Slag bij Kijkduin

De Slag bij Kijkduin (ook Slag bij Texel genoemd), 21 aug. 1673, was het laatste grote zeegevecht tijdens de Derde Engelse Oorlog.

De slag eindigde in een eclatante Nederlandse overwinning. 75 Nederlandse schepen stonden tegenover 90 schepen van de verenigde vloot van Engelsen en Fransen. Admiraal de Ruyter viel 's morgens in een brede gevechtsformatie aan. De geallieerden stonden gevechtsklaar in kiellinie opgesteld, waarbij de Fransen op speciaal verzoek van Lodewijk XIV de voorhoede vormden onder D'Estrées. Het Nederlandse eskader onder Cornelis Tromp drong onmiddellijk de Engelse achterhoede onder Spragge binnen (afb. 1 en 2). Spragge deed niet echt moeite om dit te verhinderen, omdat tussen beiden een oude rivaliteit bestond, en hij zich maar al te gaarne met Tromp wilde meten. Hij wachtte Tromp daarom op met tegengebraste zeilen. Voorhoede en centrum verwijderden zich langzaam van de in een verwoed gevecht gewikkelde achterhoedes.

De Nederlandse voorhoede onder Bankerts ging op dezelfde manier te werk als op de 4de dag van de Vierdaagse Zeeslag onder Van Nes. Ze drong door de ruimte die de vijand tussen centrum en voorhoede had opengelaten naar de lijzijde, lokte de Fransen mee en hield ze bezig, terwijl delen van de Nederlandse vloot weer naar het centrum werden gestuurd (afb. 2). Ook hier kon de Nederlandse voorhoede profiteren van opspelende sentimenten, want ondanks het Frans-Engelse bondgenootschap, dat gesloten was om de Republiek te ruïneren, was er tussen Frankrijk en Engeland naijver blijven bestaan die juist in het heetst van de strijd weer naar boven kwam. Lodewijk XIV had zijn admiraal op het hart gedrukt, dat het Franse eskader zich vooral niet aan grote risico's moest blootstellen om de Engelsen ter wille te zijn.

De centra van beide vloten vochten een lopend gevecht uit terwijl ze zich langzaam verwijderden van de strijdende achterhoedes, die waren blijven liggen, keerden daarna beide tegelijk en naderden de achterhoedes opnieuw. Ondertussen waren delen van de Nederlandse voorhoede naar het eigen centrum gevaren en bereikten hier een getalsmatig overwicht op de vijand (afb. 3). De slag was een meesterstuk van De Ruyters tactisch leiderschap. Lit.: Wormser, J.A.: De zeeslag bij Kijkduin (1897).