Friedrich von Kalckreuth

Friedrich Adolf graaf von Kalckreuth (ook geschreven Kalkreuth), Pruisisch veldmaarschalk, * Sottershausen bij Sangerhausen (Saksen), 21 febr. 1737, † Berlijn, 10 juni 1818. Reeds als 14-jarige trad K. toe tot het regiment van de Gardes du Corps (bereden lijfwacht). Tijdens de Zevenjarige Oorlog was hij adjudant van prins Heinrich, de broer van de koning Friedrich II (Frederik de Grote). Korte tijd na de dood van laatstgenoemde (1786) werd hij in de adelstand (graaf) verheven. Tijdens de revolutieoorlogen met Frankrijk onderscheidde K. zich als luitenant-generaal door de verovering van Mainz (1793), ontving de Orde van de Zwarte Adelaar en was in de aansluitende gevechten in de Palts en aan de Saar succesvol.

In politiek opzicht was K. een tegenstander van het Pruisisch-Oostenrijks verbond en daar hij sympathiek stond tegenover de Franse Verlichting was hij verheugd over het afsluiten van de Vrede van Bazel (1795). Bij het uitbreken van de oorlog in 1806 kreeg K. als generaal der cavalerie (sinds 1796) slechts het commando over de reserve van de hoofdmacht bij Auerstedt (14 okt. 1806). Die degradatie lokte waarschijnlijk zijn scherpe kritiek op de Pruisische opperbevelhebber, de hertog van Brunswijk uit: "... het deed mij pijn te zien dat hij, net zoals destijds in Nederland en Frankrijk, geen greep had op de gebeurtenissen, en de staat onder zijn handen teloor liet gaan." Zijn critici verwijten K. daarentegen gebrek aan samenwerking en vooral, dat hij zelf bij het fatale verloop van de slag niet bereid was, de reserves in de strijd te werpen (Clausewitz; Blücher). Hij leidde de ordelijke terugtrekking van de Pruisische troepen naar Maagdenburg, waar de prins van Hohenlohe het bevel overnam, terwijl K. naar Westpruisen gecommandeerd werd. Hier aangekomen versterkte hij de verdediging van Dantzig, dat als een van de zwakste vestingen gold, en hield daar tot 24 mei 1807 stand tegen de Franse overmacht.

De koning benoemde hem daarvoor tot veldmaarschalk, waarna K. namens Pruisen de vredesonderhandelingen voerde en op 9 juli 1807 het Verdrag van Tilsit ondertekende en de Conventie van Koningsbergen, waarbij hij ervan af zag, de hoogte van de bezettingskosten bij verdrag vast te leggen, wat voor Pruisen zeer nadelig uitpakte, maar hij steeg vanzelfsprekend zeer in de achting van Napoleon. Van 1807 tot aan zijn dood was K. gouverneur in verschillende Pruisische steden, het laatst in Berlijn.

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 11 (1977).