M109 houwitser

Geschiedenis
In januari 1952 werd op een conferentie te Washington besloten om de gemechaniseerde artillerie grondig te moderniseren. Zo zou men ter vervanging van de verouderde M44 en M52 nieuwe lichte en middelzware systemen met een kaliber van respectievelijk 110 en 156 mm in dienst nemen. Omdat er na de oorlog echter nog enorm veel munitie 105 en 155 mm aanwezig was, besloot men uiteindelijk om de bestaande kalibers te behouden (ze werden nadien NAVO-standaard).

De beide systemen zouden gebaseerd zijn op hetzelfde chassis. Eerst werd de T195 van 105 mm afgewerkt en getest en in 1959 was het eerste prototype van de T196 van 155 mm klaar. De voornaamste verschillen met de T195 waren uiteraard de bewapening, het krachtigere elevatiemechanisme, de aangepaste munitierekken en de schoppen achteraan. Iets later werd beslist om over te stappen op dieselbrandstof waarna het prototype een nieuwe dieselmotor kreeg en hernoemd werd in T196E1. Na verdere evaluaties kreeg de Cadillac Motor Car Division eind 1961 de opdracht om het type in serie te produceren. In juni 1963 werd de T196E1 officieel in dienst genomen en kreeg hij de militaire aanduiding M109. Naast de conventionele brisant-, rook- en lichtmunitie kan hij ook tactische nucleaire munitie gebruiken. De vuurcadans ligt bij 1 à 3 schoten per minuut.

Tot op heden werden van de M109-reeks ca. 4.000 stuks geproduceerd, eerst door Cadillac, vervolgens door Chrysler en uiteindelijk door BMY. Het is één van de meest gebruikte zelfbewegende artilleriesystemen ter wereld, in gebruik in ca. 30 landen. De M109 werd actief ingezet door Israël in 1973, door Irak en Iran tijdens de eerste Golfoorlog, door o.a. Groot-Brittannië en de VS tijdens de tweede Golfoorlog en weer door de Amerikanen tijdens Operatie Iraqi Freedom.

Modellen
De M109 werd in de loop van zijn lange loopbaan herhaaldelijk gemoderniseerd. Hieronder volgt een opsomming van de voornaamste Amerikaanse modellen. Verschillende landen, waaronder Duitsland, Nederland en Zwitserland, hebben zelf modificatiepakketten ontworpen. thumb|200px|right|M109 thumb|250px|right|M109A1 thumb|250px|right|M109A2
 * M109 - Dit is het basismodel dat uitgerust was met het korte kanon M126 voor een dracht van 14.600 meter. De boorddotatie bestond uit 28 schoten. Een bijzonderheid was dat dit model kon voorzien worden van een amfibische set, bestaande uit 9 rubber drijfzakken.
 * M109A1 - De oorlog in Vietnam maakte de nood aan grotere drachten duidelijk. Naast raketaangedreven projectielen (M549 HERA) ontwierp men een verbeteringsset (“PIP-kit”) met langere loop M185, een sterkere ophanging en een verbeterde hydraulische installatie. Omgebouwde voertuigen kregen de aanduiding M109A1 en nieuw geproduceerde modellen werden M109A1B genoemd. Dit type werd geproduceerd van 1973 tot 1979 en had een dracht van 18.100 meter met conventionele munitie en 23.500 meter met de M549.
 * M109A2 en M109A3 - Vanaf 1978 werd de M109A1B op de productielijn afgelost door de M109A2. Deze uitvoering kreeg een nieuwe rammer, een verbeterd hydraulisch systeem, een nieuwe kanonwieg M178 en steunen voor het aligneertoestel M140. Bovendien kreeg de toren een munitiecompartiment voor 22 projectielen achteraan en werd het luik voor de panoramische kijker M117A2 vervangen door een ballistisch koepeltje. De aansluitingen voor de drijfset werden weggelaten. Reeds bestaande A1/A1B’s werden d.m.v. een "PIP-kit" (Product Improvement Program) op niveau A2 gebracht en kregen de aanduiding M109A3. Ze zijn herkenbaar aan de (soms) nog aanwezige aansluitingen. De M109A2/A3 heeft een boorddotatie van 34 schoten en nog eens twee langere granaten M712 "Copperhead" CLGP (Canon-launched Laser-Guided Projectile).
 * M109A4 - Om de levensduur van de M109 te verlengen heeft men vanaf ca. 1983 een aantal modificatiepakketten ontworpen. Eén hiervan was de M109E4 onder het HELP-programma (Howitzer Extended Life Program). De uiteindelijke M109A4 is een M109A2/A3 die voorzien werd van een reeks verbeteringen zoals NBC/RAM-kits met luchtfilters, nieuwe bankjes, een verbeterde power-pack en een nieuwe alternator.
 * M109A5 - Uit het HELP-programma ontstond in 1985 in samenwerking met Israël het programma HIP (Howitzer Improvement Program) waarbij o.m. onderzocht werd om het kanon te vervangen door een nieuw model, bijv. de XM282 (L/58), de XM283 (L/39, afgeleid van de getrokken M198) of de XM284 (L/39, afgeleid van de M109A2). Er ontstonden enkele prototypes waaronder de M109A3E2 en M109A3E3 en uiteindelijk werd het M284-kanon met steun M182A1 geselecteerd. De M109A5 is feitelijk een eenvoudigere uitvoering van de M109A6 (zie verder) en werd oorspronkelijk ontworpen voor de eenheden van de Amerikaanse Nationale Garde. Het is in principe een gemoderniseerde M109A2, doch sommige landen hebben ook nieuwe modellen aangeschaft. De A5 beschikt over verbeteringen in de aandrijving en heeft een NBC/airco-systeem voor de bemanning. Het nieuwe kanon M284 is identiek aan dat van de A6, en kan gebruik maken van de krachtigere ladingen M203 en M203A1 voor een maximale dracht van 30 km (24 met conventionele munitie).
 * M109A6 Paladin - De M109A6 bestaat in feite uit een aangepast M109A2/A3 onderstel met daarop een volledig nieuwe toren. De verbeteringen omvatten 3 hoofdgroepen: Responsiveness Improvements (betr. effectiviteit van het systeem), RAM-D Improvements (betr. betrouwbaarheid en onderhoud) en Crew Survivability Improvements (betr. bescherming van de bemanning). Tot de belangrijkste verbeteringen tellen het nieuw kanon M284 met temperatuursensor, XM49 afvuurmechanisme en aangepaste remcylinders, zodat de sterkere ladingen M203/203A1 gebruikt kunnen worden. Een semi-automatische lader werd (nog) niet aangeschaft. Verder beschikt de Paladin over AFCS (automatic fire control system), MAPS navigatiesysteem (nauwkeurigheid 10m/1¯), een hydraulische wegsteun, versterkte pantsering uit staal en Kevlar, een verbeterde ophanging en NBC/airconditioning-systeem. Deze verbeteringen stellen de bemanning in staat de opdracht veiliger en effectiever uit te voeren. In vergelijking met de M109A2/A3 werd de doeltreffendheid meer dan verdubbeld en de overlevingskansen zijn 3 maal groter. Paladin is sinds 1993 in dienst bij de actieve eenheden, de National Guard-bataljons gebruiken de eenvoudigere M109A5. De 950e en laatste A6 werd op 25 juni 1999 geleverd.

De Belgische M109
In 1977 schafte de Belgische legerleiding 41 M109's aan die de M44 uit 1956 moest vervangen. De M109 was voornamelijk in dienst bij de steuneenheden van het 1e Legercorps: 6A in Soest en 17 RA in Altenrath met telkens drie batterijen. De brigadebataljons (1A, 2A, 18 RA en 19 ACh) daarentegen waren uitgerust met de M108 van 105 mm.

Tussen 1984 en 1985 ontving de Belgische landmacht bijkomend 127 M109A2's. Deze vervingen de M108 en M109 in de zes actieve veldartilleriebataljons (1A, 2A, 6A, 17 RA, 18 RA en 19 ACh). In tegenstelling tot de artillerie van het Corps, beschikten de brigadebataljons over slechts twee vuurbatterijen. Van de 41 M109's werden 40 te Rocourt gemoderniseerd tot M109A3 ten behoeve van de reserve-eenheden 15A, 72A en 74A.

De M109A2 werd in de loop van zijn bestaan onderworpen aan een aantal kleinere modificaties zoals de installatie van nieuwe radioposten VRC-1101 van de BAMS-reeks en de vervanging van de originele rupskettingen door nieuwe van het Duitse bedrijf Diehl met langere levensduur. Omstreeks 1998 kregen de stukken de NFM (North Finding Module) die het "op waak brengen" (uitlijnen) sterk vereenvoudigde. Ten behoeve van de artillerieschool werd bij 19 stukken de originele toren vervangen door die van de M108 die de goedkopere 105mm-munitie gebruikt. thumb|250px|right|Belgische M109 Na de herstructurering van de Krijgsmacht werden de M109A3's in 1999 via Sabiex aan Brazilië verkocht. Van de resterende 108 M109A2's werden onder het programma "MLU M109" (mid-life update) tussen 2005 en 2007 64 stuks gemoderniseerd tot M109A4BE. Deze heeft dezelfde modificaties als de Amerikaanse M109A4 en is bijkomend voorzien van o.m. een semi-automatische lader (SAL) voor een vuurcadans van 3 schoten in 20 seconden of 6 sch/min, een 1,2kW-dieselgenerator (APU), een nieuw stouwrek voor 38 ladingen (SSPC) en een verbeterd hydraulisch systeem (MHS). Het merendeel van deze componenten werd geleverd door Rheinmetall Landsysteme uit Duitsland. 32 stukken kregen bijkomend een verbeterde ballistische koepel (IBC) van RDM Technology uit Nederland, zoals ook te vinden op de M109A2/90 (qv.). De conversie van de onderstellen werd uitgevoerd door Espace Mobile International s.a. uit Aubange terwijl het militaire Competentiecentrum Rollend Materieel (CC R&A) uit Rocourt verantwoordelijk was voor de torens. De niet-gemoderniseerde stukken werden in 2008 verkocht aan Marokko.

Uiteindelijk werd beslist om alle rupsvoertuigen, dus ook de M109, uit dienst te nemen, zodat de Belgische veldartillerie actueel enkel nog over de 120 RT mortier en de LG1 MkII houwitser beschikt.

De Nederlandse M109
Vanaf 1969 ontving de Koninklijke Landmacht de M109 ter vervanging van de getrokken M114. 135 stuks ontstonden in coproductie met Wilton-Feijenoord en werden ingezet door vijf artillerieafdelingen. In 1980 bestelde de KL 135 PIP-pakketten om de stukken op M109A3 standaard te brengen; de conversie werd uitgevoerd door RDM Defense Engineering (nu RDM Technology). Bovendien werd nog eens een 90-tal M109A2's besteld die door RDM onder licentie geproduceerd werden. In 1991 beschikte het Nederlandse artilleriewapen over 222 M109A2/A3's; 85 A3-modellen werden aan RDM overgemaakt die ze na modernisering tot M109L47 aan de Verenigde Arabische Emiraten verkocht. Voor de Nederlandse exemplaren ontwierp RDM een moderniseringspakket, bestaande uit o.a. een hulpagregaat van 1,9 kW rechts achteraan, het data-transmissiesysteem VUIST-1, een meter voor de aanvangssnelheid van de granaten, een nieuwe cupola voor de commandant en een verbeterde wegsteun. Oorspronkelijk zouden alle 137 resterende stukken gemoderniseerd worden tot M109A2/90, maar uiteindelijk bracht men dit aantal terug op 126, waarvan 88 A2 en 38 A3. Het conversieproject liep van 1994 tot 1996. Van de resterende stukken gingen er vijf naar Oostenrijk en de rest heeft men omgebouwd tot lesvoertuig (waarvan Chili er 3 zou krijgen).

Als gevolg van het plan "Vervanging van de Vuurmonden M114 en M109" uit 2000, bestelde Nederland in 2002 de Duitse PzH 2000 ter vervanging van de M109A2/90.

Bronnen

 * Jane's Armour and Artillery 1993-1994 en 2004-2005
 * Field Artillery Journal
 * Modern American Armour door S. Zaloga en J. Loop. Arms & Armour Press ISBN 0-85368-248-8

Externe links

 * http://www.mindef.nl/materieel/bestaand_materieel/landmacht/050203_factsheethouwitser.aspx
 * http://www.faya-webdesign.nl/m109/
 * http://en.wikipedia.org/wiki/M109_howitzer
 * http://www.globalsecurity.org/military/systems/ground/m109-intro.htm
 * http://www.3ad.com/history/cold.war/nuclear.pages/weapons.pages/m109.howitzer.htm
 * http://www.14afdva.nl/Fotos_14%20Afdva_02.htm
 * http://www.41afdva.net/Fotos_14%20Afdva.htm
 * http://www.primeportal.net/artillery/peter_van_iren/m109a2-90_nld/
 * http://www.primeportal.net/artillery/ulrich_wrede/m109a3_dutch_photos.htm
 * http://www.vanhalterenmetaal.nl/paginas/indoortrainingsystems