Beleg van Parijs

In de Frans-Duitse Oorlog van 1870/71 rukten het 3de Duitse leger en het Duitse Maasleger onder aanvoering van koning Wilhelm na de overwinning bij Sedan (1 sept. 1870) en na het in Parijs op 4 sept. 1870 uitroepen van de republiek bijna zonder weerstand naar Parijs op. Op 15 sept. kwamen beide legers bij het oostelijk front van de inmiddels rijkelijk van allerlei voorraden, scheepsgeschut en bezettingstroepen voorziene vesting aan, en 19 sept. werd de omsingeling van de stad voltooid. De sterkte van het Duitse leger bij Parijs bedroeg op 19 sept. 122.661 man infanterie, 24.325 man cavalerie, en 622 stukken geschut. Vestingartillerie was op korte termijn niet beschikbaar, omdat deze bij Straatsburg stond opgesteld (ook Straatsburg werd belegerd) en niet gemist kon worden.

In Parijs beschikte de gouverneur, generaal Trochu, over een vele malen grotere strijdmacht, zij het dat die nog nauwelijks gevechtsklaar was: 130.700 man geregelde troepen. 116.400 man van de mobiele garde, 14.300 man marinetroepen, 10.000 gendarmes, douaniers en boswachters, 3.000 hulpkanonniers, verder 344.000 gardisten van de Nationale Garde en 15-18.000 vrijwilligers. Bij de Duitse belegeringstroepen kwamen langzamerhand versterkingen aan, zodat deze op 21 okt. beschikten over 202.030 man infanterie, 33.794 man cavalerie en 898 stukken veldgeschut.

Meer omvangrijke uitbraakpogingen vonden plaats op 30 sept. 1870 naar Chevilly, Choisy en Thiais onder generaal Vinoy; voorts op 30 okt. naar Châtillon en Bagneux; 21 okt. van de Mont-Valérien uit naar Malmaison en Buzenval en op 28 okt. naar Le Bourget, dat door de Fransen werd ingenomen, maar op 30 okt. na zware gevechten door de Pruisische garde werd heroverd.

Intussen was het Duitse opperbevel genoodzaakt op te treden tegen de opeenhoping van Franse troepen aan de Loire en in het noorden, zodat de Duitse legers die voor Parijs lagen aanzienlijk verzwakt werden, maar weldra kwam het 2de legerkorps uit Metz (welke stad inmiddels had gecapituleerd) aan ter versterking.

Tezelfdertijd wankelde het gezag in Parijs, want er had zich daar op 31 okt. na een socialistische opstand een Commune gevormd, die echter door ingrijpen van enkele regeringsgetrouwe bataljons van de Nationale Garde snel kon worden onderdrukt (maar die na beëindiging van het beleg – mrt. 1871 – weer de kop zou opsteken). Begin nov. kwam Thiers te Parijs aan en onderhandelde met de Regering van Nationale Verdediging en met Bismarck in Versailles over een wapenstilstand, maar bereikte geen resultaat, daar het Duitse opperbevel de overgave van een fort eiste.

Op 29 nov. vond een uitval naar de stelling van het 6de Duitse legerkorps plaats, die met zware verliezen voor de Fransen werd afgeslagen. Op 30 nov. volgde een doorbraakpoging van het 2de Parijse leger onder generaal Ducrot naar Brie, Villiers en Champigny (&rarr; Slag bij Villiers), ondersteund door vuur van de forten en schijnaanvallen tegen het garde-, 4de, 6de en 2de Beierse legerkorps, maar deze werd door de Saksen en Wurtembergers, die op 1 dec. hulp kregen van onderdelen van het 2de en 6de legerkorps, tegengehouden. Op 2 dec. 's morgens vroeg gingen de Duitsers op hun beurt in de aanval, zonder dat het echter gelukte, de Fransen, die de Marne waren overgestoken, terug te jagen, hoewel deze zich op 3 dec. beperkten tot het beschieten van de Duitse linies, waarna ze op 4 dec., onder dekking van vuur van de forten, weer over de rivier teruggingen.

Er trad nu bij Parijs een langere rustpauze in, die aan Duitse kant gebruikt werd om de linies, die de stad omsloten, te versterken en de belegering voor te bereiden. Op 23 dec. nam generaal von Kameke het bevel over de genietroepen en generaal prins zu Hohenlohe-Ingelfingen dat over de artillerieaanval in handen. Het hoofddepot voor de tegen het zuidelijke front van Parijs gerichte aanval bevond zich bij Villacoublay, 7 km ten oosten van Versailles. Op 21 dec. probeerde de bezetting een vergeefse uitval naar Le Bourget en Stains. Op 27 dec. begon uit 26 kanonnen het bombardement op de vestingen op de Mont-Avron; 28 dec. werd deze belangrijke stelling, die een groot gedeelte van het voorterrein van het oostelijke front bestreek, op bevel van Trochu ontruimd en 30 dec. door de Duitsers tijdelijk bezet.

Op 5 jan. 1871 begon aan het zuidelijke front de beschieting van de forten Issy, Vanves en Montrouge, die in korte tijd zwaar beschadigd werden, en van hun kazernes beroofd. Op de avond van de 9de en de nacht van de 9de op de 10de jan. vonden uitbraakgevechten bij Clamart, in de dagen tussen de 10de en de 16de jan. bij Le Bourget en andere punten van de omsingeling plaats. De mislukking van de grote Franse uitbraakpoging, die van de Mont-Valérien uit werd ondernomen, deed bij de verdedigers, die tegelijkertijd berichten ontvingen over het ongunstige verloop van de gevechten in de provincies, alle hoop op succes de bodem inslaan.

Op 22 jan. begon aan het noordelijke front de beschieting van St. Denis, en daags daarna opende Jules Favre in Versailles de onderhandelingen, eerst over de capitulatie van Parijs, en op 26 jan. over een algehele wapenstilstand. 28 jan. 's avonds werd de conventie van Versailles door Bismarck, Moltke, Jules Favre en generaal Beaufort ondertekend. Op 29 jan. in de voormiddag werden de forten door Duitse troepen bezet, en weldra werden 700 stukken geschut in en tussen de forten opgesteld om - mocht dat nodig blijken – Parijs opnieuw onder vuur te nemen.

Op 26 febr. werd te Versailles de voorlopige vrede getekend, en na een door keizer Wilhelm afgenomen wapenschouw, rukten op 1 mrt. 30.000 man, meest van het 6de, 11de en 2de Beierse korps, door de Arc de Triomphe de l'Étoile de hoofdstad binnen. Generaal von Kameke was de Duitse commandant in Parijs. Op 3 mrt. werd Parijs, nadat de voorlopige vrede door het parlement was aangenomen, door de Duitse troepen ontruimd, evenals (7 mrt.) de forten van de Mont-Valérien en de buitenste forten op de linker oever van de Seine in het zuiden van de stad.

Lit.: Ducrot, A.A.: La défense de Paris (4 dln., 1875-78); Lehautcourt, P.: Le siège de Paris (2 dln., 1898).