Liese-Aktion

De Liese-Aktion was een Duitse actie tijdens de Tweede Wereldoorlog die tot doel had Nederlandse mannen te werven voor de Duitse arbeidsinzet. De actie staat onder leiding van de uit Duitsland overgekomen partijfunctionaris H. Liese en krijgt daarom al snel de naam Liese-Aktion.

Aanleiding & oproep
De Liese-Aktion kwam er ondermeer nadat Duitsland het Ardennenoffensief startte. Deze grootschalige Duitse operatie slorpte erg veel troepen op en daardoor hadden de Duitsers niet voldoende troepen meer om grote razzia’s uit te voeren zoals die in november plaatsvonden in Den Haag en andere steden. Omdat er geen grote razzia’s meer konden worden uitgevoerd dreigde er een tekort aan nieuwe werkkrachten, die normaal gesproken voortkwamen uit die razzia’s.

Op 24 december 1944 lanceerden de Duitsers een oproep tot arbeid gericht aan alle mannen van de jaargangen 1905 tot 1928 die afkomstig waren uit de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. De gezinsleden van de mannen die te werk worden gesteld, krijgen extra levensmiddelen. De Duitsers maken de hongerige Nederlanders op deze manier lekker. Bovendien zaaien zij tweedracht door het verlenen van vrijstellingen. Mannen die over een Ausweis beschikken, hoeven immers niet naar Duitsland.

Verzet tegen de Actie
Zowel de Nederlandse regering in ballingschap als het Nederlandse verzet roepen op tot gezamenlijke tegenstand. Op 27 december besluit het College van Vertrouwensmannen tot principiële afwijzing van het aanvragen van een Ausweis in het kader van de Liese-Aktion. Op 31 december vragen de commandanten van de 3 gewapende verzetsorganisaties aan de regering in Londen om de Nederlandse bevolking te instrueren over de houding m.b.t. de Liese-Aktion. Enkele dagen later, op 2 januari 1945, komt het antwoord van de regering; via Radio Oranje roept ze iedereen op om geen medewerking aan de Liese-Aktion te verlenen. Ambtenaren en werkgevers die toch meedoen, zullen na de oorlog gestraft worden. Verzetslieden schieten enkele Amsterdamse ambtenaren dood omdat zij meewerken.

Vanaf 5 januari openen de wervingskantoren hun deuren en kunnen de Nederlandse mannen zich aanmelden. Het Nederlandse verzet laat al op dag één van zich horen, ze plegen op die dag een bomaanslag het aanmeldingslokaal in de Marnixstraat in Amsterdam. Op 9 januari roept de Nederlandse minister-president Pieter Sjoerds Gerbrandy de bevolking op geen medewerking aan de Liese-Aktion te verlenen. De tegenacties van de regering en het verzet hebben succes, van de opgeroepen mannen meldt zich slechts 8 procent.

Als represaille op de aanslag op het aanmeldingslokaal in de Marnixstraat en de aanslagen op duitsgezinde ambtenaren worden 11 ambtenaren van het Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB) te Amsterdam gearresteerd en op 18 januari 1945 aan de Amsteldijk gefusilleerd.