "antifascistische" beschermingswal tegen het kapitalistische Westen. Er werd een zichtbaar IJzeren Gordijn neergelaten langs de Duits-Duitse grens, bestaande uit prikkeldraad, mijnenvelden en automatische schietinstallaties. Het genadeloos doodschieten van vluchtelingen aan de Berlijnse Muur (ongeveer 200 doden) en elders aan de Duits-Duitse grens bezorgde de DDR een slecht imago. Het opheffen van de reisbeperkingen voor de eigen bevolking in 1989 luidde het einde in van de DDR.

Districten
De eerste paar jaar van haar bestaan was de DDR een federale staat, met de deelstaten Mecklenburg, Saksen-Anhalt, Brandenburg, Thüringen en Saksen. In 1952 werd deze structuur afgeschaft en vervangen door 15 districten (Duits 'Bezirke'), die tot 1990 zouden blijven bestaan. Deze districten waren genoemd naar hun belangrijkste stad.

Economie
De economie van de DDR was in vergelijking tot andere communistische landen redelijk goed want was hoofdzakelijk gebaseerd op het onteigenen van bestaande Duitse bedrijven en fabrieken. Maar sinds het einde van de jaren '70 kreeg het land te kampen met een steeds slechter wordende economie. De modernisering en integratie van deze Oost-Duitse economie zijn heden ten dage nog steeds een kostbaar langetermijnprobleem: jaarlijks wordt voor zo'n 70 miljard dollar aan financiële steun van het westen naar het oosten gesluisd. Maar de groei blijft nog achterwege.

Leger van de DDR
Het leger van de DDR werd in 1956 opgericht onder de naam Nationale Volksarmee (NVA). Tot 1962 was de NVA een vrijwilligersleger. Na invoering van de dienstplicht bestond het uit 170.000 soldaten.

De SED had door haar "Politische Hauptverwaltung" (PHV) en een speciale structuur, haar plaats in het leger gevestigd. Bijna alle officieren waren lid van de SED, evenals de onderofficieren.

Volgens de SED was het leger het machtsinstument van de arbeidersklasse ter bescherming en beveiliging van de socialistische vooruitgang voor aanvallen van Westerse staten. De NVA heeft nooit deelgenomen aan een oorlog, maar is wel enkele malen voor langere tijd in verhoogde staat van paraatheid geweest, zoals in 1961 tijdens de bouw van de Berlijnse Muur, in 1962 tijdens de Cubacrisis, in 1968 bij de inval van Sovjettroepen in Tsjechoslowakije en in de herfst van 1989.

Duitse Hereniging
Op 3 oktober 1990 hield de DDR op te bestaan en werd samengevoegd met West-Duitsland, de Bondsrepubliek Duitsland. 3 oktober is de nationale feestdag van Duitsland (Dag van de Duitse Eenheid). West-Duitsland, dat economisch veel sterker was, investeerde honderden miljarden marken om Oost-Duitsland uit het slop te trekken, wat tot nu toe nog steeds niet gelukt is. De werkloosheid in DDR steeg sinds de val van het communisme dramatisch, omdat veel staatsbedrijven naar kapitalistische maatstaven geen bestaansmogelijkheid hadden. Tot nu toe is er te weinig vervangende werkgelegenheid ontstaan. Er heerst over het algemeen grote onvrede over de politiek en de mensen voelen zich in de steek gelaten. De toenmalige bondskanselier Helmut Kohl sprak bij de hereniging wel over de 'wonden van 40 jaar SED-dictatuur, die niet licht geheeld zullen worden', maar stelde ook blühende Landschaften in het vooruitzicht, en voorspelde dat de welvaart van de nieuwe deelstaten binnen één jaar op het niveau van de Westelijke deelstaten zouden zijn. Dat laatste bleek dus tegen te vallen. Veel onderzoekers denken dat men nog steeds niet kan spreken van één Duits volk. Mensen voelen zich nog steeds "Ossi" of "Wessi".

De Oder-Neissegrens werd als oostelijke grens van Duitsland pas bij de eenwording van Duitsland in 1990 definitief door het verenigde Duitsland erkend. Ook in het tegenwoordige Duitsland spreekt men nog altijd liever van Neue Bundesländer dan van Ostdeutschland als men het over het gebied van de voormalige DDR heeft. Men sprak ten tijde van de Koude Oorlog in West-Duitsland ook wel van Drüben (aan de overkant), waarmee men de andere kant van de Berlijnse Muur bedoelde.

Staatshoofden
President Voorzitter van de Staatsraad
 * 1949 - 1960: Wilhelm Pieck
 * 1960 - 1973: Walter Ulbricht
 * 1973 - 1976: Willi Stoph
 * 1976 - 1989: Erich Honecker
 * 1989 - 1989: Egon Krenz
 * 1989 - 1990: Manfred Gerlach

President
 * 1990 - 1990: Sabine Bergmann-Pohl

Voorzitters van de raad van ministers (1949-1990)

 * Otto Grotewohl 1949-1964
 * Willi Stoph 1964-1973
 * Horst Sindermann 1973-1976
 * Willi Stoph 1976-1989
 * Hans Modrow 1989-1990
 * Lothar de Maizière 1990

Secretarissen-generaal van de SED (1946-1989)

 * Wilhelm Pieck 1946-1950
 * Otto Grotewohl 1946-1950
 * Walter Ulbricht 1950-1971
 * Erich Honecker 1971-1989
 * Egon Krenz 1989

Honecker vluchtte in mrt. 1991 naar Moskou, maar werd door Rusland aan het herenigde Duitsland uitgeleverd. In juni 1992 werd hij aangeklaagd voor het ten tijde van de DDR laten doodschieten van vluchtelingen aan de Duits-Duitse grens, alsof hij altijd in West-Duitsland had gewoond. Maar vanwege zijn slechte gezondheid mocht hij in jan. 1993 naar zijn dochter in Chili vertrekken. Daar stierf hij in mei 1994 op 81-jarige leeftijd. Krenz, die na de Duitse hereniging bij de eerste vrije verkiezingen had gezegd dat hij op de SPD zou stemmen, werd in 1999 voor hetzelfde vergrijp als Honecker tot 6½ jaar cel veroordeeld, alhoewel zijn misdrijven aan gene zijde van de muur, in de DDR dus, waren begaan. In december 2003 werd hij op vrije voeten gesteld.