Antoine Delmas

Antoine Guillame Delmas, Frans generaal, * Argentat (Corrèze), 3 jan. 1766, † bij Leipzig, 30 okt. 1813, trad op de leeftijd van 11 jaar toe tot het regiment van Touraine. Hij nam deel aan de bevrijdingsoorlog in Amerika, doch zijn onstuimige gedrag bracht hem in moeilijkheden en hoewel zijn kolonel, de burggraaf van Mirabeau, hem wel mocht, werd hij gedwongen zijn korps in 1788 te verlaten. Maar in 1791 werd hij aangewezen om het bevel te voeren over een bataljon vrijwilligers uit Corrèze, en bouwde hij weldra een uitstekende reputatie op bij het Rijnleger, waar hij op een dag te midden van vijandelijke cavalerie een buitgemaakt vaandel heroverde, met de sabel twee huzaren doodde die dat wilden verhinderen, en de trofee onder luide bijval van de gehele voorhoede in de eigen gelederen terugbracht.

Zijn bekwaamheden en moed werden weldra beloond met de rang van brigadegeneraal en het commando van de gehele infanterie van de voorhoede. In 1793 bij de verdediging van het door de Fransen bezette Landau in de Palts kreeg hij problemen met de Jacobijnen. Het was in de dagen van het Schrikbewind van de Franse Revolutie en iemand werd al snel van landverraad beschuldigd. D. werd ten slotte gevankelijk naar Parijs gevoerd, maar de legerleiding wist hem weldra vrij te krijgen.

Terug op het slagveld aan het hoofd van een divisie verkende hij in 1794 de omgeving van 's-Hertogenbosch, welke stad verschanst was achter moerassen en inundaties, en kwam uit bij fort Orthen (nu stadsdeel Den Bosch), ontdekte een opening in de omheining en merkte dat het garnizoen aarzelde om deze zwakke plek terstond te versterken. Hij zei toen tegen zijn officieren en de acht huzaren die bij hem waren: "Vrienden, het fort is ons, wie mij liefheeft volge mij!", gaf zijn paard de sporen, sprong over de greppel, klom tegen de aarden wal op en drong als eerste het fort binnen. De 50 man die het verdedigden, verbijsterd over zulk een vermetelheid, werden neergesabeld, van de omheining verdreven, en de helling afgejaagd zodat de generaal de artillerie van zijn divisie in het fort Orthen kon opstellen. Dit wakkere optreden maakte de daaropvolgende capitulatie van het belangrijke Bossche fort Crèvecoeur mogelijk.

Tot eind 1796 was D. commandant van een divisie aan de Rijn onder Moreau. Hij keerde naar Frankrijk terug tengevolge van een ernstige verwonding, werd overgeplaatst naar het leger in Italië, vocht tegen de Tirolers, nam het bevel van Joubert over en behield dat tot de komst van Schérer. Ook bij Magnano (5 apr. 1799) trok hij onvervaard ten strijde.

Het directoire bood hem het bevel over de 1ste divisie (Parijs) aan, maar hij wees dit af, ontving als blijk van waardering een compleet harnas, onderscheidde zich opnieuw bij het Rijnleger, keerde terug naar Italië als bevelvoerend luitenant-generaal, nam in 1801 het bevel van de troepen in Piëmont voor zijn rekening en werd afgekeurd kort na een periode van afwezigheid die tien jaar duurde.

Omdat hem de tegenslagen van 1813 aan het hart gingen, bood D. zijn diensten aan de keizer aan, en wierp zich met dezelfde doodsverachting die hij altijd had betoond in de strijd bij Leipzig. Hij raakte dodelijk gewond, maar zijn naam leefde voort in de annalen van de krijgsgeschiedenis.

Bron: Mullié, Ch.: Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, 1851. Weblink: http://www.virtualarc.com/officers/delmas/.