Johann van Oostenrijk

Johann Baptist Josef Fabian Sebastian, aartshertog van Oostenrijk, regent van Duitsland, * Florence, 20 jan. 1782, † Graz, 11 mei 1859, werd, pas 18 jaar oud, als generalissimo in 1800 aan het hoofd van het verslagen leger geplaatst, en moest bij Hohenlinden (3 dec.) het onderspit delven tegen de overmacht van Moreau. Na de Vrede van Lunéville (1801) werd hij gouverneur-generaal van Tirol, trok in 1805 op tegen Ney en de Beieren, overwon ze, ondersteund door de plaatselijke bevolking, op 2 en 3 nov. bij de Strubpas, moest echter na door Mack bij Ulm ondervonden tegenslag Tirol ontruimen en voegde zich bij het Italiaanse leger van zijn broer aartshertog Karl; beiden rukten op naar Wenen. De Slag bij Austerlitz en de Vrede van Pressburg sloegen echter alle hoop de bodem in.

In mrt. 1809 riep J. als bevelhebber van het Centraal-Oostenrijkse leger de Tirolers op, versloeg de onderkoning van Italië, Eugen, bij Pordenone, daarna op 16 apr. bij Sacile, moest echter, aangezien Napoleon naar Wenen opdrong, begin mei van Verona naar Hongarije terugtrekken. Te laat op de hoogte om nog tijdig te kunnen ingrijpen, moest hij op 6 juli 's middags vaststellen dat de Slag bij Wagram al verloren was. In 1815 leidde J. de belegering van Hüningen, dat hij 26 aug. tot overgave dwong.

De meerderheid van het Frankfurter parlement benoemde hem in 1848 tot rijksregent zonder verantwoordelijkheden. J. vormde een rijksministerie, voelde zich echter meer Oostenrijks aartshertog dan Duits regent en behartigde na de afwijzing van het erfelijke keizerschap door Friedrich Wilhelm IV van Pruisen uitsluitend en onverhuld Oostenrijkse belangen. Op 20 dec. 1849 trad hij af.

Lit.: Zwiedineck-Südenhorst, H.: Erzherzog Johann von Österreich im Feldzuge von 1809 (1892).