Gevechten bij Möckern

Möckern is 1) een plaats 25 km ten oosten van Maagdenburg waar op 5 apr. 1813 de Pruisen onder Yorck zegevierden over de Fransen onder de onderkoning van Italië (Eugène de Beauharnais) en 2) een dorp iets noordwestelijk van Leipzig waar op 16 okt. 1813 de Pruisen onder Blücher de Fransen onder Marmont versloegen. Deze laatste slag was een onderdeel van de Volkerenslag bij Leipzig.

Slag bij Möckern bij Maagdenburg, 5 apr. 1813
Na de ineenstorting van de "Grande Armée" in Rusland ijlde Napoleon naar Frankrijk terug om een nieuw leger op de been te brengen. Hij liet dekkingstroepen onder het bevel van zijn aangenomen zoon Eugène de Beauharnais (ook bekend als "onderkoning van Italië") bij de Weichsel achter, in de hoop het gebied tussen deze rivier (die zich door Warschau spoedt) en Frankrijk met dit nieuwe leger weer te kunnen bezetten. Maar het gelukte Eugène met nauwelijks 30.000 man niet om zich bij de Weichsel staande te houden en hij moest naar de Oder terugtrekken, doch in febr. ook daar opbreken. Onder dekking van de vesting Maagdenburg verzamelde hij zijn strijdmacht die einde mrt. gegroeid was tot bijna 90.000 man.

Bij de Bondgenoten (Russen en Pruisen) was de situatie op het moment van de oorlogsverklaring van Pruisen aan Frankrijk (16 mrt. 1813) als volgt: de geregelde troepen bezetten onder het opperbevel van de Russische generaal Wittgenstein Berlijn en Mecklenburg. Blücher stelde bij Breslau het Silezische Leger op, terwijl de Russische hoofdmacht onder Koetoesow bij Kalisch van de inspanningen tijdens de winter van 1812/13 bijkwam. Het Pruisisch-Russische opperbevel was van plan Wittgenstein en Blücher in de laagvlakte van Leipzig te concentreren, om Napoleon met zijn nieuwe leger daar op te wachten. Eind mrt. rukten met een tussenpoos van enkele dagen de onder Wittgenstein ressorterende korpsen van Yorck, Borstell en Bülow uit Berlijn op in zuidwestelijke richting.

Omstreeks deze tijd beval Napoleon Eugène een stelling oostelijk van Maagdenburg in te nemen, om in elk geval de Elbelinie effectief te kunnen verdedigen. Hij hoopte op die manier het totale gebied van Havelberg tot Wittenberg te kunnen dekken en tegelijkertijd Berlijn te kunnen bedreigen. Eugène stelde zijn hoofdmacht (4de en 11de korps) bij Nedlitz en Wahlitz op, de tweede linie bij Königsborn en Pechau. De voorhoedes betrokken stellingen die een halve cirkel van Körbelitz via Wörmlitz, Zeddenick en Vehlitz naar Gommern/Dannigkow beschreven.

Toen deze troepenbewegingen aan de Pruisische korpsen, die in open formatie aan de opmars bezig waren, werden gemeld, meenden ze dat er sprake was van een grote aanval van de Fransen op Berlijn. Ze veranderden daarom de marsrichting en trokken stervormig naar Maagdenburg op. Op de avond van de 3de apr. werd tot het volgende aanvalsplan besloten: Borstell en Bülow moesten de vijand bij Möckern frontaal bestoken en tegelijk langzaam terugtrekken, zodat Yorck uit Zerbst komend een aanval kon plaatsen in de rechterflank van de Fransen. In overeenstemming met dit plan werden daarna de marsorders gegeven.

Op de morgen van de 5de apr. kwamen bij de Pruisen berichten binnen, dat de Fransen zich naar Maagdenburg terugtrokken (In werkelijkheid werden alleen de Franse voorposten uit Möckern teruggehaald). De roep om saamhorigheid klonk en de Pruisen waren erop gebrand direct slag te leveren met de bezetter. Overhaast werd bevel gegeven voor een aanval over het hele front. Zonder de situatie eerst grondig verkend te hebben stortten de marscolonnes, zodra ze de omgeving van Möckern bereikt hadden, zich op de vijand. Dat was de reden waarom de strijd ongecoördineerd verliep, en een reeks afzonderlijke gevechten in plaats van een grote veldslag werd.

Dannigkow
Het eerste contact met de vijand kwam reeds om 11.00 uur tot stand door de brigade Hünerbein als voorhoede van het korps van Yorck. Laatstgenoemde marcheerde van Zerbst naar Wahlitz en had generaal Hünerbein nadrukkelijk geïnstrueerd, zich bij contact met de vijand niet te laten verleiden tot gevechtshandelingen. Toen spionnen echter aan de generaal meldden, dat Dannigkow alleen door zwakke krachten bezet werd, gaf deze bevel tot de aanval. Het dorp werd bij de eerste de beste stormloop ingenomen en de Fransen werden het vrije veld ingedreven. Haastig uit Gommern aangevoerde versterkingen drongen de Pruisen naar Dannigkow terug en posteerden zich in de huizen bij de brug over de Ehle.

Langzamerhand werden door beide partijen steeds meer eenheden ingezet. De strijd golfde bij de brug over de Ehle heen en weer. Pas tegen 17.00 uur bereikte Yorck met zijn hoofdmacht Dannigkow en kon de Fransen definitief naar Gommern terugdrijven.

Vehlitz
Bij Vehlitz arriveerden de eerste troepen van de Bondgenoten pas tegen 16.00 uur. De Russen onder generaal Berg beschoten het dorp uit het oosten over het brede laagland van de Ehle met artillerie, maar richtten niet veel uit.

Toen Borstell (nog in opmars), die in feite degene was die het bevel voor de aanval op Zeddenick moest geven, het kanongebulder van de Russen hoorde, ging hij onmiddellijk die kant op. Tegen 18.00 uur arriveerde hij bij de Russen, en de aanval begon. De infanterie doorwaadde de Ehle en bezette het dorp. Tegenaanvallen van de Franse cavalerie konden door het vormen van carrés afgeweerd worden. Moeizaam probeerden de Fransen vaste voet te krijgen op de Windmühlenberg westelijk van het dorp, maar moesten ook deze bij het invallen van de duisternis ontruimen.

Zeddenick
Achter het drassige laagland ten oosten van Zeddenick had Eugène sterke ruiterkrachten opgesteld. Ook Bülow was naar dit dorp onderweg. Zijn voorhoede bereikte de rand van het dorp tegen 18.00 uur. Zonder op de achterblijvende infanterie te wachten, dreven zijn ruiters de Franse eenheden, die verre in de meerderheid waren, reeds bij de eerste charge uiteen.

Samenvattend
Weliswaar hadden deze gevechten de Franse overmacht geen ernstige verliezen toegebracht, maar toch waren ze heel belangrijk, omdat het de eerste zelfstandige krijgshandelingen van het gereorganiseerde Pruisische leger na de oorlogsverklaring aan Frankrijk waren.

Hoewel de bondgenoten bij deze drie plaatsen telkens slechts zwakke voorhoedes van de Fransen hadden verslagen, trok Eugène, onder de indruk van deze nederlaag, onmiddellijk alle eenheden van de oostelijke oever van de Elbe terug.

Wittgenstein daarentegen liet Bülow en Borstell bij Königsborn achter om de vesting onder controle te houden en zette met de hoofdmacht zijn opmars via Wittenberg naar de omgeving van Altenburg voort, waar hij zich bij Blücher aansloot en Napoleon opwachtte. Nog niet een maand later, op 2 mei 1813, kwam het bij Grossgörschen tot de eerste grote slag van de Bevrijdingsoorlog.

Gebaseerd op: http://crhellwig.de/Moeckern.doc

Slag bij Möckern bij Leipzig, 16 okt. 1813
Volgens het operatieplan van Radetzky moest Blücher met zijn leger uit de richting Halle-Schkeuditz naar Leipzig oprukken. De bedoeling van het hoofdkwartier van het Silezische Leger van de Bondgenoten was dat deze opmars zou uitmonden in een aanval. Daar echter het Noordelijke Leger van de Bondgenoten nog niet ter plaatse was en de positie van de Fransen niet precies bekend was, werd een deel van het leger in de richting van Düben gedirigeerd om Bernadotte, een overgelopen Frans generaal en nu bevelhebber van het Noordelijke Leger, tot spoed aan te zetten.

Zo stonden voor de gevechten van 16 oktober slechts twee korpsen, het Pruisische onder Yorck en het Russische onder Sacken ter beschikking. Bij Möckern kwam de volle last van de strijd neer op de schouders van de 21.000 Pruisen onder Yorck. Tegenover hen stond het 6de Franse korps onder Marmont, dat uit 18.600 in de strijd beproefde soldaten bestond, die bij deze veldtocht nog geen nederlaag hadden geleden. Marmonts strijdmacht had al de afmars van Möckern naar het zuidelijke front ingezet, toen ze door de naderende troepen van het Silezische Leger gedwongen werd in allerijl terug te keren naar de stelling tussen Möckern en Euteritzsch. Marmonts uiterste rechtervleugel werd bij Wiederitzsch door 2.500 man van de divisie Dombrowski gedekt.

In de strijd die nu ontbrandde werden de Fransen reeds na korte tijd uit Breitenfeld en Lindenthal naar hun hoofdstelling bij Möckern teruggedreven. Door de noodzakelijk geworden zwenking naar rechts van de korpsen van Sacken en Yorck ontstond er echter een bres in de linie van de Bondgenoten, die door de Pruisische brigade Hünerbein in de richting van het naar Wiederitzsch oprukkende korps van de Russische generaal Langeron slechts zo goed en zo kwaad als het ging gesloten kon worden.

Om ongeveer 14.00 uur begon de Pruisische bestorming van het door de Fransen versterkte Möckern. Een verwoede strijd brak los. Viermaal bestormden de bataljons van Yorck het dorp vergeefs, leden enorme verliezen, boekten soms een geringe terreinwinst, maar moesten steeds weer terugwijken. Maar bij de vijfde aanval lukte het hun om naar de toegang van het dorp door te stoten, hoewel ze er niet in slaagden Möckern zelf binnen te dringen. Aan beide kanten werden de verliezen steeds groter. Marmonts 2de marineregiment, dat tot de beste Franse troepen behoorde, werd bijna volledig vernietigd, evenals het 4de marine- en het 37ste linieregiment.

Tegen 17.00 uur zette de reserve van het korps van Yorck, de brigade Steinmetz, zich in beweging. Ze werden onthaald door een moordend vuur uit 40 naast elkaar opgestelde Franse kanonnen. De Pruisische gelederen werden in een oogwenk uitgedund. De Pruisische cavalerie, die in reserve was gehouden, kreeg het bevel om tot de aanval over te gaan. Hierdoor werd de tegenstander tot de terugtocht gedwongen, die al snel in een vlucht ontaardde. 's Avonds verzamelden de restanten van het verslagen korps van Marmont zich op de linker oever van de Rietschke tussen Gohlis en Euteritzsch.

De cavalerie van het korps van Yorck had voor de beslissing gezorgd. Onder grote opoffering was die 16de okt. de overwinning, waaraan ook de artillerie in belangrijke mate had bijgedragen, afgedwongen. Het korps van Yorck telde na de slag nog slechts 13.000 strijdbare soldaten, de 16.000 man sterke infanterie was tot 9.000 man uitgedund. Van de 45 bataljons waren er de volgende dag nog 21 over en van de 25 landweerbataljons nog slechts 7.

Ook het Russische korps van Sacken, dat op de linkervleugel van het Silezische Leger naar Wiederitzsch oprukte, behaalde een overwinning. Blücher zelf bevond zich eveneens op deze vleugel.

Toen in de rug van de Russen de divisie Delmas op de straatweg uit Düben opdook, werd de situatie toch nog benard. Doch de naar het noorden marcherende korpsen van Langeron en St. Priest beslisten ook hier de strijd ten gunste van het Silezische Leger van de Bondgenoten.

De Slag bij Möckern was in die zin bijzonder, dat voor het eerst in de geschiedenis gevochten werd om elk huis. Elk huis werd afzonderlijk bestormd en verdieping voor verdieping veroverd. De verliezen waren van een ontstellende omvang: bijna alle officieren waren gesneuveld of raakten gewond.

De gunstige afloop van de Slag bij Möckern was de voorbode van de definitieve overwinning van de Bondgenoten op Napoleon bij Leipzig.

Gebaseerd op: http://www.franckowiak.de/bluecher/ig/bl/schlachten/moeckern_lpz/moeckern.htm