Hochseeflotte

Hochseeflotte (klemtoon op hoch, Hochsee betekent open of volle zee) was van 1907-18 de officiële benaming voor de slagvloot van de Duitse Keizerlijke Marine. Aan het hoofd stond een admiraal; van 1907-09 was dat de broer van de Duitse keizer, Prins Heinrich, en vervolgens Henning von Holtzendorff (1910-13), Friedrich von Ingenohl (1913-15), Hugo von Pohl (1915-16), Reinhard Scheer (1916-18) en Franz Hipper (1918).

Toen in 1870 de Frans-Duitse Oorlog uitbrak, had Pruisen slechts de beschikking over drie volwaardige pantserschepen en ongeveer tien stoomvaartuigen zoals korvetten en kanonneerboten. Hoewel het aantal Franse oorlogsschepen dat van de Duitsers verre overtrof, en de Fransen in de herfst van 1870 van tijd tot tijd de Oostzee en de Noordzee blokkeerden, durfden ze toch geen aanval op de Duitse kust te ondernemen. Na de Duitse overwinning in genoemde oorlog werd het Duitse Rijk gevormd, en ging de vloot van de Noord-Duitse Bond over in de nieuw gestichte Keizerlijke Marine. In Kiel en Wilhelmshaven werden oorlogshavens en werven aangelegd en uitgebreid als basis voor een grotere vloot. Maar de plannen bleven aanvankelijk bescheiden en de eerste decennia werd gebouwd aan een vloot die slechts defensieve doeleinden diende zoals de kustbewaking. Ook toen Duitsland in de jaren 80 van de 19de eeuw koloniën kreeg veranderde er maar weinig aan het behoudende karakter van de Duitse scheepsbouwpolitiek.

Ten tijde van de troonsbestijging van keizer Wilhelm II (1888) waren bijna alle Duitse oorlogsschepen vergeleken met die van andere vloten verouderd. De roep om een sterkere vloot klonk, maar in het Duitse parlement, de Rijksdag, waren er evenveel voor- als tegenstanders, zodat er in feite niets gebeurde, tot in 1899 de keizer zelf het bevel over de marine op zich nam (dat berustte voordien na de opheffing van de admiraliteit in 1889 deels bij het opperbevel van de marine en deels bij het ministerie van Marine), er een commandostructuur in het leven werd geroepen en de vloot ging deelnemen aan operaties in internationaal verband, zoals tijdens de zgn. Boxeropstand in China (1900-01). Belangrijker nog was echter het aantreden van admiraal Tirpitz in 1897 als staatssecretaris (in feite minister; officieel was er destijds in Duitsland maar één minister, t.w. de rijkskanselier) van Marine. Het accent kwam te liggen op een ambitieus bouwprogramma van sterke slagschepen. In drie door de Rijksdag aangenomen vlootwetten van 1900, 1908 en 1912 werden omvang, bouwtempo en kosten voor de nieuwe vloot vastgelegd. Toen de Engelsen in 1906 aan de hand van ervaringen in de Russisch-Japanse Oorlog (1904-05) met de bouw van zgn. dreadnoughts begonnen, volgden de Duitsers hen op de voet. Behalve door de modernisering van het materiaal nam de operationele sterkte van de Duitse vloot nog toe door de aanleg van het Keizer Wilhelmkanaal dat de Noordzee met de Oostzee verbond en door de versterking van het steunpunt Helgoland (eiland in de Duitse Bocht, in 1890 met de Engelsen geruild tegen Zanzibar).

Begin augustus 1914 bestond de Hochseeflotte, een van de zes onderdelen van de Duitse vloot, uit zes eskaders linieschepen (44 schepen waaronder 14 "dreadnoughts", vijf verkenningsgroepen kruisers (25 schepen waaronder vijf dreadnoughts), 8 flottieljes torpedoboten (89 schepen), 29 onderzeeërs, 51 mijnenvegers en 82 schepen met verschillende taken en was daarmee na de Engelse vloot de grootste ter wereld. In de Noordzee werd gedurende de Eerste Wereldoorlog deelgenomen aan een tweetal zeegevechten in de Duitse Bocht en twee zeeslagen bij de Doggersbank en voor het Skagerrak, alle tegen de Engelsen, die geen van alle iets veranderden aan de strategische situatie. Aan het einde van de oorlog moesten de modernste Duitse schepen worden geïnterneerd in de Britse oorlogshaven Scapa Flow, waar ze in juni 1919 door de eigen bemanningen tot zinken werden gebracht. Het Verdrag van Versailles liet Duitsland zes linieschepen, zes lichte kruisers, 24 torpedoboten en torpedojagers en een aantal mijnenvegers.

Lit.: Marine-Archiv (red.): Der Krieg zur See 1914-1918. Der Krieg in der Nordsee. 1. Bd. Von Kriegsbeginn bis Anfang September 1914 (1920); Jahrbuch für Deutschlands Seeinteressen. Jrg. 15 (1913); Weyer, B.: Taschenbuch der Kriegsflotten. XIX. Jrg. (1918), e.a..