Conferentie van Potsdam

De Conferentie van Potsdam (17 juli - 2 aug. 1945, codenaam "Terminal") was de laatste bijeenkomst van de Grote Drie (Amerika, Rusland en Engeland) tijdens de Tweede Wereldoorlog. President Roosevelt was in april 1945 overleden, zodat Amerika nu werd vertegenwoordigd door zijn opvolger, Truman. Churchill moest halverwege de conferentie plaatsmaken voor Attlee, die hem bij de verkiezingen had verslagen, en Stalin vertegenwoordigde als altijd de Sovjet-Unie. Deze kon een groot stempel op de resultaten van de conferentie drukken, mede door de toegeeflijkheid van de Westerse geallieerden.

Op 2 aug. werd de slotverklaring gepubliceerd. Men was het eens over de uitvoering en precisering van de besluiten van Jalta. Duitsland werd onder geallieerd gezag geplaatst om de demilitarisering en 'denazificering' te waarborgen: alle militaire en partijorganisaties werden ontbonden, bestaande wetgeving en -rechtspraak afgeschaft. Duitsland zou als een economische eenheid worden beschouwd. De vaststelling van de Oder-Neisse-grens als Poolse westgrens leidde tot een scherpe tegenstelling (evenals de herstelbetalingen), maar uiteindelijk gaven de westelijke leiders toe in 'afwachting van het vredesverdrag' (dat er nooit zou komen). De Grote Drie stemden in met de 'uitwijzing' van Duitsers uit Polen, Tsjechoslowakije en Hongarije op een 'ordelijke en menselijke manier', wat - zoals kon worden voorspeld - zou ontaarden in de verdrijving van miljoenen mensen die aan de willekeur van de regimes in die landen werden overgeleverd.

Een Raad van ministers van Buitenlandse Zaken werd ingesteld om de vredesverdragen voor te bereiden, te beginnen met Duitslands bondgenoten. Stalin maakte aanspraak op een Italiaanse kolonie, maar hij kon zijn eis tot gezamenlijk Russisch-Turks toezicht op de Dardanellen niet doorzetten. Aan Japan werd een ultimatum gesteld om te capituleren.

Lit.: Meissner, B.: Die Deutschlandfrage von Jalta und Potsdam bis zur staatlichen Teilung Deutschlands 1949 (1993).