UNPROFOR

De United Nations Protection Force (UNPROFOR) was een VN-vredesmacht die tijdens de Joegoslavische burgeroorlog actief was in voormalig Joegoslavië. UNPROFOR was voornamelijk actief in het hedendaagse Kroatië, Bosnië en Herzegovina en de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië.

Rol van UNPROFOR
Met resolutie 743 van de VN-Veiligheidsraad van 21 maart 1992 werd UNPROFOR in het leven geroepen en trad in beginsel op in Kroatië. Met resolutie 758 van 8 juni 1992 werd het operatiegebied later uitgebreid naar Bosnië en Herzegovina. In beginsel had UNPROFOR tot taak verdere escalatie van de oorlog te voorkomen en voorwaarden te scheppen voor vredesbesprekingen. Later werden UNPROFOR-troepen ook ingezet voor het beveiligen van zogenaamde "safe areas" ("veilige gebieden"), enclaves voor moslims in Bosnië en Herzegovina: Zepa, Gorazde, Bihac, Sarajevo, Tuzla en Srebrenica. Met VN-resolutie 836 (4 juni 1993) mocht de veiligheid van die gebieden zo nodig met geweld worden afgedwongen. In Srebrenica ging het echter totaal mis: Servische troepen trokken de stad binnen zonder dat de VN ingreep (de door Dutchbat gevraagde luchtsteun bleef uit). Dit leidde tot de Val van Srebrenica op 11 en 12 juli 1995 gevolgd door het massaal uitmoorden van de mannelijke moslimbevolking en deportatie van de vrouwen en kinderen naar Tuzla. Later viel op 20 juli ook nog de enclave Zepa. Uiteindelijk ging de VN-veiligheidsraad akkoord met de inzet van een voornamelijk door Frankrijk en Groot-Brittannië ter beschikking gestelde Rapid Reaction Force (RRF) met luchtsteun van de NAVO. De directe aanleiding voor het uiteindelijke ingrijpen door de RRF was de (waarschijnlijk) Bosnisch-Servische mortieraanval op de Merkale-markt in Sarajevo op 28 augustus 1995. De acties van de RRF en de NAVO-luchtstrijdkrachten leidden er uiteindelijk toe dat de Serviërs bereid waren tot een staakt-het-vuren. Dit leidde vervolgens tot vredesbesprekingen in het Amerikaanse Dayton.

In 1995 weigerde Kroatië toestemming voor verlenging van het VN-mandaat voor UNPROFOR. UNPROFOR werd toen gesplitst in drie verschillende missies met ieder hun eigen mandaat: UNPROFOR in Bosnië en Herzegovina, UNCRO (United Nations Conficende Restoration Operation) in Kroatië en UNPREDEP (United Nations Preventive Deployment Force) in Macedonië. Een overkoepelende organisatie met de naam UNPF (United Nations Peace Force) werd opgericht met het hoofdkwartier in Zagreb. De operaties in Bosnië en Herzegovina werden geleid door het BH-Command in Kiseljak.

Het hoofdkwartier van UNPROFOR was eerst gevestigd in Sarajevo, maar toen ook daar de gevechten uitbraken werd het in mei 1992 verplaatst naar Belgrado en later, in augustus 1992, naar Zagreb.

Op het hoogtepunt (maart 1995) bestond UNPROFOR uit ongeveer 38.600 militairen. In totaal kwamen 167 mensen in dienst van UNPROFOR om het leven.

Na het bereiken van het Verdrag van Dayton op 14 december 1995 werd UNPROFOR op 20 december in Bosnië en Herzegovina opgevolgd door de NAVO-geleide vredesmacht IFOR.

Deelnemende landen
Argentinië, Bangladesh, België, Brazilië, Canada, Colombia, Denemarken, Egypte, Finland, Frankrijk, Ghana, Groot-Brittannië, Indonesië, Ierland, Italië, Jordanië, Kenia, Litouwen, Maleisië, Nepal, Nederland, Nieuw-Zeeland, Nigeria, Noorwegen, Pakistan, Polen, Portugal, Rusland, Slowakije, Spanje, Tsjechische Republiek, Tunesië, Turkije, Oekraïne, Venezuela, Verenigde Staten, Zwitserland en Zweden.

Belgische bijdrage
Half oktober 1992 vertrekken 148 personen van het 11de geniebataljon uit Burcht naar Savudrija. Onder VN-bescherming bouwt Winter Lodge 300 semi-permanente woningen voor honderden daklozen (hoofdzakelijk moslims).

Tussen oktober 1992 en december 1995 werken 100 militairen met 24 voertuigen samen met Nederland in het kader van tien Moving Star-opdrachten. In maart 1994 voegt een compagnie pantserinfanterie van BELBAT zich bij hen. Deze compagnie was afkomstig van het Regiment Carabiniers-Grenadiers en werd voordien ingezet in de Baranja (Darda).

Tussen april 1992 en eind 1997 levert België een volledig Bataljon Blauwhelmen onder de naam BELBAT, dat actief was in de sector EAST, in samenwerking met Russische militairen. Sector EAST was gelegen in het uiterste oosten van Kroatië, in de provincie Oost-Slavonië. BELBAT bezette de noordelijke helft van het gebied (Baranja met als "hoofdstad" Beli Manastir), terwijl RUSBAT in het zuiden opereerde (Erdut). Dit was de eerste keer sinds de jaren '50 dat een Belgisch bataljon tot 6 maanden in het buitenland opereerde. Kort na aanvang van de operatie werd de duur van de uitzending echter teruggebracht naar 4 maanden.

De Belgische bijdrage bestond uit 1.038 soldaten en 6 waarnemers.

Nederlandse bijdrage
De Nederlandse bijdrage bestond uit: Ook waren er verschillende ondersteunende eenheden actief, onder andere in Split en Zagreb. Buiten de reguliere Nederlandse Eenheden werden ook op roulatie basis vele officieren uitgezonden als ongewapende waarnemer voor de VN. Zij stonden dan ook niet onder Nederlands bevel maar onder bevel van de VN. Dit waren de zogenaamde UNMO's (United Nations Military Observer).
 * een verbindingsbataljon (1 (NL) UN SIGNAL battalion) van de Koninklijke Landmacht (1992 - 1994) met als hoofdvestigingsplaats Sarajevo. De eerste commandant was luitenant-kolonel Hans Vermaas, de bataljonsadjudant was adjudant Martin van der Velden. Na een mortieraanval van de Bosnische Serviërs vertrok het hoofdkwartier in mei 1992 naar Belgrado. In augustus 1992 verhuisde het hoofdkwartier wederom; nu naar Zagreb. Het bataljon had kleine verbindingsdienstdetachementen bij de verschillende infanterie bataljons van andere landen door het gehele gebied;
 * een Nederlands/Belgisch Transportbataljon [1(NL/BE)VN Tbat] (1992 - 1994) opererend vanuit Busovaca (Bataljonsstaf en de A-Transportcompagie ) en Vitez (B-Transportcompagnie en de Belgische Transportcompagine), welke later gereorganiseerd werd tot een Logistiek/Transport bataljon (1994 - 1995).
 * een Infanteriebataljon (Dutchbat) van de Luchtmobiele Brigade van de Koninklijke Landmacht (1994 - 1995) dat werd ingezet in en rond Srebrenica (met bases in Srebrenica, Potocari, Tuzla, Simin Han) gesteund door het support command (een logistieke eenheid) in Lukavac;
 * een helikopterdetachement van de Koninklijke Luchtmacht;
 * bijdragen aan het UNPROFOR-hoofdkwartier in verschillende plaatsen (zie boven) en het BH-command in Kiseljak.

Bijdrage Rapid Reaction Force
In 1995 werd een mortiercompagnie van het Korps Mariniers, ondersteund door een mortieropsporingsradareenheid (1(NL)VN MORbt) van de Landmacht, ingezet bij de RRF en onder bevel geplaatst van een Britse artillerie-eenheid. Deze bestookte vanaf de berg Igman bij Sarajevo Servische stellingen. De RRF werd ondersteund door een NAVO-luchtmacht, waar ook Nederland een F-16-detachement deel van uitmaakte, gestationeerd op de Italiaanse luchtmachtbasis Villafranca.

Samengevat
In totaal leverde Nederland 9753 militairen aan UNPROFOR. Tijdens de uitvoering van hun taken voor UNPROFOR kwamen 7 Nederlanders om het leven, waarvan twee door directe gevechtshandelingen: soldaat der 1e klasse Jeffrey Broere (29 maart 1995: Bosnische Serviërs beschieten observatiepost T2 bij Jajici) en soldaat der 1e klasse Raviv van Renssen (8 juli 1995: een moslimstrijder gooit een handgranaat naar een pantservoertuig waarvan hij boordschutter was bij Srebrenica). De eerste Nederlandse dode was echter een militair van 1(NL/BE)VN Tbat. Op 18 februari 1993 verloor de 22-jarige korporaal der eerste klasse Petrie Crijns haar leven bij een noodlottig verkeersongeval.

Externe link

 * Officiële UNPROFOR webpagina van de Verenigde Naties.