Franz Conrad von Hötzendorf

Franz Conrad von Hötzendorf (Conrad hoort bij de achternaam), Oostenrijks veldmaarschalk, * Penzing bij Wenen, 11 nov. 1852, † Bad Mergentheim, 25 aug. 1925, 1910 baron, 1918 graaf.

C. v. H. nam in 1876 als eerste luitenant aan de veldtocht in Bosnië deel, was later kapitein van de generale staf en leraar aan de Militaire Academie. In 1906 werd hij chef van de generale staf van het Oostenrijks-Hongaarse leger, maar in 1911 ontslagen wegens zijn opstelling in de Italiaans-Turkse oorlog, tijdens welke hij zich uitsprak voor een preventieve aanval op Italië, dat zich herhaaldelijk een onbetrouwbare partner in de Dreibund had betoond. Op aandringen van de Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand, wiens politieke inzichten hij deelde, werd hij in 1912 opnieuw chef-staf (tot 1917) en zette zich in voor een betere organisatie, opleiding en bewapening van het leger, met name met het oog op de oplossing van het Zuid-Slavische vraagstuk, dat volgens hem lag in de annexatie van Servïë. In de Eerste Wereldoorlog, bij het begin waarvan hij er vergeefs voor pleitte grondgebied aan Italië en Roemenië af te staan in ruil voor neutraliteit, was hij van 1914 tot 1917 opperbevelhebber. Hij bracht door overwinningen bij Limanowa (dec. 1914) en Lemberg (juni 1915) het Russische offensief tot stilstand en had een beslissend aandeel in de doorbraak bij Gorlice (mei 1915). Na de oorlogsverklaring van Italië (mei 1915) wist hij met een betrekkelijk geringe troepenmacht krachtig weerstand te bieden aan de Italiaanse agressie. In febr. 1917 werd C. v. H. wegens meningsverschillen met de nieuwe Oostenrijkse keizer Karl uit zijn functie ontheven en nam hij het bevel over de troepen in Tirol over (tot juli 1918). Na de Wereldoorlog toonde hij zich voorstander van de aansluiting van het residu van Oostenrijk bij Duitsland. Hij schreef: "Aus meiner Dienstzeit 1906-1918" (5 dln., Wien: Rikola-Verlag, 1921-25).

Lit.: Kiszling, Rudolf: Feldmarschall Franz Graf Conrad von Hötzendorf. In: Gestalter der Geschichte Österreichs. Hrsg. v. Hugo Hantsch. Innsbruck [etc.]: Tyrolia-Verlag, 1962; Regele, Oskar: Feldmarschall Conrad von Hötzendorf. Auftrag und Erfüllung 1906-1918. Wien [etc.]: Herold, 1955; Sondhaus, Lawrence: Franz Conrad von Hötzendorf - Architect of the apocalypse (Studies in Central European Histories, dl. 18). Leiden [etc.]: Brill, 2000.