Napoleon III

Napoleon III, keizer der Fransen, voluit Charles Louis Napoléon, gewoonlijk Louis-Napoléon genoemd, * Parijs, 20 april 1808, † Chislehurst (bij Londen), 9 jan. 1873. N. was de derde zoon van Lodewijk Napoleon (1778-1846, 1806-1810 koning van Holland, broer van Napoleon I Bonaparte).

N. was een neef van de "grote" Napoleon. In 1815 werd hij met zijn moeder (Hortense de Beauharnais, 1783-1837) uitgewezen en probeerde na deelname aan een Italiaanse opstand in Romagna (1831) en aan staatsgrepen in Straatsburg (1836) en Boulogne (1840) zijn aanspraken op de Franse troon als erfgenaam van zijn oom tot gelding te brengen. Als zelfverklaard troonpretendent toonde hij zich in geschriften voorstander van een democratische vernieuwing van het keizerschap, die de fouten van Napoleon I zou moeten voorkomen.

De revolutie van 1848 maakte het hem mogelijk om naar Frankrijk terug te keren. Op 10 dec. 1848 werd hij verkozen tot president van de republiek, waardoor hij zijn macht stap voor stap kon uitbreiden. De staatsgreep van 2 dec. 1851 stelde hem in staat zijn ambtstermijn tot 10 jaar te verlengen, en door een volksstemming van 1852 werd hij tot keizer uitgeroepen. Hoewel hij een troonopvolger had verwekt (prins Louis – "Loulou" – Napoleon, 1856-79) en trachtte zijn positie te versterken door de arbeidersmassa te paaien, besefte hij dat hij aangewezen was op succes in de internationale politiek om de natie aan zich te verplichten. Hierin slaagde hij met de Krimoorlog (1854-56) en de Italiaanse Oorlog waardoor Frankrijk Savoye en Nizza (Nice) verwierf.

De mislukking van het Mexicaanse avontuur (1861-67) en zijn machteloosheid tegenover de door Bismarck sinds 1866 nagestreefde Duitse eenheid verzwakten N.'s aanzien echter zozeer, dat hij zich in het voorjaar van 1870 tot een gewaagde poging het keizerschap te liberaliseren (volksstemming over de grondwet) genoodzaakt zag. Gekweld door besluiteloos liet hij toe, dat het land door de Spaanse troonopvolgingskwestie (&rarr; Emser Depêche) in een noodlottige oorlog met Duitsland verwikkeld raakte, die na een reeks van nederlagen ten slotte bij Sedan tot zijn val leidde (&rarr; Frans-Duitse Oorlog).

Uit krijgsgevangenschap in Kassel vrijgelaten begaf N. zich in 1871 naar Engeland, waar hij in 1873 tijdens een niersteenoperatie bezweek.

Lit..: Gorce, P. de la: Histoire du second empire (7 dln., 15de dr. 1929).