Oude Garde

Oude Garde is in sommige legers de aanduiding voor een deel van de gardetroepen, die een hogere rang bekleedden, en vaak ook bepaalde voorrechten genoten. In het bijzonder staat onder deze benaming de Oude Garde van Napoleon I bekend; deze bestond uit de troepen, die vóór de proclamatie van het keizerrijk de Consulaire Garde vormden, en had in 1804 een sterkte van 1 grenadiers- en 1 fuseliersregiment (elk van 2 bataljons), 1 velitenbataljon, 1 grenadiers- en 1 Jagersregiment te paard, 1 Mamelukkencompagnie te paard, 1 licht artillerie-eskadron, 1 sectie arbeiders, 4 compagnieën artillerietrein, 1 legioen elite-gendarmerie (2 eskadrons te paard, 2 compagnieën te voet), 1 matrozenbataljon, 1 compagnie veteranen alsmede een eigen generale staf. Deze garde werd gerekruteerd uit manschappen van meer dan gemiddelde lengte met minstens 5 jaar diensttijd, die aan twee veldtochten moesten hebben deelgenomen en genoten grote voorrechten. De troepen van de Oude Garde hoefden uitsluitend aan bevelen van hun eigen commandanten te gehoorzamen.

Later werd de uitdrukking Oude Garde slechts door de infanterie gebruikt, die in 1812 tot 3 grenadiers- en 2 regimenten Jagers te voet (tezamen 7.800 man) werd uitgebreid; van hen keerden slechts 500 man uit Rusland terug. De gardecavalerie telde in 1812 8.400 man. In 1813 voegde Napoleon 3.000 man van het leger in Spanje aan de Oude Garde toe, die op 1 aug. 1813 opnieuw een sterkte van 5.500 man had. De theoretische sterkte van de Oude en Jonge Garde bedroeg in 1813 81.000 man; in 1814 zelfs 102.700 man. Napoleon reorganiseerde de gardes op 8 apr. 1815 en vergrootte hun voorrechten (iedere grenadier kreeg de korporaalsrang).

Als feitelijke schepper van de garde in de betekenis die er sindsdien aan werd gehecht als de elitetroepen van een leger kan - zoals gezegd - Napoleon beschouwd worden. Hij schiep uit de in 1792 door de Franse Conventie in het leven geroepen Garde du Corps législatif de beroemde Garde impériale, die, ten slotte tot 70.000 man van alle onderdelen van de krijgsmacht uitgebreid, in de Oude en de Jonge Garde werd onderverdeeld en de kern van het Franse leger vormde en een voorbeeld was voor de rest. Napoleon dankte er een groot deel van zijn successen op het slagveld aan. Aanvankelijk werd de (Oude) Garde slechts uit soldaten van de linie samengesteld die zich hadden onderscheiden en aan hun schitterende uniformen herkenbaar waren. In de loop van de zegereeks ontwikkelde zich een sterke korpsgeest bij deze in de strijd geharde troepen. De garde ging in 1812 haar ondergang tegemoet op de met sneeuw bedekte vlakten van Rusland. Het gelukte de keizer niet, haar in oude glorie te herstellen. De restanten van de Oude Garde moesten bij Waterloo hun meerdere in de Engelsen en Pruisen erkennen. De overlevering wil dat haar aanvoerder, generaal Cambronne, bij die gelegenheid gezegd zou hebben: "De garde sterft, maar ze geeft zich niet over".

Lit.: Perrot, A / Cl. Amoudru: Histoire de l'ex-garde (1821).

In het Pruisische leger werden als Oude Garderegimenten de vijf regimenten van de garde-infanterie aangeduid, die reeds vóór de reorganisatie van het leger in 1860 tot het gardekorps behoorden. In het Russische leger golden als Oude Garde de garde-infanterieregimenten Preobrashenskij, Semenow, Ismailow en het Jagersregiment, die de 1ste garde-infanteriedivisie vormden, alsmede de ruiterregimenten van de cavaleriegarde, lijfgarde te paard, en de kurassiers van de tsaar en de tsarina, die ten opzichte van de overige gardetroepen vele voorrechten genoten.