Slag bij El Alamein

El Alamein is een dorp in Egypte aan de kust van de Middellandse Zee, ongeveer halverwege het Suezkanaal en de Egyptisch-Libische grens. In de nabijheid daarvan vond van 23 okt. - 4 nov. 1942 een veldslag plaats tussen Duitse en Italiaanse troepen onder generaal E. Rommel enerzijds en Britse troepen onder opperbevel van generaal B. Montrgomery anderzijds: de Slag bij El Alamein, die een keerpunt betekende in de strijd in Noord-Afrika tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verhouding in troepensterkte was ongeveer 2 tegen 1 in het voordeel van de Britten: 200.000 tegen 100.000 man, of volgens sommige bronnen zelfs 3 tegen 1.

De Slag bij Alam Halfa (31 aug. 1942) betekende het definitieve einde van de Duits-Italiaanse opmars in Noord-Afrika. Op 3 sept. braken de As-troepen het gevecht af en trokken zich terug. Het front kwam op 6 sept. ten westen van El Alamein tot rust. De frontlijn liep van de kust zuidwaarts tot aan de Quattara Depressie, een ontoegankelijk gebied. Het was uitgesloten daar om het front heen te trekken. Rommel vertrok met ziekteverlof naar Duitsland en werd tijdens zijn afwezigheid vervangen door generaal Georg Stumme.

De Duitse en Italiaanse troepen hadden met ernstige logistieke moeilijkheden te kampen; de Geallieerden beheersten de Middellandse Zee zodat er een groot tekort aan brandstof was. De As-mogendheden werden in het defensief gedrongen en versterkten hun linies met uitgestrekte mijnenvelden. Ze hadden de beschikking over vier Duitse en acht Italiaanse divisies. De frontlinie werd gevormd door de infanteriedivisies. De pantserdivisies, twee Duitse en twee Italiaanse, stonden meer naar achteren opgesteld met de bedoeling bij een vijandelijke aanval in te grijpen waar zulks het meest nodig was.

Het 8ste Britse leger onder bevel van Montgomery bereidde zich intussen voor op een groot offensief. Toen dit op 23 okt. 1942 losbarstte hadden de Britten een grote overmacht opgebouwd. Ze beschikten over 1029 tanks, terwijl de Duitsers en de Italianen er slechts resp. 230 en 320 tegenover konden stellen. Bovendien waren veel Duitse tanks defect en de Italiaanse tanks voor het overgrote deel sterk verouderd. Daarentegen was de kwaliteit van de tanks die de Britten tot hun beschikking hadden inferieur aan die van de Duitsers. Wel hadden de Geallieerden een (gering) luchtoverwicht en een overmacht aan artillerie.

Montgomery's plan was in het noorden met het 30ste legerkorps de hoofdaanval uit te voeren, en nadat de Duitse en Italiaanse linies doorbroken waren moest het 10de legerkorps door de ontstane bressen stoten en de vijand vernietigen. Het 13de legerkorps op de zuidflank moest dan een parallelle aanval uitvoeren om de vijandelijke tanks aan zich te binden. Door allerlei afleidingsacties voorafgaand aan het offensief hoopte Montgomery zijn tegenstanders ervan te overtuigen dat de hoofdaanval op de zuidflank zou plaatsvinden. Het Britse aanvalsfront had een totale breedte van 25 km.

Na een inleidende beschieting met een nachtaanval ("Operatie Lightfoot") nam het Britse offensief op 23 okt. een aanvang. Onmiddellijk keerde Rommel naar Noord-Afrika terug om op 25 okt. 1942 het bevel weer op zich te nemen. Generaal Stumme was een dag tevoren overleden aan een hartaanval. De Britten slaagden er pas na zware gevechten in de vijandelijke linies binnen te dringen; ondanks hun grote overwicht verliep de aanval niet zonder problemen. Nadat Rommel op 26 en 27 okt. nog enkele tegenaanvallen had laten uitvoeren werd de situatie voor de As-troepen snel slechter, en op 2 nov. moest hij Hitler toestemming vragen voor de terugtrekking. Zoals te verwachten was weigerde de Fúhrer de volgende dag kortaf en kreeg Rommel bevel om desondanks stand te houden. Inmiddels had deze op 2 nov. nog geprobeerd ten noorden van Kidney Hill een doorbraak van de 9de Britse pantserbrigade te voorkomen, maar toen dit mislukte brak hij het gevecht op 4 nov. af en gaf opdracht terug te trekken. Vooral niet-gemotoriseerde eenheden, die niet snel genoeg konden wegkomen, vielen hierbij in Britse handen.

Het slotoffensief van Montgomery ("Operatie Supercharge"), dat ten doel had ook de vijandelijke pantsereenheden te vernietigen, mislukte echter. Rommel leidde de terugtocht bekwaam en verhinderde, geholpen door de hevige regen, dat de Britten aan hun succes een vervolg konden geven.

Tijdens de Slag bij El Alamein vielen aan Duitse zijde 1000 doden; 180 tanks gingen verloren en 8.000 man raakten in Britse krijgsgevangenschap. Van de Italianen werden 16.000 man krijgsgevangen gemaakt. De Britse verliezen waren relatief zwaar: 13.500 man aan doden, gewonden en vermisten en ze verloren ruim 600 tanks (tweederde van het aantal waarmee ze begonnen waren).

Lit.: Thomas, R.C.W.: The battles of Alam Halfa and El Alamein (1952); Carver, M.: El Alamein (1962); Philips, C.E.L.: Alamein (1962); Barnett, C.: The battle of El Alamein: decision in the desert (1964); Madjlanu, F.: The battle of El Alamein (1965); Jewell, D.: Alamein and the desert war (1967); Eschbach, H.: El Alamein 1942, Rommels Panzerarmee vor Ägypten (1994); Ford, K.: El Alamein 1942. The turning of the tide (2005)