Léon Gambetta

Léon Gambetta, Frans staatsman, * Cahors, 8 apr. 1838, † Ville d'Aubray bij Parijs, 31 dec. 1882. L. werd in 1859 advocaat te Parijs, werd bij de wetgevende macht woordvoerder van uiterst links, laakte de lichtzinnig gegeven Franse oorlogsverklaring aan Pruisen in 1870 (&rarr; Frans-Duitse Oorlog), maar stemde wel in met de verlangde oorlogskredieten. G. proclameerde op 4 sept. 1870 de afzetting van Napoleon III, werd minister van Binnenlandse Zaken, verliet 6 okt. het belegerde Parijs met een luchtballon en vestigde in Tours, later in Bordeaux een absolute dictatuur. Hij deed de "guerre à outrance" ontbranden toen hij met behulp van een volksoproer nieuwe legers vormde. Ondanks al zijn mislukkingen versaagde hij ook na de val van Parijs niet en nam pas op 6 febr. 1871 ontslag.

In het overwegend monarchistische parlement was hij leider van republikeins links en deed via de krant "La République Française" en als voorzitter van de budgetcommissie zijn invloed gelden. G. bestempelde de teruggave van Elzas-Lotharingen aan Duitsland als rechtvaardig, maar ontpopte zich wel als de belangrijkste representant van de revanchegedachte ('N'on parlons jamais, mais pensons-y'). In 1879 werd hij Kamervoorzitter en na zijn verkiezingsoverwinning in 1881, waarbij zijn aanhangers 374 Kamerzetels veroverden, werd hij premier en minister van Buitenlandse Zaken, maar moest reeds in 1882 aftreden, toen zijn voorstellen voor kiesrechthervorming werden verworpen. Als minister van Buitenlandse Zaken streefde hij naar toenadering tot Engeland en Rusland.

Lit.: Chastenet, J.: Gambetta (1968).