Belgische Leger 1914

In 1914 bestond de Belgische Krijgsmacht uit  het Leger zelf en de Burgerwacht of Garde Civique.

Het Leger zelf omvatte op 4 Augustus 1914 het Vestingleger (90.000 manschappen) en het Veldleger (117.000 manschappen).

Het leger beschikte in zijn geheel over een honderdtal mitrailleurs, 37.600 paarden, 2.600 wagens en 1.500 auto's. De militaire luchtvaart was beperkt tot een dertigtal vliegtuigen. Zware artillerie ontbrak.

Effectieven
Voor de oorlog, in vredestijd, bestond het staande leger uit beroepsofficieren en onderofficieren. De troep (soldaten en korporaals) bestond uit opgeroepen jongeren en vrijwilligers. Jaarlijks werd een beperkt aantal jongeren opgeroepen voor een militaire dienst van meerdere jaren. Ze werden uitgekozen door loting. Later werd de loting afgeschaft en een dienstplicht ingevoerd waaraan elke jonge man onderworpen was. Na hun diensttijd zwaaiden de opgeroepenen af. Wanneer oorlog dreigde konden ze opgeroepen worden, gemobiliseerd, om het staande leger te versterken en op oorlogsvoet te brengen.

Het jaarlijks aantal opgeroepenen, het contingent, werd bepaald door het parlement. In 1870 was het op 12.000 gebracht en iets later op 13.000. In 1902 werd het opnieuw verhoogd door een werving van vrijwilligers (wet van 21 maart van 1902).

Na een gedeeltelijke mobilisatie op 29 juli 1914 en de algemene mobilisatie afgekondigd op 31 juli 1914 bestond het leger op 4 augustus, dag van de Duitse inval, uit ongeveer 188.000 man. De gemobiliseerde manschappen waren lotelingen en dienstplichtigen. Daarbij kwamen vanaf 2 augustus ongeveer 20.000 vrijwilligers en in september 18.000 manschappen van de lichting 1914.

Lotelingen
De jongeman die bij de loting op het gemeentehuis een laag lot trok moest een paar maand later voor de militieraad verschijnen om goedgekeurd te worden voor de legerdienst. Wie een slecht lot trok en geen zin had in dienst in het leger kon een plaatsvervanger zoeken die tegen betaling of tegen een andere wederdienst zijn dienst wou overnemen. Mettertijd boden verzekeringsmaatschappijen verzekeringspolissen aan om in geval de jonge man een slecht lot trok een bedrag uit te keren om een plaatsvervanger te betalen.

De beperkte persoonlijke dienstplicht
Op 18 november 1909 werd onder sociale druk en om het mobilisabel contingent te vergroten de wet op de beperkte persoonlijke dienstplicht goed gekeurd door het parlement. De rekrutering door loting werd vervangen door het systeem van één dienstplichtige per gezin. Tegelijk werd de legerdienst  verminderd van 20 tot 15 maanden (voor de infanterie).

De algemene persoonlijke dienstplicht
Onder druk van de nakende oorlogsdreiging werd op 28 mei 1913 de wet op de algemene persoonlijke dienstplicht aangenomen. Bijzondere regelingen werden getroffen voor bedienaars van de erediensten en onderwijzend personeel.

Vrijwilligers
Op 2 augustus, de eerste dag van de mobilisatie van het Belgische leger, werden vrijwilligers van 16 tot 35 jaar aangeworven. Daar de militieklassen van vóór 1910 uit een beperkt aantal lotelingen bestonden, konden zich ongeveer 20.000 vrijwilligers melden.

Het Vestingleger
Het Vestingleger bezette de forten die deel waren van het Belgische strategische plan (het Belgisch defensieconcept) voor de verdediging van het land, zoals Antwerpen, Luik en Namen. Het Vestingleger bestond uit het beperkt aantal militairen dat vanaf vredestijd de forten bezette en de manschappen die gemobiliseerd waren om de forten op oorlogsvoet te brengen. Die gemobiliseerden behoorden tot de zeven oudere militieklassen van 1899 tot en met 1905. Het waren dus hoofdzakelijk lotelingen of hun plaatsvervangers die belast werden met de verdediging van de diverse forten.

Personeelsbestand
De troep van het Veldleger telde pas opgeroepen dienstplichtigen, gemobiliseerde lotelingen of hun plaatsvervangers, gemobiliseerde dienstplichtigen en vanaf 2 augustus aangeworven vrijwilligers. Ze behoorden tot de militieklassen van 1906 tot en met 1913. De klasse dienstplichtigen van 1914 kwam vanaf 15 september onder de wapens.

thumb|right|Carabiniers

Organisatie
Het veldleger bestond uit het algemeen hoofdkwartier, zes legerdivisies of legerafdelingen (LA) en één cavaleriedivisie.

Grand Quartier Général
Het algemeen hoofdkwartier ( GQG of Grand Quartier Général) bestond uit de bevelhebber van het leger, een peloton telegrafisten, een luchtvaartcompagnie en een detachement gendarmerie. Op 2 augustus nam Koning Albert I het bevel over het Belgische leger, dit op basis van artikel 68 van de Grondwet. In 1912 had de interpretatie van artikel 68 tot moeilijkheden aanleiding gegeven, maar de discussie was toen beslecht met de aanvaarding van de letterlijke interpretatie van de grondwet.

Legerafdeling
Een Belgische legerafdeling of divisie telde in totaal 25.000 tot 30.000 manschappen. Een legerafdeling of divisie bestond uit drie of vier gemengde brigades, een regiment cavalerie, een regiment artillerie, (bestaande uit één  groep zoals die der gemengde brigades en twee groepen uitgerust met veldhouwitsers), een bataljon genietroepen (bestaande uit een compagnie pioniers en een compagnie pioniers-pontonniers), een afdeling veldtelegrafisten, een vervoerkorps en desgevallend een detachement van de spoorwegcompagnie. Het vervoerkorps verzekerde logistieke en medische steun voor alle eenheden van de divisie: transport van bagage en werktuigen, transport en bevoorrading met munitie en levensmiddelen, vervoer  en hospitalisatie van gekwetsten. Voor elke divisie was een depot ingericht en een divisiepark met materieel voor de artillerie.

Gemengde brigade
De gemengde brigade bestond uit twee regimenten infanterie, (in vredestijd één dat bij de mobielmaking in twee werd gesplitst), een mitrailleurcompagnie, van drie secties van twee stukken. (De stukken worden door honden getrokken), een veldartillerie groep bestaande uit drie bereden batterijen elk met vier snelvurende kanonnen met caisson en acht caissons reservemunitie (in totaal 12 kanonnen en 36 caissons ) en een peloton gendarmerie.

Regiment
De regimenten telden drie of vier bataljons, bestaande uit drie of vier compagnies.

Bataljon
Een bataljon bestond uit vier compagnies. Een bataljon had zijn eigen dokter, hulpdokter, betaalmeester en aalmoezenier.

Cavaleriedivisie
De organisatie van de cavaleriedivisie was vergelijkbaar met deze van de legerafdeling. Ze telde 4.500 ruiters.

Bespreking
De Belgische legerafdeling van 1914 kon zoals een moderne divisie in beperkte mate autonoom optreden. Ze had in haar schoot een communicatie-eenheid, een verkenningseenheid, een vuursteun eenheid, een werksteuneenheid, een logistieke steuneenheid en uitvoerende eenheden die op hun beurt een beperkte autonomie hadden. De algemene logistieke steun voor de divisie was echter gebonden aan vaste depots wat in het kader van het nationaal defensieconcept aanvaardbaar was. Bij de niet geplande mobiele operaties die het Leger noodgedwongen zou moeten uitvoeren zou dat een probleem stellen.

Training
thumb|right|Spoorweg genie De eenheden oefenden en trainden op de kleinere oefenterreinen bij de kazernes en op de uitgebreide oefenterreinen zoals Brasschaat en Beverlo. Afgezwaaide militieklassen werden wederopgeroepen voor 10 dagen om bvb. te leren omgaan met nieuwe bewapening zoals het Mauser geweer model 1889. De jonge artillerie- en genieofficieren behoorden tot de best gevormde in heel Europa. In het algemeen hadden de officieren evenmin als andere elementen van het Belgische Leger ervaring met oorlogsoperaties.

Sociale verhoudingen
De sociale verhoudingen waren in het leger niet anders dan in de maatschappij in haar geheel, niet beter en niet slechter. Een beperkt aantal officieren behoorde tot de kleine landadel. De meerderheid kwam uit de kringen van de kleine middenstanders en ambtenaren en uit de militaire kringen zelf, met name het onderofficieren korps. Door het vooroorlogse rekruteringssysteem en de mogelijkheid tot vervanging hadden opgeleide mensen en  sociaal beter gesitueerde jonge mannen aan de dienst en de mobilisatie kunnen ontsnappen. Van daar de lage scholingsgraad van de lagere rangen in het leger van 1914. Van daar dat men soms spreekt van een leger van proleten. Vooruitstrevende jonge officieren namen initiatieven voor scholing en gezonde lichamelijke training zoals gymnastiek.

thumb|right|Infanterist

Taal
Het Frans was destijds de taal van middelbaar en hoger onderwijs en alle officieren waren uiteraard in het Frans geschoold. De dienst verliep in het Frans maar Vlaamse officieren en onderofficieren konden zich in hun Vlaams dialect uitdrukken in hun omgang met de Vlaamse troep. De infanterie telde veel Vlamingen. Andere wapens en diensten telden meer Franstaligen.

Materiële voorzieningen
De tijden van “De Loteling” met onderkomens in donkere beschimmelde kazematten uitgerust met gehuurde driepersoonsbedden waren in 1914 al enige tijd voorbij. Vele manschappen maakten in de nieuwe kazernes van rond de eeuwwisseling voor het eerst in hun leven kennis met ruime, nette, goed verwarmde onderkomens met stromend water en hygiënisch sanitair. Ze konden vast rekenen op eenvoudige maar gezonde maaltijden. Dagelijkse medische bijstand was beschikbaar in de eenheden en in de vestingsteden waren militaire hospitalen. Kledij en persoonlijke uitrusting van de troepen waren niet aangepast aan wat hen te wachten stond, maar daarin verschilden ze weinig van andere naties.

De houding van de troepen tijdens de eerste maanden van de oorlog zou bewijzen dat er geen fundamentele problemen waren met moreel, motivatie, vertrouwen.

Bronnen
De Vos, Luc; De Eerste Wereldoorlog, Davidsfonds-Leuven, 1996.

Wanty, E.; Le milieu militaire Belge de 1831 à 1914; Bruxelles; Academie Royale de Belgique; 1957 (280 p.) Oorlog en Hedendaagse Maatschappij BA B1961

Zonder auteur; zonder datum; zonder plaats; voorwoord door Van Hoeck W.;De Historiek van het 5de Linieregiment; 396 p.

Internet

Organisatie van het Belgische Leger 1913-1914

Lotelingen, miliciens, vrijwilligers en burgerwacht