Comité I

Het Vast comité van toezicht op de Inlichtingendiensten is het overheidsorgaan dat belast is met de toezicht op de Belgische inlichtingendiensten. In het Nederlands wordt de dienst afgekort als Comité I, dat is ook de naam waaronder de dienst het bekendst is. Het comité staat onder toezicht van het Belgische parlement. Het is de Belgische Senaat die de vaste leden en de plaatsvervangers van het Comité I benoemen.

Geschiedenis
In de loop van de jaren ’80 werd België meermaals opgeschrikt door aanslagen van de Bende van Nijvel en de Cellules Communistes Combattantes (CCC). Dat droeg ertoe bij dat eind jaren ’80 het vertouwen in de Belgische inlichtingendiensten vrijwel tot het nulpunt herleid was. Daarbovenop was de dienst in de eerste helft van de jaren ’80 immers meermaals in opspraak gekomen met ondermeer volgende zaken:


 * De staatsveiligheid blijkt in 1981 en 1982 diep te zijn geïnfiltreerd in de extreemrechtse organisatie Westland New Post (WNP). Een toenmalige commissaris van de Staatsveiligheid, Christian Smets, zou binnen WNP verantwoordelijk zijn voor “operationele details”. In die hoedanigheid heeft hij in november 1981 leden van WNP schaduwtechnieken en technieken m.b.t. informatievergaring aangeleerd. Paul Latinus, de oprichter en leider van WNP, was een informant Staatsveiligheid die ook inlichten verschafte aan een Amerikaanse inlichtingendienst.


 * De staatsveiligheid blijkt deel uit te maken van het Gladio-netwerk. Operatie Gladio is een in Italië ontstaan geheim internationaal netwerk dat na de Tweede Wereldoorlog is opgericht door de CIA om mogelijke communistische invloeden te neutraliseren.

Op advies van de parlementaire onderzoekscommissies betreffende de Bende van Nijvel werd besloten om een extern en permanent toezichtorgaan op de werking van de inlichtingendiensten op te richten. Daarop werd door het federale parlement het Comité I opgericht met de wet van 18 juli 1991 tot regeling van het toezicht op de politie- en inlichtingendiensten. Deze wet voorzag niet alleen de oprichting van een controleorgaan voor de inlichtingendiensten maar ook eenzelfde orgaan voor de controle van de politiediensten, het Comité P.

Het zal nog tot 1993 duren voordat het Comité I effectief in werking treedt.

Doel
De oprichting van een controleorgaan had als doel de inlichtingendiensten transparanter te maken. Zo krijgt het parlement een duidelijker beeld van het doen en laten van de “geheime dienst” en moest de Staatsveiligheid tenminste een deel van de mystiek rond haar activiteiten prijsgeven. Voorheen bestond er geen enkele vorm van uitwendig toezicht op de inlichtingendiensten.

Taken
Het takenpakket van het vast comité van toezicht op de inlichtingendiensten bestaat uit volgende aspecten; Comité I onderzoekt de activiteiten en de methodes van de beide inlichtingendiensten die België kent;
 * Instaan voor de bescherming van de rechten die de Grondwet en de wet aan personen verlenen.
 * Het waarborgen van het toezicht op de coördinatie en de doeltreffendheid van de inlichtingendiensten.
 * Later werd het Comité I ook belast met de opdracht van beroepsorgaan inzake veiligheidsmachtigingen.
 * Veiligheid van de Staat (Staatsveiligheid)
 * Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (Militaire inlichtingendienst)

Oude structuur
Sinds zijn oprichting bestond het Comité I uit vijf voltijds werkende leden. Wegens een verschil in werkdruk t.o.v. het Comité P (die controle moet doen over meer dan 35.00 agenten) werd in april 1999 het aantal leden teruggeschroefd naar “drie werkende leden” waarbij enkel de voorzitter zijn mandaat voltijds uitoefent. Dit ging van kracht bij wet van 1 april 1999 die in het Belgisch staatsblad verscheen op 3 april 1999.

Huidige structuur
Sinds 1999 bestaat het Vast Comité I uit een collegiaal Bestuurcomité die drie personen telt waarvan één voorzitter en twee leden. Deze worden bijgestaan door een Dienst Enquêtes, een griffier en ook door administratief en logistiek personeel.

Bestuurscomité
Bestuurscomité stelt rapporten op voor het Parlement en de bevoegde ministers (Minister van Justitie voor de Staatsveiligheid & Minister van Landsverdediging voor de ADIV) en beslist over de klachten en aangiften die door privé-personen aan de Dienst Enquête werden voorgelegd. Tevens oefent de dienst toezicht uit op eigen initiatief, op verzoek van het parlement of een bevoegd minister.

Dienst Enquêtes
Deze wordt geleid door een diensthoofd en voert administratieve en gerechtelijke onderzoeken. De administratieve onderzoeken omvatten toezichtonderzoeken (eventueel na een klacht of aangifte van een privé-persoon), de gerechtelijke onderzoeken omvatten onderzoeken naar de misdaden en wanbedrijven gepleegd door leden van de inlichtingendiensten.

Externe links

 * Bronnen
 * Website Comité I
 * http://www.law.kuleuven.ac.be/jura/36n3/vanneste.htm
 * http://en.wikipedia.org/wiki/Westland_New_Post


 * Documenten
 * Parlementair onderzoek m.b.t. Gladio
 * Voorstel tot oprichting onderzoekscommissie voor onderzoek aanpassing politie en justitie