Slag bij de Falkland-Eilanden

De Slag bij de Falkland-Eilanden was een gevecht tussen Duitse kruisers en Engelse kruisers en slagkruisers tijdens de Eerste Wereldoorlog op 8 december 1914.

Het Duitse kruiser-eskader dat onder bevel stond van vice-admiraal Maximilian Graf von Spee, had in de Slag bij Coronel (1 nov. 1914) een Brits smaldeel (bevelvoerder: Sir Christopher Cradock) vernietigend verslagen, waarbij de Britten twee kruisers met 1654 man (onder wie Cradock) verloren. Spee had twee lichtgewonden.

De vreugde over deze eclatante overwinning in Duitsland stond in schril contrast met de verbijstering, het ongeloof en de gevoelens van ontzetting in Engeland, toen men het nieuws van de nederlaag tot zich had laten doordringen. Al spoedig volgde de roep om vergelding. De Britse admiraliteit zette twee slagkruisers in, de dreadnoughts Invincible en Inflexible (beide 17.250 t en bewapend met 8 30-cm-kanons), alsmede een zestal lichte kruisers en een bewapend koopvaardijschip. Op 7 december 1914 bereikte dit eskader de Falkland-Eilanden, waar het zich voegde bij het oude linieschip Canopus, dat deel had uitgemaakt van het smaldeel van Cradock, maar Coronel niet tijdig had kunnen bereiken.

Spee intussen had het plan opgevat een poging te wagen naar Duitsland terug te keren, hoewel hij bij voorbaat het hopeloze van dit plan, dat maar een zeer geringe kans van slagen had, inzag. Na een kort verblijf in Valparaiso rondde zijn eskader, bestaande uit Scharnhorst (vlaggenschip) en Gneisenau (beide 11.600 t en uitgerust met 8 21-cm-kanons) en de lichte kruisers Nürnberg (3.550 t), Leipzig (3.250 t) en Dresden (3.600 t) Kaap Hoorn, en koerste, onwetend van hetgeen het daar te wachten stond, op de Falkland-Eilanden af om te bunkeren. Een dag later dan de Engelsen kwam men daar om 7.30 uur 's morgens aan. Gneisenau en Nürnberg, die ter verkenning vooruit waren gestuurd, werden verrast toen ze de voor Engelse dreadnoughts typerende driepootmasten in het oog kregen die in de haven van Port William boven die van de andere schepen uittorenden. Vice-admiraal Sir Doveton Sturdee, die het bevel voerde over het Britse eskader, moet even verrast zijn geweest als de Duitsers. Over de sterkte van hun tegenstander werden deze niet lang in het ongewisse gelaten; een 30-cm-granaat doorboorde een schoorsteen van Gneisenau, waarop de Duitse schepen snel keerden, gevolgd door de rest van het eskader, en hoewel het salvo door de oude Canopus was afgevuurd, werd de laatste Duitse twijfel weggenomen toen de Britse slagkruisers Invincible en Inflexible uitliepen.

De slag begon om 13.00 uur, toen het laatste schip in de Duitse linie, Leipzig, door de snellere Britse slagkruisers werd ingehaald en door Invincible onder vuur werd genomen. In een poging te redden wat te redden viel, gaf Spee zijn drie lichte kruisers om 13.20 uur opdracht te proberen te ontsnappen. De Britse lichte kruiser Glasgow (4.800 t) en de pantserkruisers Kent en Cornwall (beide 9.800 t) zetten de achtervolging in, terwijl Scharnhorst en Gneisenau het gevecht aangingen met Invincible en Inflexible. Vanzelfsprekend waren de Duitse pantserkruisers tegen de Britse dreadnoughts even kansloos als de Britten dat bij Coronel waren geweest. De Britten hielden de afstand steeds groot genoeg om zelf vrijwel buiten schot te blijven, terwijl ze op hun beurt door de reikwijdte van hun 30-cm-geschut voortdurend in staat waren om de tegenstander te treffen. Eerst zonk Scharnhorst om 16.17 uur na een heroïsch gevecht dat meer dan drie uur duurde, 764 opvarenden onder wie Spee en diens twee zonen, die als jonge adelborsten deel uitmaakten van de bemanning, in haar ondergang meesleurend.

Gneisenau vocht nog ruim een uur langer door tot alle munitie was verschoten en een groot deel van de bemanning gedood of gewond was. Van overgave was echter geen sprake; alle afsluiters werden opengedraaid om de ondergang van het schip te bespoedigen, de vlag werd gestreken en na een driewerf hoera voor de Duitse keizer werd het zwaargehavende schip om 6 uur in de namiddag door de bemanning verlaten. Voor zover ze niet in het ijskoude water verdronken werden nog tientallen drenkelingen door de Britten opgepikt.

Nürnberg werd door de Britse kruiser Kent ingehaald en na een gevecht om 19.27 uur tot zinken gebracht; slechts 12 bemanningsleden (van een bezetting van 300 koppen) konden worden gered. Leipzig deelde het lot van de andere als laatste om 21.23 uur na een urenlang gevecht met de Britse kruisers Glasgow en Cornwall. Van de 300 koppen werden door de Britten 18 man levend uit zee opgevist. Alleen Dresden wist te ontsnappen maar werd maanden later ten westen van Chili alsnog door de Britten uitgeschakeld.

De Duitsers verloren al met al behoudens vier schepen ca. 1900 man; de Britten slechts 2 op Glasgow en Kent. Invincible kreeg 20 en Inflexible 2 treffers te verwerken, die echter door het zware pantser weinig schade aanrichtten; er waren slechts enkele lichtgewonden.

Lit.: Marine-Archiv (red.): Der Krieg zur See 1914-1918. Der Kreuzerkrieg in den ausländischen Gewässern. 1. Das Kreuzergeschwader (1922); Weyer, B.: Taschenbuch der Kriegsflotten. XVI. Jahrgang (1915); Koenig, W.: Epic sea battles (1976).