Konstantin von Neurath

Konstantin (ook Constantin) Freiherr von Neurath, Duits politicus, * Klein-Glattbach (Wurtemberg), 2 febr. 1873, † Leinfelderhof bij Vaihingen/Enz, 14 aug. 1956. Na gymnasium en rechtenstudie in Tübingen en Berlijn trad N. in 1901 in dienst van Buitenlandse Zaken en kwam in 1913 in diplomatieke dienst. Als kapitein der reserve en commandant van een compagnie nam hij van aug. 1914 tot 1915 deel aan de Eerste Wereldoorlog. Van 1917-19 was hij kabinetschef van de koning van Wurtemberg, waarna hij bij Buitenlandse Zaken terugkeerde en gezant werd in Kopenhagen. Van 1922-30 was hij ambassadeur in Rome en vervolgens in Londen.

Begin juni 1932 verzocht rijkspresident Hindenburg hem minister van Buitenlandse Zaken te worden in het kabinet v. Papen en dat ook te blijven onder Schleicher en Hitler. Laatstgenoemde accepteerde de anglofiele N., daar deze het vertrouwen van de rijkspresident genoot, wiens status hij voorlopig nog moest respecteren, maar ook omdat persoonlijke continuïteit aan de top van Buitenlandse Zaken in 1933 doelmatig leek. Ook na de dood van Hindenburg in 1934 was er voor Hitler geen directe noodzaak om de bezem door Buitenlandse Zaken te halen, omdat hij er zeker van kon zijn, dat N. het streven om het Verdrag van Versailles te herzien (uittreding uit de Volkenbond, volksstemming in het Saarland, Antikominternpakt, remilitarisering van het Rijnland) onvoorwaardelijk steunde.

In 1937 gaf Hitler uiting aan zijn waardering voor de loyaliteit van N. en diens in de buitenlandse politiek geboekte successen bij de "strijd tegen Versailles" door het verlenen van het gouden partijinsigne van de NSDAP en door de benoeming in de ererang van SS-Gruppenführer (luitenant-generaal); op zijn 65ste verjaardag kreeg N. de gouden eremedaille voor trouwe dienst. Twee dagen later, op 4 febr. 1938, onthief Hitler N. van zijn functie en benoemde Joachim von Ribbentrop tot de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Deze leek hem voor de uitvoering van de expansieve fase van de buitenlandse politiek, die thans aanbrak, meer geschikt dan N., die op Hitlers plannen voor de annexatie van Oostenrijk en Tsjechoslowakije en op de bereidheid een oorlog tegen het westen te beginnen, met ontsteltenis had gereageerd. Evengoed had hij er geen bezwaar tegen, dat Hitler hem benoemde tot voorzitter van de geheime kabinetsraad (een orgaan dat geen enkele invloed had) en op 18 mrt. 1939 tot rijksprotector van Bohemen en Moravië in Praag. In sept. 1941 nam N. ontslag; de macht in het Protectoraat kwam in handen van zijn plaatsvervanger Reinhard Heydrich. Op 25 aug. 1943 werd N. officieel afgelost door Wilhelm Frick.

Ter gelegenheid van zijn 70ste verjaardag kreeg hij van Hitler een schenking ter hoogte van 250.000 rijksmark, in juni 1943 volgde zijn bevordering tot SS-Obergruppenführer (generaal). Nadat Hitler zich jarenlang van de conservatieve diplomaat ter camouflage van zijn revolutionaire externe politiek had bediend, werd N. door hem "eervol" afgeserveerd, toen hij die camouflage niet meer nodig had.

In 1946 werd N. bij het hoofdproces in Neurenberg, voornamelijk wegens zijn activiteit in het protectoraat, tot 15 jaar gevangenisstraf veroordeeld, in 1954 echter op initiatief van het Vaticaan en met toestemming van de Sowjets voortijdig uit de gevangenis van Spandau ontslagen.

Lit.: Neue Deutsche Biographie, dl. 19 (1999).