Baldur von Schirach

Baldur Benedikt von Schirach, Duits politicus, * Berlijn, 9 mei 1907, † Kröv/Moezel, 8 aug. 1974. B. doorliep het gymnasium in Weimar en sloot zich na een ontmoeting met Hitler in 1925 aan bij de NSDAP en in 1927 bij de SA, waar hij in 1941 was opgeklommen tot SA-Obergruppenführer (generaal). In 1927 ging S. in München Duitse en Engelse taal- en letterkunde en kunstgeschiedenis studeren. In 1928 werd hij leider van de nationaal-socialistische Duitse studentenbond. Vanwege zijn bezigheden bij de NSDAP brak hij zijn studies af en fungeerde van 1928-31 als rijksleider van de nationaal-socialistische studentenbond en behoorde daarmee tot de leiding van de NSDAP. In okt. 1931 werd S. door Hitler benoemd tot rijksjeugdleider (RJF) van de NSDAP, in mei 1932 tot rijksleider van de NSDAP voor opvoeding, in juni 1932 tot rijksleider van de Hitlerjugend (HJ) en een jaar later tot jeugdleider van Duitsland; in die hoedanigheid was hij tot 1934 staatssecretaris, eerst bij Binnenlandse Zaken, dan tot 1936 bij het ministerie van Wetenschap en Vorming. Conform de doelstelling die hem voor ogen stond, bouwde S. de HJ uit als een jeugdorganisatie op nationaal-socialistische grondslag, waarbij het grootste deel van de Duitse jongeren was aangesloten, en die in mrt. 1935 een zelfstandige plaats kreeg binnen de NSDAP. Als leider van de HJ was hij verantwoordelijk voor de militarisering en het aanzetten tot antisemitisme van de jeugd. Als RJF leidde hij sinds mei 1934 af en toe ook de afdeling Buitenland/Recht en was sinds sept. 1935 tevens hoofd van de Dienst Cultuur van de Rijksjeugdleiding. Op zijn initiatief vaardigde Hitler in dec. 1936 de wet op de HJ uit, die de greep daarvan op de Duitse jeugd versterkte. S. werd tot staatssecretaris benoemd en de rijksjeugdleiding verheven tot een hoger bestuursorgaan dat direct onder Hitler viel. Met een amendement bij de HJ-wet van mrt. 1939 werd het lidmaatschap van deze organisatie voor de jeugd van het Derde Rijk verplicht gesteld.

Nadat de poging van S. om tot rijksminister van Opvoeding benoemd te worden en zo alle activiteiten in dit kader onder zijn beheer te krijgen was mislukt, moest hij in dec. 1939 een militaire opleiding gaan volgen en deed van apr. tot juni 1940 dienst aan het westfront (juni 1940 luitenant van de Wehrmacht en IJzeren Kruis 2de klasse). In aug. 1940 werd hij tot rijksstadhouder en gouwleider van Wenen benoemd, bleef daarnaast evenwel als rijksleider van de NSDAP voor opvoeding van de jeugd en gevolmachtigde van de Führer voor de inspectie van de HJ eerstverantwoordelijke voor de nationaal-socialistische politiek inzake dit thema. Rijksjeugdleider en jeugdleider van het Duitse Rijk werd Artur Axmann (1913-96). In sept. 1942 hoorde S. bij de oprichters van de in Wenen gevormde Europese Jeugdbond, waarvan hij tot erevoorzitter werd benoemd.

Sinds okt. 1940 hield S. zich bezig met de deportatie van Joden uit Wenen naar het Generalgouvernement (het bezette Poolse gebied), beloofde in juni 1942, "deze stad vrij van Joden te maken" en beval als gouwleider van Wenen na voltooiing hiervan ook alle Tsjechen uit Wenen "abzuschieben" (op transport te stellen).

Bij het einde van de oorlog dook S. als "misdaadauteur Richard Falk" in Schwaz (Tirol) onder en raakte in juli 1945 in Amerikaanse krijgsgevangenschap. Bij het hoofdproces van Neurenberg werd hij in okt. 1946 wegens "misdaden tegen de menselijkheid" (deportatie van Weense Joden) tot 20 jaar celstraf veroordeeld, die hij in Spandau (bij Berlijn) tot okt. 1966 helemaal uitzat. Als een van de weinige verdachten legde hij in Neurenberg een gedeeltelijke schuldbekentenis af, in zoverre dat hij "de jeugd had opgevoed voor een man die een miljoenenvoudig moordenaar bleek te zijn. Ik heb in die man geloofd", maar hij bestreed echter zijn betrokkenheid bij de deportatie van en moord op Joden uit Wenen.

Bron: Neue Deutsche Biographie, dl. 23 (2007).