Jozéf Bem

Jozéf Bem, Pools/Hongaars/Turks revolutionair en militair, * Tarnów, 1794, † Aleppo, 10 dec. 1850. B. was afkomstig uit een adellijke familie, studeerde in Krakau en trad in 1809 toe tot de door Napoleon in Warschau gestichte artillerieacademie. Aan de veldtocht van 1812 nam hij als luitenant van de bereden artillerie deel, ging bij de terugtocht van de Fransen naar Dantzig en keerde na de overgave van de vesting naar Polen terug, waar hij in 1815 toetrad tot het gereorganiseerde leger en tegelijk leraar aan de krijgsschool van Warschau werd, in 1819 opklom tot kapitein en degelijke handleidingen over de organisatie van de artillerie, over de brandraketten van Congreve (Weimar, 1820), de fabricage van kruit, enz. publiceerde. Vanwege zijn vaderlandsliefde werd hij echter in 1825 ontslagen uit Russische dienst, waarop hij zich te Lemberg aan literatuur en techniek wijdde.

Toen in 1830 de Poolse revolutie uitbrak, spoedde B. zich naar Warschau, werd majoor van een batterij, onderscheidde zich in de veldslagen bij Iganie en Ostrolenka en klom al snel op tot generaal. Na de val van Warschau trok hij met een deel van het Poolse leger naar Pruisisch gebied, werkte enige tijd als hoofd van de emigratiedienst in Duitsland en woonde sinds 1832 in Parijs. Wetenschappelijke arbeid, daarna reizen naar Portugal, Spanje, België en Nederland vulden de jaren die volgden.

In de maartdagen van 1848 (ten tijde van de revolutie, die door heel Europa waarde) ging B. naar Lemberg, 14 okt. naar Wenen, nam aan de opstand deel en ontkwam, toen de stad werd ingesloten, verkleed naar Pressburg. Van daar uit drong hij in opdracht van de Hongaarse regering aan het hoofd van een door hem zelf gevormd korps van 8.000 man Zevenburgen binnen, leverde bij Deés het eerste, succesvolle gevecht met de Oostenrijkers, verdreef zijn vijand uit het noorden van het land naar de Boekowina en versterkte zijn troepen met de toestromende Szeklers (bewapende inboorlingen). Hierop keerde hij zich tegen de Oostenrijkse hoofdmacht onder Puchner, dwong deze naar Hermanstad terug te trekken en viel deze plaats op 21 jan. 1849 aan. Hij werd echter teruggeslagen en leed op 4 febr. bij Vizakna een zware nederlaag. Toch wist hij zich te herstellen en leverde, door Hongaarse troepen versterkt, op 9 febr. een bloedige slag bij de brug van Piski, nam 11 mrt. Hermanstad in, veroverde Kroonstad en verdreef de Oostenrijkers alsmede de te hulp geroepen Russen op 16 mrt. door de Rode Torenpas naar Walachije.

Op bevel van de Hongaarse regering begaf hij zich hierop naar het Banaat en noopte Puchner ook dit gebied te ontruimen. Hij keerde daarna naar Zevenburgen terug, maar werd op 31 juli bij Schätzburg door een driemaal zo sterke tegenstander vernietigend verslagen. Op dringend verzoek van Kossuth (Hongaars vrijheidsstrijder, 1806-94) spoedde hij zich naar Hongarije, waar hij deelnam aan de Slag bij Temesvár (9 aug.). Na een vergeefse poging om bij Lugos de strijd te hervatten, moest hij naar Zevenburgen uitwijken, waar hij tot 19 aug. tegen een overweldigende overmacht wist stand te houden. Tenslotte wist hij zich te redden door naar Turks grondgebied te vluchten, bekeerde zich daar tot de islam en werd onder de naam Amurat Pasja in het Turkse leger opgenomen.

Na protesten van Oostenrijk en Rusland werd B. in 1850 naar Haleb gezonden, waar hij in nov. aan het hoofd van de Turkse troepen de bloedige opstand van de Arabische bevolking tegen de Christenen neersloeg.

Lit.: Czetz, J.: Bems Feldzug in Siebenbürgen in den Jahren 1848 und 1849 (1850); Pataky, C.M.: Bem in Siebenbürgen. Zur Geschichte des ungarischen Krieges 1848 und 1849 (1850).