Helmuth von Moltke (de oudere)

Helmuth Karl Bernhard von Moltke, Pruisisch generaal-veldmaarschalk, sinds 1870 graaf, * Parchim, 26 okt. 1800, † Berlijn, 24 apr. 1891. M. trad in 1822 uit Deense, in Pruisische militaire dienst, werd in 1835 militair instructeur bij de Turken en woonde in 1839 de Turkse veldtocht in Syrië bij. Sinds 1848 afdelingshoofd bij de Grote Generale Staf, was M. van 1849-55 chef van de generale staf van het 4de legerkorps, werd in 1856 adjudant van prins Friedrich Wilhelm, en in 1858 chef van de generale staf. Als stafchef van de bondgenoten in Sleeswijk tijdens de Duits-Deense Oorlog van 1864 en als chef-staf van de Pruisische koning Wilhelm I tijdens de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog van 1866 en de Frans-Duitse Oorlog van 1870/71 was M. het brein achter de krijgsplannen, plannen die hij bij de gevechten trefzeker, zonder omwegen en met vaste hand uitvoerde. Zijn doel was steeds de vijandelijke hoofdmacht op vijandelijk gebied aan te vallen en daar de beslissende slag toe te dienen. Het operatieplan was altijd de legers gescheiden te laten optrekken om deze daarna als één geheel toe te laten slaan ('getrennt marschieren, vereint schlagen') door de vijand van twee kanten aan te vatten (de later zo vermaarde tangbeweging). Volledig lukte hem dat slechts bij Sedan in 1870, en bijna bij Königgrätz in 1866. Zonder krampachtig aan een plan vast te houden, wist hij zich steeds aan de situatie aan te passen ('Die Strategie ist ein System von aushilfen').

Hoewel het opperbevel bij koning Wilhelm persoonlijk berustte, was zijn adviseur M. in wezen degene om wie alles draaide. M. wordt gerekend tot de grootste veldheren aller tijden, en had tevens een belangrijk aandeel in de verdere ontwikkeling en uitbouw van de Duitse generale staf. Hij was van 1867-91 lid van de Rijksdag, sinds 1872 ook van de Pruisische senaat, werd in 1871 generaal-veldmaarschalk, en nam in 1888 als chef van de generale staf ontslag en werd voorzitter van 's lands verdedigingscommissie.

Lit.: Bigge, W.: Feldmarschall Graf Moltke (2 dln., 1901); Jähns, M.: Feldmarschall Moltke (2 dln., 2de dr. 1906).