Fort Eben-Emael

right|250px Fort Eben-Emael is een voormalig Belgisch verdedigingsfort en is gelegen in het oosten van België, ten zuiden van het Nederlandse Maastricht. De Belgische Krijgsmacht bouwde dit fort tussen 1932 en 1935 om een zwak punt in zijn defensie tegenover Duitsland op te vangen. Het fort werd in die tijd beschouwd als het sterkste fort van Europa en gold als onneembaar. Op 10 mei en 11 mei 1940, tijdens Operatie Granit, bewezen de Duitsers het tegendeel, het fort capituleerde na een belegering van amper 36 uur.

Voorgeschiedenis
Na de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 besluit de Belgische regering om zichzelf beter verdedigbaar te maken. De Belgische legerleiding vermoedt immers dat bij een nieuwe oorlog tussen Frankrijk en Duitsland, België het strijdtoneel zal worden van deze twee grootmachten. Door de geografische ligging van België leent het land zich immers uitstekend voor een omtrekkende beweging van een vijand. Daarom wordt ondermeer besloten om rond Namen en Luik een ring van forten te bouwen.

Op 6 augustus 1914 krijgen de Belgische strategen gelijk. Geheel volgens het Schlieffenplan voeren de Duitsers een verrassingsaanval via België uit op Parijs. Een belangrijk aspect van het Schlieffenplan was de verovering van de versterkte forten rond Luik en Verdun. De Duitsers vielen aan met de verwachting Luik in drie dagen tijd voorbij te marcheren. Echter, pas op 16 augustus viel het laatste fort en daarmee de vesting Luik. Door de Duitse vertraging bij Luik kreeg het Franse leger de tijd om zich te hergroeperen.

Bouw van het fort
thumb|left|300px|Ingang van het [[fort anno 2006]] Toen eind jaren twintig - begin jaren dertig Adolf Hitler aan de macht dreigde te komen, nam de onrust in Europa toe. De Belgische regering besluit om een aantal oude forten van de ring om Luik te moderniseren alsmede een aantal nieuwe forten te bouwen. Door de aanleg van het Albertkanaal, in de jaren dertig, vormde zich bij het plaatsje Eben-Emael een formidabele kloof in de Sint-Pietersberg. Dit bleek de uitgelezen positie voor een fort.

Fort Eben-Emael zal een sleutelpositie toegewezen krijgen. Het moet de bruggen over het strategisch zeer belangrijke Albertkanaal dekken en in het zuiden het gat van Visé bestrijken. De voornaamste taak van het fort is het rekken van tijd. Het moet een eventuele Duitse aanval lang genoeg tegenhouden om de Belgische, Franse en Britse troepen de tijd te geven om te reageren.

In april 1932 begint men het uithakken van zo'n 5,5 kilometer aan onderaardse gangen en stellingen in het massief aan de westkant van het Albertkanaal. Het fort moet een reus onder de forten worden, en dat werd het ook. Verspreid over een oppervlakte van 75 ha (150 voetbalvelden) liggen 17 bunkers van verschillende types en tal van andere bouwwerken. De inplanting van de bunkers geschieden zoals dat gebruikelijk is bij slagschepen; op het vlakke bovenplateau van de heuvel de lange-afstandartillerie; langs alle zijden onderaan de defensiebunkers, aangevuld met bijkomende versperringen. De locatie biedt het fort tevens enkele belangrijke en indrukwekkende natuurlijke verdedigingen. Aan de oostzijde sneed het Albertkanaal door de heuvel, met verticale muren tot 60m. hoog, daarnaast een watergracht in het westen en een droge anti-tankgracht in het zuiden.

In de berg zelf, 60 meter onder het hoogste punt, wordt een ondergrondse kazerne gebouwd. Een ondergrondse stad voor de 1.198 militairen die het fort operationeel zullen houden. Inclusief slaapzalen, keukens, ziekenhuis, machinekamer, douches, waszalen, hospitaal, waterput, voorraadkamers enzovoort. Wanneer in 1935 de ruwbouw voltooid is beschikt België over het modernste en sterkste fort van zijn tijd. De bouw houdt niet op in 1935, want er zullen nog tot 10 mei 1940 aanpassingswerken nodig zijn.

Operatie Granit, de aanval op het fort
"Sterker dan de Franse Maginotlinie en de Duitse Westwall", dat was het beeld van het Fort Eben-Emael in 1939. Het werd in die tijd beschouwd als het sterkste fort van Europa zoniet de wereld en gold als onneembaar.

De kolossale vuurkracht van maximaal 2.100 kg granaten per minuut maakte van het Fort een vuurspuwende machine. Desondanks sloegen de Duitsers er in om op 10 en 11 mei 1940 met een minimum aan troepen het fort in een mum van tijd uit te schakelen. Hoe ze dat deden leest u binnenkort op de pagina Operatie Granit.

Enkele cijfers
right|200px
 * Kostenplaatje
 * Officieel 50 miljoen Belgische Frank (tot 1936) (lopende prijs)


 * Oppervlakte
 * Oppervlakte militair domein: 75 ha.
 * Oppervlakte fort: 66 ha.
 * Oppervlakte bovenplateau: 45 ha.


 * Garnizoen
 * 1.200 soldaten waarvan:
 * Circa 200 militairen technisch personeel (koks, mecaniciens, elektriciens, dokters, ...)
 * 2 groepen van elk 500 artilleristen


 * Bewapening
 * Batterij 1
 * 1 koepel met 2 kanonnen van 120 mm (max. reikwijdte 17.5 km)
 * 2 koepels met elk 2 kanonnen van 75 mm (max. reikwijdte: 10.1 km)
 * vier kazematten met elk drie kanonnen van 75 mm (max. reikwijdte 11 km)
 * Batterij 2
 * 8 verdedigingsbunkers (blocs) rond het fort met in totaal 12 antitankkanonnen van 60 mm, 18 machinegeweren en 13 schijnwerpers.
 * 2 machinegeweerbunkers op het bovenplateau met samen 6 machinegeweren en 5 schijnwerpers
 * Aanvullend
 * 3 valse koepels, waarvan 2 op het bovenplateau van het fort en 1 op het militair domein.
 * 2 bunkers, bemand door leden van het garnizoen, maar niet door middel van een tunnel verbonden met het fort met samen 1 anti-tankkanon van 47 mm, 4 machinegeweren en 1 schijnwerper.
 * luchtafweer: 4 machinegeweren in loopgraven opgesteld op het bovenplateau.
 * Observatieposten
 * 3 grote observatiekoepels voor het leiden van artillerievuur op het fort.
 * 8 'observatieklokken' van verschillende grootte op 8 verschillende bunkers.
 * 14 loopgraven voor observatoren op het fort.
 * 6 'buitenobservatieposten' in veldversterkingen in de omgeving van het fort.

Bezoeken aan het fort
Ongeveer één weekend per maand opent het fort zijn deuren voor individuele bezoekers. Hiervoor is geen voorafgaande reservatie nodig en kan je de onderaardse kazerne en het museum bezoeken van 10 tot 18 uur. De standaard rondleiding met een gids doorheen het tunnelstelsel en de verschillende gevechtsbunkers duurt ongeveer een anderhalf uur.

Het is ook mogelijk om tijdens deze bezoekweekends van een meer gedetailleerde rondleiding te genieten, maar daarvoor is wel een reservatie voor nodig. Er zijn twee gedetailleerde rondleidingen beschikbaar. Circuit 1 leidt je ondermeer langs twee pantserkoepels, circuit 2 leidt je langs een aantal defensiebunkers. Reken voor deze gedetailleerde rondleidingen een totale duurtijd van minimaal tweeënhalf uur. Het fort kan voor groepen van minimaal 15 personen ook op andere dagen geopend worden, maar dit uiteraard enkel mits reservatie.

Het adres van het fort is Rue du Fort 40, 4690 Bassenge, België.

Externe links

 * Gebruikte bronnen:
 * Officiële website van het fort